Φόρουμ Κοινωνικής Ιστορίας

Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος

Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου και η ελληνική κοινωνία.
Ένα πείραμα εκφασισμού;

Η κατάλυση της δημοκρατίας το καλοκαίρι του 1936 από τον  Ιωάννη Μεταξά αποτελεί αναμφισβήτητα ένα σημείο τομής στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Εκδηλώνεται σε μια εποχή βαθιάς οικονομικής κρίσης, εγκαθίδρυσης αυταρχικών καθεστώτων και διάχυτης δυσπιστίας για τον φιλελευθερισμό και τον κοινοβουλευτισμό στην Ευρώπη. Επιπλέον, η δικτατορία στην Ελλάδα έρχεται ως επιστέγασμα της κρίσης του διπολισμού που είχε κυριαρχήσει στην πολιτική ζωή για μια εικοσαετία, της πολιτικής αστάθειας και των διαδοχικών εκτροπών ή κινημάτων.  Η ελληνική κοινωνία βιώνει επώδυνα την αλλαγή που προκάλεσε η εγκατάσταση εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων, ενώ παράλληλα είναι μια περίοδος ανόδου του εργατικού κινήματος και βίαιων διαδηλώσεων.      
Για χρόνια, τόσο στον ευρύτερο δημόσιο χώρο όσο και στο πλαίσιο της επιστημονικής κοινότητας, η αναφορά στο καθεστώς της 4ης Αυγούστου  περιοριζόταν στις, αναμφισβήτητα σκληρές, κατασταλτικές του πρακτικές, στην αναζήτηση των ιστορικών καταβολών του, και στη διερεύνηση των ισορροπιών ανάμεσα στο δικτάτορα, το βασιλιά και τη Μ. Βρετανία. Ως εκ τούτου, οι συγκεκριμένες μεθοδολογικές επιλογές έχουν αφήσει στην ουσία αδιερεύνητη  τη σχέση του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου με την ελληνική κοινωνία. Τα ζητήματα των κοινωνικών και πολιτισμικών αλλαγών που συμβαίνουν στη διάρκεια της δικτατορίας και η πολιτική του καθεστώτος απέναντι στην ελληνική κοινωνία παραμένουν σχετικά άγνωστα, και η μελέτη τους θα μπορούσε να φωτίσει την κατανόηση των πολιτικών χαρακτηριστικών του καθεστώτος. Σε αυτήν την κατεύθυνση το κεντρικό ερώτημα που θα απασχολήσει τη συνάντηση είναι το εξής: ήταν το καθεστώς της 4ης Αυγούστου ένα πείραμα εκφασισμού της ελληνικής κοινωνίας;
          Αυτή η επιστημονική συνάντηση, και σε συνέχεια της προβληματικής που διέκρινε τις δυο προηγούμενες συναντήσεις που έχει οργανώσει το Φόρουμ Κοινωνικής Ιστορίας, επιχειρεί μια «κοινωνική στροφή» στη μελέτη της περιόδου διακυβέρνησης της Ελλάδας από τον Ιωάννη Μεταξά και επιδιώκει να θέσει νέα ερευνητικά ερωτήματα που να αφορούν εξίσου τις τομές αλλά και  τις συνέχειες που παρατηρούνται τόσο σε σχέση προς τα προγενέστερα χρόνια του ελληνικού Μεσοπολέμου όσο και με τις ανατροπές που συντελούνται στη δεκαετία του ’40. Υπό αυτή την έννοια, η επιστημονική συνάντηση θα εστιάσει στους εξής βασικούς άξονες:

·       Τη στάση των τοπικών οικονομικών, πολιτικών και τεχνοκρατικών ελίτ, τόσο σε κεντρικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, απέναντι στο καθεστώς και τον ρόλο τους στη λειτουργία του,
·       Την ενίσχυση του ρόλου και της παρέμβασης του κράτους στην κοινωνία,
·       Τους μηχανισμούς και τα μέσα ιδεολογικής νομιμοποίησης του καθεστώτος  και τον ρόλο των διανοουμένων,
·       Το ρόλο των οργανώσεων του καθεστώτος στη συγκρότηση του «πολιτικού»,
·       Τις ομόλογες δομές του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου σε σχέση με άλλα αυταρχικά καθεστώτα της Ευρώπης,
·       Την επίσημη και ανεπίσημη, πολιτική του καθεστώτος απέναντι στις ποικίλες γλωσσικές μειονότητες, και τον γενικότερο ρόλο της στη διαδικασία εθνικής ομογενοποίησης,
·       Τις πολιτικές του φύλου που ακολούθησε το καθεστώς,
·       Το ρόλο του καθεστώτος στη διαμόρφωση και (εν δυνάμει) πολιτικοποίηση νέων συλλογικών υποκειμένων, όπως της νεολαίας,
·       Τη στάση και το ρόλο θεσμών, όπως η Εκκλησία, η Δικαιοσύνη, τα πανεπιστήμια απέναντι στη νέα «νομιμότητα» που επέβαλε η δικτατορία.

Η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα τον Σεπτέμβριο του 2013. Όσοι-ες επιθυμούν να συμμετάσχουν στη συνάντηση θα πρέπει να στείλουν σύντομη περίληψη (έως 300 λέξεις) στις ηλεκτρονικές διευθύνσεις mharalabidis@gmail.com και vafeas@yahoo.com έως τις 31 Μαρτίου 2013.

Η οργανωτική επιτροπή: Νίκος Βαφέας, Πολυμέρης Βόγλης, Κωστής Καρπόζηλος, Δημήτρης Κουσουρής, Αλεξάνδρα Πατρικίου, Μενέλαος Χαραλαμπίδης