Απαρχές του Ψυχρού Πολέμου (1946-1949): η περίπτωση της Ελλάδας, των Βαλκανίων και της Ευρώπης



αναδημοσίευση από: http://invenio.lib.auth.gr/record/131137?ln=el

Πλήρης τίτλος

Αλέξανδρος Δελερής, Απαρχές του Ψυχρού Πολέμου (1946-1949): η περίπτωση της Ελλάδας, των Βαλκανίων και της Ευρώπης, μεταπτυχιακή εργασία, ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2012

Περίληψη: Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος κατέληξε σε μια ριζική αναδιάταξη δυνάμεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα πρώτα χρόνια μετά τον πόλεμο σημαδεύτηκαν από μια νέα διεθνή τάξη, κυρίως στην Ευρώπη, με τις ΗΠΑ και τη Σοβιετική Ένωση να προβάλλουν ως οι κυρίαρχες δυνάμεις ανά την υφήλιο, εξαιτίας της παρακμής των ευρωπαϊκών Μεγάλων Δυνάμεων και της ήττας του ναζισμού. Η νέα αυτή διεθνής τάξη, αποτέλεσμα του νέου συσχετισμού δυνάμεων, αλλά και του ειδικού πολιτικού κλίματος των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων, χαρακτηριζόταν από την άγραφη αλλά σαφή αναγνώριση της σοβιετικής πρωτοκαθεδρίας στην Ανατολική Ευρώπη και της αντίστοιχης αμερικανικής στη Δυτική. Τις επόμενες δεκαετίες, μεγάλο μέρος του υπόλοιπου κόσμου, θα αποτελούσε πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων. Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ-ΕΣΣΔ ονομάστηκε Ψυχρός Πόλεμος. Ο Ψυχρός Πόλεμος ξεκίνησε ουσιαστικά μετά το τέλος τους Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και έληξε τυπικά το 1991, με την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος της Σοβιετικής Ένωσης. Η περίοδος που εξετάζεται στην εργασία αφορά το διάστημα από το 1946 μέχρι το 1949. Οι πρώτες δημόσιες διαφωνίες μεταξύ των δύο «Συμμάχων» εμφανίστηκαν στο χρονικό διάστημα μεταξύ των Συνδιασκέψεων της Γιάλτας (Φεβρουάριος 1945) και του Βερολίνου/Πότσδαμ (Ιούλιος/Αύγουστος 1945). Στη συνέχεια, τον Φεβρουάριο του 1946, ο Τζώρτζ Κένναν, Αμερικανός διπλωμάτης στη Μόσχα, παρουσίασε μέσω υπομνήματος μια ανάλυση της σοβιετικής πολιτικής, διαμορφώνοντας ουσιαστικά την πολιτική της «ανάσχεσης» που ακολούθησαν οι ΗΠΑ τα επόμενα χρόνια κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου μέχρι το 1950. Τον Μάρτιο του 1947 εξαγγέλθηκε το Δόγμα Τρούμαν και τρείς μήνες αργότερα, Ιούνιο, το Σχέδιο Μάρσαλ, που σε συνδυασμό με την ίδρυση του Γραφείου Πληροφοριών των κομμουνιστικών κομμάτων, Κομινφόρμ, τον Οκτώβριο του ίδιου έτους έθεσαν τις βάσεις για τη διαίρεση της Ευρώπης σε Ανατολική και Δυτική. Την ίδια περίοδο ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος (1946-1949) κλιμακώνεται και την άνοιξη του 1948 επέρχεται ρήξη μεταξύ Στάλιν και Τίτο, επηρεάζοντας άμεσα την έξελιξη του ελληνικού ζητήματος. Μάλιστα τον Φεβρουάριο του 1948 ανατράπηκε πραξικοπηματικά η κυβέρνηση της «Εθνικής Συνεργασίας» από το κομμουνιστικό κόμμα της Τσεχοσλοβακίας (στην οποία μετείχε), εγκαινιάζοντας έτσι η ΕΣΣΔ την νέα πολιτική ελέγχου στα κράτη-δορυφόρους. Επίσης η ΕΣΣΔ επέβαλε πλήρη οδικό και σιδηροδρομικό αποκλεισμό του Βερολίνου στις 24 Ιουνίου 1948, δημιουργώντας μεγάλη κρίση στις σχέσεις των δύο υπερδυνάμεων. Γεγονός είναι ότι την κρίσιμη διετία 1947-1948 παγιώθηκε και το πλαίσιο αντιπαλότητας ΗΠΑ-ΕΣΣΔ για τα επόμενα χρόνια. Τα παραπάνω σημαντικά ζητήματα εξετάζονται στην εργασία σε συνδυασμό με αμερικανικά αρχεία της CIG και της CIA, μέσω των απόρρητων εκθέσεων τους, που φωτίζουν σημαντικές πλευρές της αμερικανό-σοβιετικής αντιπαλότητας στις χώρες επιρροής τους, στις απαρχές του Ψυχρού Πολέμου (1946-1949).

το πλήρες κείμενο εδώ