Μανόλης Κασιμάτης «Καταγραφές της μάχης στην Σχολή Ευελπίδων τον Δεκέμβρη 1944»



      πλήρης τίτλος: Μανόλης Κασιμάτης, Καταγραφές της μάχης στην Σχολή Ευελπίδων τον Δεκέμβρη 1944, έκδοση εκτός εμπορίου, Αθήνα 2Ο13                                                         


«Αφορμή για αυτή την έρευνα,  είναι η διαπίστωση ότι οι αναλύσεις από στρατιωτικής ματιάς παραμένουν μέχρι σήμερα ελλιπείς καθώς επίσης ότι η συνεχιζόμενη χρήση των στοιχείων ως προς εξαγωγή ποικίλων συμπερασμάτων γίνεται χωρίς σύγκριση για την απαραίτητη επαλήθεψη.
Ερευνώντας  με τα προηγηθέντα της απελευθέρωσης ..
Πριν την αποχώρηση των Γερμανών από την Αθήνα ένα σημαντικό γεγονός που αξίζει να αναφερθεί όσο αφορά την σχολή Ευελπίδων είναι το εξής ...Την νύκτα της 8ης Οκτωβρίου τμήματα του Ε.Λ.Α.Σ. προέβησαν είς τήν κατάληψιν της Σχολής Εύελπίδων, τον αφοπλισμόν της φρουράς της και την εγκατάστασιν των εις αυτήν.../ Γεώργιος Χ. Τυπάλδος
...Μερικές μέρες πριν από την πλήρη αποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων από την Αθήνα ένοπλα τμήματα του Ε.Λ.Α.Σ. κατέλαβαν τα κενά κτίρια της Σχολής Ευελπίδων, από τα οποία είχε απομακρυνθεί και η υπηρεσία του «Μουσείου της ΣΣΕ». Σύντομα όμως αποχώρησαν από το «Αβερώφειον» κτιριακό συγκρότημα, πιθανόν ύστερα από σχετικές ενέργειες της Στρατιωτικής Διοικήσεως Αττικής(ΣΔΑ) και -ενδεχομένως- με την μεσολάβηση του τριμελούς Κυβερνητικού Κλιμακίου που είχε αφιχτεί στην Αθήνα στις 10 Οκτωβρίου.../ Χρήστος Σ. Φωτόπουλος 
Να σημειώσουμε ότι μετά την αποχώρηση των τμημάτων του Ε.Λ.Α.Σ.  από την σχολή, δεν αναφέρθηκαν ότι υπήρξαν καταστροφές.   
Εν συνέχεια η μοναδική σχολή αξιωματικών του στρατού, η Σχολή Ευελπίδων χωρίς υπογεγραμμένη απόφαση Πρωθυπουργού, και χωρίς πλήρη γνώση όλου του υπουργικού Συμβουλίου της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητος επαναλειτούργησε με μια απόρρητη διαταγή της Στρατιωτικής Διοίκησης Αθηνών. Όπως αναφέρει ο Χρήστος Σ. Φωτόπουλος... Η Σ.Δ.Α. στις 14 Οκτωβρίου 1944 εξέδωσε την υπ' αριθ. ΑΠ 1230 Απόρρητη και Εξαιρετικώς Επείγουσα Διαταγή "Περί Επαναλειτουργίας της ΣΣΕ" ...Πέντε μέρες αργότερα και με την υπ` αριθ. ΕΠ 1318/19 Οκτωβρίου 1944 της ίδιας Στρατιωτικής Αρχής, τοποθετήθηκε ο Συνταγματάρχης Δημήτριος Σαρακατσάνης ως Διοικητής της Σχολής, καθώς επίσης και μερικοί ακόμα Αξιωματικοί....  
Να σημειώσουμε ότι η κυβέρνηση υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου ο οποίος ήταν ταυτόχρονα και υπουργός των Στρατιωτικών, ήρθε στην Αθήνα στις 18 Οκτωβρίου 1944.  Η δύναμη της Σχολής, 400 περίπου στρατιωτικοί, ουδέποτε καταμετρήθηκε στο συνολικό αριθμό των κυβερνητικών ένοπλων δυνάμεων και ούτε της δόθηκε η απαραίτητη προσοχή ενώ θα έπρεπε, από την πλευρά του ΕΑΜ κατά την επίμαχη συζήτηση για την ανασυγκρότηση του Ελληνικού στρατού και την αποστράτευση των ανταρτικών και άλλων ένοπλων σχηματισμών.  Ο Ιερός Λόχος που είχε υπολογιστεί στις συζητήσεις είχε περίπου 900 άνδρες.
Στην μέχρις στιγμής βιβλιογραφία και ειδικότερα στο τομέα των στρατιωτικών επιχειρήσεων σημαντικότατο βοήθημα στους μελετητές για εκείνη την περίοδο είναι το βιβλίο-μελέτη του πρώην Εύελπι και μετέπειτα Ανωτάτου αξιωματικού Γεώργιου Π. Μπερδέκλη ο οποίος λόγω και της θέσης του, κατάφερε και συγκέντρωσε αποκαλυπτικά και ιδιαιτέρως αναλυτικά στοιχεία και περιγραφές της Μάχης της Σχολής Ευελπίδων. Στο βιβλίο του  υπάρχουν ονομαστικές καταστάσεις και φωτοτυπίες Ημερησίων Διαταγών της Σχολής απ' όπου καταγράφεται ακριβέστατα η προσέλευση των Ευελπίδων η οποία να σημειώσουμε, γινόταν σταδιακά. Έτσι έως τις αρχές Νοεμβρίου 1944 παρουσιαστήκαν 199 Ευέλπιδες I και II τάξης, ενώ μέχρι τις 4 Δεκεμβρίου που άρχισε η Μάχη των Αθηνών, παρουσιάστηκαν ακόμη 57 Ευέλπιδες. Επίσης υπάρχουν αναλυτικές καταστάσεις και για την προσέλευση των αξιωματικών που χρησιμοποιήθηκαν ως διοικητικό και εκπαιδευτικό προσωπικό, όπως και για τους υπαξιωματικούς που χρησιμοποιήθηκαν ως λόχος υποστήριξης.
Συνολικά από τους καταλόγους, στην σχολή Ευελπίδων κατά την διάρκεια της μάχης του Δεκέμβρη 1944 υπήρχαν περίπου 398 στρατιωτικοί.(Αξιωματικοί-67, Ευέλπιδες-256, Υπαξιωματικοί-76-78;).
 Επίσης υπήρχε και η ίλη διοικήσεως του Βρετανικού 46ου συντάγματος αρμάτων με 4 άρματα ΣΕΡΜΑΝ, 4 τεθωρακισμένα και άλλα οχήματα με τους αντίστοιχους στρατιώτες(80-100). Ενισχύθηκαν δε και από το προσωπικό της Γεωγραφικής Υπηρεσίας και από άνδρες της Β. Χωροφυλακής.
 Όσο αφορά την προέλευση των ευέλπιδων διασταυρώνοντας ονόματα και από βιβλία όπως / ΦΩΣ ΕΙΣ ΤΟ ΣΚΟΤΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ (1947) του Νίκου Α. Αντωνακέα, αφήγηση Φωτάκη κ.α. βρήκαμε ότι ένας σημαντικός αριθμός προερχόταν από τους Ευέλπιδες που φοιτούσαν στα ΑΕΙ, ένας άλλος αριθμός ήταν από την ανταρτική οργάνωση Ε.Δ.Ε.Σ.-Ε.Ο.Ε.Α., από την Ε.Κ.Κ.Α., την Ε.Ε.Σ., του Αθ. Γιανανακόπουλου, από τις αντίστοιχες οργανώσεις στρατιωτικών Ρ.Α.Ν., περί τους 35-40 από την Χ, την ΠΕΑΝ, την ΤΡΙΑΙΝΑ, την Ε.Σ.Α.Σ., κ.α. Υπάρχει ένδειξη οτι υπήρξε ένας μικρός αριθμός από αποστρατευθέντες πρώην υπηρετίσαντες στα Ευζωνικά Τάγματα προφανές το ότι δεν υπήρξε κανείς εύελπις προερχόμενος από την ανταρτική οργάνωση Ε.Λ.Α.Σ. 

Όσο αφορά τις δυνάμεις του Ε.Λ.Α.Σ.
...Δύναμις-Διάταξις: Το «Αθηναϊκον» Α' Σώμα Στράτου, λίαν ιδιότυπος πολιτικοστρατιωτική οργάνωσις, απετέλει την κυρίαν δύναμιν των κομμουνιστών εν Αθήναις. Οργανωθέν κατά τά τελευταία ετη της κατοχής ως έφεδρική μεγάλη μονάς του Ε.Λ.Α.Σ., απετελείτο έκ δύο ταξιαρχιών των δύο συνταγμάτων, έκ δύο έτέρων άνεξαρτήτων συνταγμάτων και έξ ούλαμου πυροβολικού. Η δύναμις του Σ. Στράτου, ούτινος η δικαιοδοσία περιορίζετο μόνον έπι των έντός τών πόλεων Αθηνών και Πειραιώς τμημάτων, ανήρχετο εις 20.000 άνδρας. Η εκ ταύτης όμως παρατακτή ένοπλος δύναμις συνεποσούτο εις 9.000 περίπου άνδρας, κατανεμημένη την 3ην Δεκεμβρίου κατά μονάδας ως ακολούθως(Ως εξάγεται εκ των κυριευθέντων άρχειων του Ε.Λ.Α.Σ.) : Στρατηγείον Σ. Στράτου και μηχανοκίνητον τμήμα 250, I Ταξιαρχία Αθηνών Διοίκησις-Έπιτελείον 150, 1ον Σύνταγμα 1.200,  2ον Σύνταγμα 1.600,  ΙΙ Ταξιαρχία Αθηνών Διοίκησις-Έπιτελείον 150,  3ον Σύνταγμα 1.200,  4ον Σύνταγμα 1.600, 5ον Ανεξάρτητον Σύνταγμα Β.Προαστείων 1.000,  6ον Ανεξάρτητον Σύνταγμα Πειραιώς 1.600....Την 3ην Δεκεμβρίου, είχον την άκόλουθον διάταξιν. Στρατηγείον Α' Σ. Στράτου: Εις Ν. Φιλαδέλφειαν.  ΙΙα Ταξιαρχία, 3ον Σύνταγμα: Είς Κυψέλην, Πατήσια, Γκύζη, Αμπελοκήπους.... 6ον Άνεξάρτητον Σύνταγμα: Είς Πειραιά, Κοκκινιά.../ Γεώργιος Χ. Κατσιμήτρος.   
Συνολικά η δύναμις του 3ου Συντάγματος μαζί με το τάγμα από τον ΠΕΙΡΑΙΑ πρέπει να ήταν 1500-1600 άνδρες.
Σύμφωνα με την θεωρία πολέμου είναι οριακή στην αναλογία επιτιθέμενου, αμυνόμενου(3:1).(/ ΚΛΑΟΥΖΕΒΙΤΣ)
Πάντως είμαστε αρκετά επιφυλακτικοί για τον ακριβή αριθμό, γιατί δεν καταφέραμε να βρούμε αναλυτικές καταγραφές για τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ πχ ο Β. Μπαρτζιώτας αναφέρει ότι πήραν μέρος 5 τάγματα. Το 4ο Σύνταγμα όπως προκύπτει από διαταγές είχε ήδη κινήσει τμήματα του σε άλλες περιοχές, Ομόνοια, πλ. Βάθης οπότε ήταν αδύνατον να πήρε μέρος.
Επιπροσθέτως .../ η ΕΚΚΛΗΣΗ του ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ στις 7 Δεκέμβρη 1944, 
Προς τους Πρεσβευτάς της Αγγλίας, Σοβιετικής Ένωσης, Αμερικής και Γαλλίας που αναφέρει οτι ...2) Στη σχολή των Ευελπίδων με την προστασία των Άγγλων στρατιωτών εξοπλίζονται άνδρες των ταγμάτων άσφαλείας του Ράλλη και της φασιστικής οργάνωσης Χ, πού φυσικά θά χρησιμοποιηθούν εναντίον του Ελληνικού Λαού...  προβληματίζει στην εξαγωγή ακριβέστερων συμπερασμάτων και για τον ακριβή αριθμό των αμυνομένων.
 Αξίζει να σημειωθεί ότι από πλευράς σχεδίου στρατιωτικής δράσης του ΕΛΑΣ Α' ΣΣ ενώ είχε εκδοθεί την 1-12-44 (/ ΑΡΙΘ. Α.Π. 25) ένα Σχέδιον Ενεργείας που έλεγε για οργάνωση διοικήσεως τριών συγκροτημάτων :...Συγκρότημα Α'. . Συγκρότημα Β'.  Συγκρότημα Γ'.  Το απομένον Τάγμα του 5ου Συντάγματος με την Διοίκησίν του θα αποτελέσει ίδιον συγκρότημα. Τα απομένοντα Τάγματα του 6ου Συντάγματος θα αποτελέσουν ίδιον συγκρότημα υπό την Διοίκησιν του Συν/τος τούτου... μόλις τρεις μέρες μετά, ακυρώνεται και στέλνεται καινούργιο 4-12-44   Εξ. Επείγουσα Αριθ. ΑΠ 64)  ...III. Τα συγκροτήματα Α, Β, Γ, καταργούνται και τα Συντάγματα Ιον, 2ον, 3ον, 4ον, επανέρχονται εις τας Ταξιαρχίας I και II...
 Η μέσα σε τέσσερεις μέρες, αλλαγή στρατιωτικών σχεδίων αποδεικνύει πολλά...

Ερευνώντας τους οπλισμούς των αντιμαχωμένων πλευρών. 
Όσο αφορά για τους ευέλπιδες τους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς στην σχολή τα στοιχεία δείχνουν: Από ομαδικά όπλα η Σχολή διέθετε: 16 οπλοπολυβόλα, 4 πολυβόλα, 4 αντιαρματικά πυροβόλα των 37 χλστ. και 6 μικρούς όλμους. Τα ατομικά όπλα ήσαν ιταλικές αραβίδες, μερικά περίστροφα και χειροβομβίδες../ .Γ. Χ. Τυπάλδος ...Είχαμε οπλοπολυβόλα(ιταλικού τύπου Μπρέντα/Μπερέτα) στα 4 κτιστά πολυβολεία(διώροφα) που είχαν κτίσει οι Ιταλοί. Είχαμε ακόμη από δύο πολυβόλα θέσεως, νομίζω ήσαν Fiat, στους νιπτήρες των ανεξαρτήτων κτιρίων που βρίσκονταν ανάμεσα στα Μελετητήρια και στο Εστιατόριο... Αργότερα αντικατέστησα το οπλοπολυβόλο μου ιταλικού τύπου δί άλλου αγγλικού τοιούτου Μπρεν(Bren) .../ Αναμνήσεις ενός Ευέλπιδος του `40 
Εδώ χρειάζεται να σημειώσουμε ότι μέσα στο συγκρότημα της Σχολής Ευελπίδων υπήρχε και η ίλη διοικήσεως του βρετανικού 46ου συντάγματος αρμάτων, που έλαβε μέρος στην μάχη, μετά 4 αρμάτων/τανκ(με την ισχύ πυρός), τεθωρακισμένων, με τα αντίστοιχα όπλα του βρετανικού τμήματος. Όπως συνεπάγεται εκ της έρευνας δόθησαν και βρετανικά όπλα στους ευέλπιδες σε αντικατάσταση των καταστραφέντων. Η αναμφισβήτητα σημαντικότατη δύναμη πυρός των αρμάτων έχει περιγραφεί μέσα από τους στρατιωτικούς συγγραφείς, χωρίς να καταγράφεται ποτέ ο ακριβής αριθμός αρμάτων. Συνηθιζόταν το 2 η 3 άρματα αντί των τεσσάρων.
Όσο αφορά τις δυνάμεις του Ε.Λ.Α.Σ. τα γενικά στοιχεία δείχνουν: ...Όσον αφορά εις τον οπλισμόν, αι δυνάμεις του Α'. Σ. Στράτου διέθετον περί τα 5.000 τυφέκια κυρίως ιταλικά, 300 αύτόματα, 500 πιστόλια, 10 οπλοπολυβόλα ως και μεγάλην ποσότητα χειροβομβίδων. Τό Σώμα διέθετεν επίσης 2 όλμους ομαδικούς και 8 άατομικούς, 2 αντιαρματικά πυροβόλα των 37 χλστ. ώς και 2 πυροβόλα των 75 χλστ.../ Γ. Χ. Κατσιμήτρος.  Τα στοιχεία συμπίπτουν εν μέρει με τα στοιχεία απο την καταγραφή της Ιστορίας της Αντιστασης/τόμος 4....Η κύρια εαμική δύναμη ειναι το Α.ΣΣ με συνολική δύναμη 6.300 άνδρες, με 3.000 τουφέκια 300 αυτόματα, 10 οπλοπολυβόλα, 2 όλμους και 8 ολμίδια, ανεπαρκή πυρομαχικά, λίγες χειρομβοβίδες(ούτε μία σε τρεις μαχητές) ελάχιστα εκρηκτικά. Ο υπόλοιπος οπλισμός ήταν πιστόλια και περίστροφα... Αναλυτική καταγραφή του οπλισμού δεν έχει γίνει μέχρι τώρα.
...Στους γύρω λόφους Αγίου Στυλιανού, Ευελπίδων, Φινόπουλου και Στρέφη αλλά και στα Τουρκοβούνια, οι ελασίτες είχαν τοποθετήσει βάσεις πυρός με όπλα ευθυτενούς και καμπύλης τροχιάς και είχαν συγκεντρώσει ισχυρές δυνάμεις με τις οποίες πραγματοποίησαν αρκετές εφόδους προς εκπόρθηση της Σχολής../ .Αναμνήσεις ενός Ευέλπιδος του `40   
 ...Από την αναφορά του ημερολογίου του βρετανικού 46ου συντάγματος αρμάτων διαβάζουμε ότι:...Κατεστράφησαν, 1 πυροβόλο των 37, 2 πολυβόλα των 20 και 1 όλμος των 81... Αυτή η αναλυτική καταγραφή των κατεστραμμένων όπλων μας δίνει να αντιληφθούμε ακριβέστερα στοιχεία του οπλισμού των μονάδων του ΕΛΑΣ που έλαβαν μέρος. Συμπληρωματικά η κατωτέρω περιγραφή δίνει επιπλέον πληροφορίες και για την δυνατότητα του οπλισμού ...Οι Ελασίτες έφεραν και αντιαρματικά πυροβόλα, να χτυπήσουν το πολυβολεία μας.(Α/Τ πυροβόλου των 37 χιλστ)...Η σκόπευση ήταν εύστοχη, το βλήμα μπήκε μέσα στο μικρό χώρο του πολυβολείου και σκότωσε τον ευρισκόμενο εκεί Υπολ/γό Ράντο...Άλλο αντιαρματικό από την πλευρά της Κυψέλης σκόπευσε τις δικές μας θέσεις πολυβόλου στους νιπτήρες του κτιρίου...Το πρώτο βλήμα χτύπησε την πλάκα μπετόν του δαπέδου χωρίς αποτέλεσμα αφού τη βρήκε κατά τη μεγάλη της διάσταση... Το δεύτερο βλήμα μπήκε από το παράθυρο και κατέστρεψε τα πάντα. Το ένα πολυβόλο το κατέστρεψε εντελώς.../ Αναμνήσεις ενός Ευέλπιδος του `40

Ερευνώντας τις στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Από τις αναφορές του Ε.Λ.Α.Σ. ...η ΙΙ Ταξιαρχία αναλαμβάνει δ' αύριον τας εξής εντολάς: II. Θα επιτεθή δια των δυνάμεών της προς εξουδετέρωση και εκμηδένιση των αντιστάσεων της Σχολής Ευελπίδων και των περί αυτήν οικημάτων. Ως συμπληρωματικά μέσα δια την εκτέλεση της διαταγής θέτομεν εις την διάθεσιν υμών το Τάγμα Πειραιώς, ευρισκόμενον εις Περιστέρι και όπερ διετάχθη να ευρίσκεται την 4ην ώραν περί τον Αγιον Μελέτην. Επίσης να χρησιμοποιήσητε πάντα τα ευρισκόμενα εις υμάς μέσα πυρών, ήτοι όλμους, πυροβόλα, απόσπασμα καταστροφών και παν έτερον δι` εμπρησμόν ή ανατίναξιν μέσον. Πιθανώς, θα διατεθή υμίν και ουλαμός αντιαρματικών πυροβόλων άμα ως αφιχθή ενταύθα, ίσως δε και πυρά πυροβολικού. Ώρα επιθέσεως η 6 της 9-12-44.../ Ε.Λ.Α.Σ. Α' Σ. ΣΤΡΑΤΟΥ , ΕΠΙΤ. ΓΡΑΦ. ΙΙΙ...   

Το σημείο κύριας επίθεσης εναντίον του στρατοπέδου, λόγω κατάλληλου εδάφους, ήταν το βορειοανατολικό. Οι άλλες πλευρές του συγκροτήματος(δασύλιο, προσφυγικά οικήματα) λόγω ακαταλληλότητας χρησιμοποιήθηκαν μερικώς. Η δε πλευρά προς το πεδίον Άρεως δεν χρησιμοποιήθηκε καθόλου λόγω του μεγάλου ακάλυπτου χώρου...Η κυρία προσπάθεια των επιτιθεμένων εκδηλώθηκε προς το βορειοανατολικό τμήμα της Σχολής, κάπου εκεί που είναι τώρα η είσοδος των Δικαστηρίων, και η άλλοτε άνω βόρεια πύλη. Η κίνηση των επιτεθέντων τμημάτων της κυρίας προσπάθειας έγινε από την κατεύθυνση που ήταν το δασάκι μεταξύ Κυψέλης και Σχολής Ευελπίδων.../ Αναμνήσεις ενός Ευέλπιδος του `40
...Η μάχη στη σχολή ξεκίνησε νύκτα και κράτησε 3 μέρες. Ξεκινήσαμε την επίθεση μέσα από το δασύλιο, από τα βόρεια, έχοντας αραβίδες ιταλικές και ένα-δυό οπλοπολυβόλα... αντιφασίστες Ιταλοί δυναμιτιστές του λόχου μας, ανατινάξαν τμήμα του μαντρότοιχου αλλά δεν μπορέσαμε να μπούμε μέσα. Τους καταστρέψαμε ενα πυροβολείο...Είχαμε απώλεις αρκετές.../ Φραγκισκος Χρυσός διμοιρίτης ΕΛΑΣ
 ...Στη μάχη αυτή τραυματίστηκε ο συναγωνιστής ο οποίος χειριζόταν το μυδράλιο, καθώς από τη θέση που βρισκόμαστε δεν είχαμε οπτικό πεδίο βολής χαμηλά, παρά μόνο τα παράθυρα του ορόφου. Για τα ισόγεια, είχαμε πλησιάσει τη μάντρα να τα χτυπήσουμε και όταν ακούγαμε θόρυβο και βήματα τους ρίχναμε χειροβομβίδες... / Λ. Ηλιόπουλος αξιωματικός ΕΛΑΣ. 
..εκδηλώθηκε σφοδρή επίθεση στην ανατολική πλευρά από τον δασωμένο λοφίσκο προς το κλειστό Γυμναστήριο. Οι ελασίτες σχεδόν μπήκαν στον περίβολο της Σχολής. Οι ευέλπιδες που αμύνονταν στην ταράτσα αναγκάστηκαν να βγουν από το πολυβολείο και να τους απωθήσουν ρίχνοντας τους αμυντικές χειροβομβίδες.../ Αναμνήσεις ενός Ευέλπιδος του `40  
Χαρακτηριστική αναφορά των αρίστων γνώσεων περι πολεμικής αναμέτρησης που είχαν οι ευέλπιδες ...Βάλαμε γύρω μας κάτι μπάλες από άχυρο για να προστατευθούμε από βλήματα όλμου που έριχναν οι ελασίτες...Αναμνήσεις ενός Ευέλπιδος του `40  
Το βλήμα όλμου αν συναντήσει αδρανή επιφάνεια συνήθως δεν εκρήγνυται. Ενώ για τις γνώσεις μαχητών του Ε.Λ.Α.Σ. ...σε πολλές περιπτώσεις δεν είχαμε πειθαρχία πυρός...όταν ξεκινάγανε οι μαχητές για έφοδο ήταν σε ακάλυπτο έδαφος.../ Σπ. Κωτσάκης καπετάνιος ΑΣΣ ΕΛΑΣ
   Επιπροσθέτως οι αναφορές για την δύναμη πυρός των βρετανικών τανκ είναι αποκαλυπτικές ...Ένα Αγγλικό άρμα έριξε μερικές βολές με το αντιαρματικό του πυροβόλο εναντίον των πολυβολείων του ΕΛΑΣ στα Τουρκοβούνια, με αποτέλεσμα την καταστροφή αυτών και με σημαντικές απώλειες των ελασιτών.../ Αναμνήσεις ενός Ευέλπιδος του `40  και
...Τα άρματα προσβάλλουν στόχους εις εγγύς περιοχήν δι' εκρηκτικών βλημάτων. Τα πυρά όλμων έπαυσαν... 15.30: 4 άρματα μάχης προσβάλλουν στόχους εις την περιοχήν. Θέσις βαρέως πολυβόλου μετά χειριστών του εξουδετερώθη. 17.00: Τα άρματα επιστρέφουν εις το στρατόπεδον, αφού επροξένησαν σοβαράς ζημίας εις τον εχθρόν. Κατεστράφησαν, 1 πυροβόλο των 37, 2 πολυβόλα των 20 και 1 όλμος των 81... 07.45: Το πυροβολικόν προσβάλλει περιοχήν 390465.  Ο στόχος εκαλύφθη επαρκώς. Άρμα μάχης εχρησιμοποιήθη ως παρατηρητής βολής.../ WAR DIARY του 46th R Τ R.     
Η ισχύς πυρός των αρμάτων σε συνδυασμό με την ισχυρότατη δύναμη πυρός των βρετανικών αεροσκαφών όπως αναφέρεται... /   / Εκ Στρατηγείου ΑΡΚΦΟΡΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ
10 Δεκεμβρίου:  6 ΟΥΕΛΙΓΚΤΟΝΣ εβομβάρδισαν περιοχήν συγκεντρώσεως Σχολή Ευελπίδων-Τουρκοβούνια-Γκύζη, 4 ΜΠΟΦΑΪΤΕΡΣ επολυβόλησαν αγροικίας ολοκλήρου περιοχής εις Σχολή Ευελπίδων και εκαλύφθη λόφος Ευελπίδων.  και  ...Το έντονον πυρ των αεροσκαφών τής RAF και τά πυρά των άρμάτων ηνάγκασαν είς σιγήν τό πυρ των έπιτεθέντων, οίτινες άπεσύρθησαν από ολόκληρον τήν περιοχήν Πολυγώνου. ...Ο αντίπαλος, παραλύσας έκ του προηγηθέντος άνηλεούς άεροπορικού σφυροκοπήματος, ουδόλως άντέδρασεν εις την έκκένωσιν, ήτις έπραγματοποιήθη ακωλύτως...Γεώργιος Χ. Κατσιμήτρος  αποδεικνύουν αδιαμφισβήτητα την τεράστια διαφορά ισχύος ανάμεσα στους αμυνόμενους και στους επιτιθέμενους γεγονός που αποσιωπάται στις μέχρι σήμερα στρατιωτικές αναλύσεις.
 Το μοναδικό πρόβλημα που εμφανίσθη στους αμυνόμενους και γενικά στις βρετανικές δυνάμεις ήταν, όπως αναφέρει στις 11η Δεκεμβρίου η Εκθεσις του Στρατάρχου Αλεξάντερ:«...αι ασθενείς δυνάμεις μας διέθετον μόνον τριών ήμερών πυρομαχικά και εξ ημερών τρόφιμα....(η αίσθητή μείωσις του αποθέματος πυρομαχικών, ηνάγκασε το Βρεταννικόν Στρατηγείον να περιορίση την ήμερησίαν κατανάλωσιν τούτων εις πέντε βλήματα κατά πυροβόλον άρματος και εις είκοσι πέντε κατά σωλήνα όλμου.)...Υπήρχον βεβαίως μεγάλα αποθέματα, επειδή όμως η επίθεσις των στασιαστών είχεν αιφνιδιάσει το III Σ.Σ., τά πλείστα τούτων ήσαν κατεσπαρμένα εις Πειραιά και εις έτέρας περιοχάς, ούχί όμως μακράν του ελέγχου μας.Ητο προφανές, ότι μόνον άμεσα και ένεργητικά μέτρα ήθελον άποτρέψει μίαν συμφοράν πρώτης γραμμής..Τα πάντα έξηρτώντο έκ της ταχύτητος, μεθ' ής θα επετύγχανον να μεταφέρω ένισχύσεις..» / "GREECE 1944-45". 
 Η στρατηγική κίνηση των Βρετανών επιτελικών για σύμπτυξη όλων των ενόπλων τμημάτων φυσικά και των μέσων υποστηρίξεως τους μέχρι την έλευση των ενισχύσεων που ήδη είχαν ξεκινήσει από Ιταλία είτε με πλοία είτε με αεροπλάνα, μεταφέρθηκε με διαταγή και στους διοικητές των μονάδων της Σχολής ...Η διασπορά των τμημάτων ήταν τρομερό σφάλμα της στρατιωτικής και της πολιτικής ηγεσίας... 
Οι απώλειες από την τετραήμερο μάχη ήταν: από την πλευρά των κυβερνητικών δυνάμεων της Σ.Σ.  Ευελπίδων σε 2 νεκρούς, και 17 τραυματίας, ενώ των Βρεττανών σε 1 νεκρόν, και 5 τραυματίας.
 Από την πλευρά του ΕΛΑΣ δεν υπάρχει καταγεγραμμένος αριθμός νεκρών και τραυματιών μόνο αναφορές για μεγάλες απώλειες.

Ενδεικτικές σύντομες καταγραφές από
Χρήστο Φωτόπουλο αντιστράτηγο εα
Λεωνίδα Ηλιόπουλο καπετάνιο 2ου Λόχου 3ου Τάγματος Γκύζη ΕΛΑΣ
Φραγκίσκο Χρυσό διμοιρίτη/καπετάνιο Λόχου Γκύζη ΕΛΑΣ
Βασίλη Μπαρτζιώτα γραμ ΚΟΑ ΚΚΕ
Σπύρο Κωτσάκη   καπετάνιος Α` Σ. Στρατού ΕΛΑΣ»