Θεόδωρος Φερφέλης, Οι Ντενισκιώτες (Αετομηλίτσα) στη μάχη της Πυρσόγιαννης


Θεόδωρος Φερφέλης, «Οι Ντενισκιώτες (Αετομηλίτσα) στη μάχη της Πυρσόγιαννης»

 ===
 Από τις διηγήσεις του Νίκου Γαργάλα, Παλιομιχα Νίκου και Θόδωρου Φερφέλη

 Η συνέντευξη έγινε στην Αετομήλιτσα στις 10/08/2019 από τον Θεόδωρο Μπουγάτσια

===
Μετά το δημοψήφισμα της 1 Σεπτέμβρη 1946 και την επάνοδο του βασιλιά Γεωργίου Β´ στο θρόνο, οι φιλοβασιλικές οργανώσεις και θεσμοί στην Ελλάδα έχουμε αναθαρρήσει. Αιχμή του δόρατος ήταν η χωροφυλακή και αρκετές ακροδεξιές ομάδες ,όπου είχαν επιδοθεί σε ένα ανεξέλεγκτο κύμα τρομοκρατίας ,ιδιαίτερα στην ύπαιθρο. Επιβάλλοντας την τάξη ως γνήσιοι αντιπρόσωποι του νεοσύστατου, μεταπολεμικού, αστικού κράτους. Μια τέτοια περίπτωση "σερίφη" είναι και ο διοικητής χωροφυλακής της Πυρσόγιαννης Ιωαννίνων, Κούρκουλας. Έτσι όταν τρεις ημέρες μετά το δημοψήφισμα χτυπιέται και εκδιώκεται ο σταθμός χωροφυλακής του Πενταλόφου Κοζάνης, ο Κούρκουλας παίρνει πρωτοβουλία να κατευθυνθεί προς την Αετομηλίτσα (Ντένισκο), χωρίς να υπάρχει διαταγή από τα κεντρικά της χωροφυλακής. Στις 15 Σεπτέμβρη 1946 έστησε ένα οπλοπολυβόλο με τέσσερις χωροφύλακες στην είσοδο του χωριού, στο ύψωμα Σειρήνια και κατευθύνθηκε προς την πλατεία. Εκεί ανακοίνωσε να εμφανιστούν άπαντες οι κάτοικοι μπροστά του, στο όνομα του βασιλεύς της Ελλάδος. 
Η πλειοψηφία του χωριού ήταν από την κατοχή οργανωμένοι στο ΕΑΜ, όμως ζούσε αρμονικά με τους υπόλοιπους, δεξιούς και φιλοβασιλικούς κατοίκους, λόγω και της ιδιαιτερότητας ότι στην καταγωγή ήταν όλοι βλάχοι. Στο χωριό υπήρχε γραμματέας του ΚΚΕ,  ο Αργύρης(1) και πολλά μέλη του κόμματος, γνωστά για την δράση τους στην ευρύτερη περιοχή. Η σύλληψη τους ήταν και ο λόγος της επίσκεψης του τμήματος χωροφυλακής στην Αετομηλίτσα. 
Οι περισσότεροι νέοι όμως του χωριού βρισκόταν πάνω στα βουνά, στα πρόβατα και ο Κούρκουλας απόμεινε στην πλατεία, με τους γέρους και την λεχώνα γυναίκα του Αργύρη. Τους συγκέντρωσε όλους, περίπου 45 και ξεκίνησε δεκάωρη πορεία για την Πυρσόγιαννη. Φτάνοντας λίγο έξω απ' το χωριό και κινούμενος νότια, προς Σαραντάπορο ποταμό, πέφτει η φάλαγγα μπροστά σε δύο νεαρούς βοσκούς τον Χρηστάκη(5) και τον Στέργιο, όπου τους εκτελεί αμέσως. 
Δύο περιστατικά πριν την συνέχεια της ιστορίας είναι: 
1)πρώτον ότι ο μπάρμπα Νίκος (2), γνωστός για τις δεξιές του πεποιθήσεις, έκρυψε στο σπίτι του ένα νιόπαντρο ζευγάρι για να γλιτώσουν την σύλληψη. Το αγόρι ήταν οργανωμένο στο ΕΑΜ.
 2)δεύτερον ο Γιώργος (3), μέλος του κόμματος, που φημίζοταν από μικρός ότι κάνει  πολύ ψηλά άλματα, βλέποντας τους χωροφύλακες στην είσοδο του χωριού, προσπάθησε να τους  αποφύγει, παρακάμποντας το δρόμο και κινούμενος νοτιοανατολικά του χωριού προς το μαύρο ποτάμι εκείνοι τον αντιλήφθηκαν. Φώναξαν αλτ και εκείνος με 2, 3 άλματα χάθηκε προς την κιάτρα ντισικάτα(4), αφήνοντάς τους με το στόμα ανοιχτό!
Παράλληλα με την αποχώρηση των χωροφυλάκων, ξεκινάει σύνδεσμος(6) από το χωριό με προορισμό τον Μυροβλύτη(11), όπου υπάρχει αντάρτικο τμήμα. Σε όλους τους κατοίκους του χωριού επικρατεί αναβρασμός, γιατί σχεδόν όλοι έχουν και κάποιον συγγενή ανάμεσα στους συλληφθέντες. Μόλις ειδοποιούνται οι αντάρτες αμέσως ξεκινάει αγώνας δρόμου για να φτάσουν όσο πιο γρήγορα γίνεται στην Πυρσόγιαννη. Ο Γιαννούλης αναλαμβάνει επικεφαλής και στέλνει το τμήμα Ηπείρου(7) να ενωθεί με τους οπλισμένος Ντενισκιώτες, όπου θα αναλάβουν την κυρία επίθεση στο σταθμό χωροφυλακής. Αυτός με το αρχηγείο Γράμμου και Βοίου(8), θα πιάσει πλαγιοφυλακή και θα ενεργήσει κυκλωτική κίνηση στην κατευθυνση νοτιοδυτικά της Πυρσόγιαννης. Τα αντάρτικα τμήματα όλη νύχτα κάνουν γρήγορη πορεία και τα ξημερώματα είναι έξω από την Πυρσόγιαννη. Ο αιφνιδιασμός, που ήταν το ζητούμενο, χάθηκε όταν τα τμήματα έπεσαν πάνω σε έναν χωρικό που έβγαινε νωρίς το πρωί για κυνήγι. Από τη φασαρία ειδοποιήθηκαν οι χωροφύλακες, οι οποίοι ήταν ταμπουρωμένοι στο σταθμό χωροφυλακής και είχαν στήσει οπλοπολυβόλο στο καμπαναριό της εκκλησίας που βρισκόταν απέναντι. Αμέσως ξεκινάει  η μάχη και οι αντάρτες με άλματα φτάνουν  μπροστά στο σταθμό χωροφυλακής. Όπως περιγράφει και  ο Νίκος Ζαγκαλης(7), "... καλυπτόμενοι από τον αυλόγυρο της εκκλησίας χτυπάγαμε το Σ/Χ...". Με φόβο μη χτυπήσουν καταλάθος  αιχμαλώτους που είναι στο υπόγειο, ο Ζήσης (9) καλυπτόμενος από τους συντρόφους του, εξουδετερώνει αμέσως τους δύο χωροφύλακες που είναι στην είσοδο των κρατητηρίων. Ταυτόχρονα ο Γιώργος (3) με ρίψεις  χειροβομβίδων εξοντώνει την φρουρά του καμπαναριού. Βλέποντας αυτά οι αμυνόμενοι,  με επικεφαλή τον διοικητή τους εγκαταλείπουν το Σ/Χ και τρέχουν να ξεφύγουν με κατεύθυνση νοτιοδυτικά προς Κόνιτσα. Εκεί όμως τους περιμένει η πλαγιοφυλακή του Γιαννούλη όπου τους αποδεκατίζουν. 18 νεκροί χωροφύλακες (8)ένας ανθυπολοχαγός (Κούρκουλας) και έξι εξοπλισμένοι χωρικοί, από τους 45 συνολική δύναμη. Απώλειες για τους αντάρτες ένας νεκρός και ένας τραυματίας(7). Όλοι οι αιχμάλωτοι Ντενισκιώτες ελευθερώθηκαν και επέστρεψαν στο χωριό. Σε λιγότερο από ένα μήνα από το θάνατο του Κούρκουλα, εμφανίστηκε στην Αετομηλίτσα τμήμα στρατού και όποιον μη δεξιό κάτοικο βρήκε, τον συνέλαβε και τον έστειλε εξορία(10) . Η πλειοψηφία των κατοίκων, φοβούμενη αντίποινα, εκείνο το διάστημα έμενε στις στάνες πάνω στα βουνά, σε υψόμετρα άνω των δύο χιλιάδων μέτρων(12). Ολόκληρες, δημοκρατικές οικογένειες είχαν κάνει τα λιβάδια της Αετομηλίτσας, δεύτερο οικισμό. Στερούμενοι βασικά αγαθά και πολλές φορές ψήναν αρνιά κ τα τρώγαν ανάλατα!
Έτσι ο στρατός συνέλαβε λίγους ηλικιωμένους, τους έστειλε στην Μακρόνησο και μετά από τρεις μήνες τους   άφησε ελεύθερους.

    Ντένισκο όμορφο χωριό
Πρώτο εις τον αγώνα
Συνδέθηκες με αρχηγούς
Τον 20ο αιώνα
Σαν τ’ άκουσε ο Κούρκουλας 
Από την Πυρσογιάννη
Έβαλε τα δυνατά 
Ντενσκιώτες να ξεκάνει
Δεν ήξερε ο φουκαράς
Στο Ντένισκο αν πάει
Οι αντάρτες θα κατέβουνε
Και πάνε να τον φάνε
Να και οι αντάρτες που ρθανε
Από το Μυροβλήτη
Στο Ντάνισκο βραδιάσανε κ λένε τι θα γίνει
Ελάτε εδώ ρε σεις παιδιά 
Και σεις ντενισκιοτάκια
Που ξέρετε τους δρόμους σας κ όλα τα μονοπάτια
Ξεκινήσαμε μαζί αντάρτες και πολίτες
Στη Πυρσογιάννη πήγαμε και φάγαμε Φασίστες
Θ.Φ.(13)


1.       Αργύρης Μαλιούφας
2.       Νίκος Μάτσας 
3.       Γιώργος Γαργάλας
4.       Κιάτρα Ντισικάτα (βλάχικα)- Πέτρα Σχισμένη, τοποθεσία Νότια του χωριού
5.       Χρήστος Τζιότζιος
6.       Τσάτσας Απόστολος, Νίκος Γαργάλας
7.       Η πρώτη ομάδα του ΔΣΕ στην Ήπειρο ,Ριζοσπάστης (google)
8.       Έκθεση μάχης Πυρσόγιαννη ΔΣΕ / Θέματα στρατιωτικής ιστορίας (google)
9.       Ζήσης Καράτζιος 
10.  Ευθυμίου Στάυρος
11.  Μυροβλήτης Καστοριάς , χωριό κοντά στη Χρυσή Καστοριάς 
12.  Υψώματα γύρω απο την Αετομηλίτσα(Ντένισκο). Στάνη Λάμπρη, Τσούμια, Καζάνι, Γκέσος, Σταυρός
13.  Θεόδωρος Φερφέλης του Δημητρίου