Βαΐα Γκέκα «Στάσεις των γηγενών Σλαβοφώνων κατοίκων της Εορδαίας απέναντι στους πρόσφυγες…»

Βαΐα Γκέκα «Στάσεις των γηγενών Σλαβοφώνων κατοίκων της Εορδαίας απέναντι στους πρόσφυγες- από το 1922 έως σήμερα»

Διπλωματική εργασία, Φλώρινα 2010

[…………..]

Α. ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΤΑ ΜΙΚΤΑ ΧΩΡΙΑ ΕΟΡΔΑΙΑΣ__________________ 14

Α.1. ΑΓΙΟΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ_________________________________________ 14

Α.2. ΑΝΑΡΡΑΧΗ__________________________________________________ 16

Α.3 ΑΣΒΕΣΤΟΠΕΤΡΑ______________________________________________ 18

Α.4 ΔΡΟΣΕΡΟ____________________________________________________19

Α.5. ΕΜΠΟΡΙΟ____________________________________________________20

Α.6. ΚΟΜΑΝΟΣ___________________________________________________22

Α.7. ΚΡΥΟΒΡΥΣΗ_________________________________________________ 23

Α.8. ΜΑΥΡΟΠΗΓΗ_________________________________________________24

Α.9. ΜΗΛΟΧΩΡΙ___________________________________________________26

Α.10. ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ_________________________________________________27

Α.11. ΠΕΡΔΙΚΑΣ___________________________________________________29

Α.12. ΠΡΟΑΣΤΙΟ__________________________________________________ 30

Α.13. ΠΤΟΛΕΜΑΙΔΑ________________________________________________32

Α.14. ΦΟΥΦΑΣ____________________________________________________37

[…………..]

ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελίδα 5)

Η παρούσα εργασία διαπραγματεύεται τις στάσεις των γηγενών Σλαβοφώνων της Εορδαίας απέναντι στους πρόσφυγες, από το 1922 έως και σήμερα. Μέσα από ελεύθερες συνεντεύξεις από κατοίκους των χωριών της περιοχής, επιχειρήθηκε να αποτυπωθεί – όσο είναι δυνατόν – η οπτική γωνία των γηγενών σχετικά με την κοινωνικο-πολιτισμική τους συνύπαρξη με τους πρόσφυγες στα χωριά τους και στον ευρύτερο τοπικό χώρο.

Ως αντικείμενο έρευνας επιλέχθηκαν οι ρήσεις των συνεντευξιαζόμενων, ενώ ως μονάδα ανάλυσης χρησιμοποιήθηκε η νοηματικά ολοκληρωμένη φράση, εκείνη η φράση δηλαδή, η οποία εμπερικλείει ένα πλήρες νοηματικό περιεχόμενο με βάση τομείς ενδιαφέροντος, όπως οι διαπροσωπικές σχέσεις, η πολιτική τοποθέτηση του ομιλούντα κ.τ.λ.

Η κάθε συνέντευξη απομαγνητοφωνήθηκε και καταγράφηκε και οι αναφορές που προέκυψαν κατηγοριοποιήθηκαν σε θεματικές ενότητες, οι οποίες υποδιαιρέθηκαν σε αντίστοιχες κατηγορίες και υποκατηγορίες. Μέσα από την στατιστική ανάλυση των δεδομένων, προέκυψε η ανάγκη διεξαγωγής συμπερασμάτων, τα οποία αποτυπώνουν μια γενική μόνο τάση που επικρατεί στη συνείδηση των γηγενών κατοίκων της περιοχής, σχετικά με την αλληλεπίδρασή τους με τους πρόσφυγες. Παρατηρήθηκε ότι οι απαντήσεις των συμμετεχόντων, καθορίστηκαν ανάλογα με το χρονικό διάστημα στο οποίο αναφέρονται - εγκατάσταση προσφύγων, εμφύλιος, μεταπολεμική περίοδος – γεγονός που αντικατοπτρίζει και τη στάση την οποία κρατούν απέναντι στους πρόσφυγες, στάση κυμαινόμενη από θετική μέχρι πολύ αρνητική.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να τονιστεί πως λόγω της μη τυχαιότητας και αντιπροσωπευτικότητας του δείγματός, δεν είναι δυνατό από την παρούσα εργασία να προκύψουν ασφαλή και γενικευμένα συμπεράσματα για το σύνολο των κατοίκων, γηγενών και προσφύγων, στην περιοχή της Εορδαίας. Η έρευνα αυτή επαφίεται στην ευχέρεια και επιθυμία μελλοντικών ερευνητών

[…………]

Β.1.3. ΠΟΛΙΤΙΚΗ (σελίδες 85 έως 87)

Η θεματική της πολιτικής περιέχει τις αναφορές που σχετίζονται με την πολιτική κατάσταση που επικρατούσε, καθώς και τη συμπεριφορά των δύο ομάδων, την περίοδο του εμφυλίου πολέμου, αλλά και πριν από αυτόν. Οι αναφορές κατηγοριοποιήθηκαν στις εξής κατηγορίες, που σκιαγραφούν, από την πλευρά των γηγενών, το κλίμα της τότε εποχής.

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΦΟΡΩΝ

Α. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ

Α.1. ΜΕΛΗ ΑΝΤΑΡΤΩΝ

Α.2. ΜΕΛΗ ΠΑΟ

Β. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΓΗΓΕΝΩΝ

Β.1. ΜΕΛΗ ΠΑΟ

Β.2. ΟΠΑΔΟΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

Β.3. ΜΕΛΗ ΑΝΤΑΡΤΩΝ

Β.4. ΘΥΜΑΤΑ ΑΝΤΑΡΤΩΝ

Γ. ΔΟΣΙΛΟΓΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ


Α. Στην κατηγορία αυτή συμπεριλήφθηκαν οι αναφορές σχετικά με τους πρόσφυγες που εντάχθηκαν στους κόλπους των ανταρτών και τη δράση τους. Κατά συνέπεια πολλές αναφορές τους εντάσσουν στους κόλπους της ΠΑΟ (Πανελλήνια Απελευθερωτική Οργάνωση), η οποία έδρασε την περίοδο του εμφυλίου κυρίως στη Μακεδονία, Πόντιοι πολλοί ήταν μέσα στους αντάρτες - Ερχόντουσαν οι αντάρτες και οι παοτζήδες μετά - Ερχόντουσαν οι Παοτζήδες από τον Πολύμηλο - Ότι χειρότερο υπήρξε από πρόσφυγες ήταν οι παοτζήδες - Έλεγαν ότι ήταν με τους αντάρτες. Εκείνοι οι παοτζήδες - οι πιο πολλοί πόντιοι ήταν παοτζήδες, εμφανίζουν την πεποίθηση των γηγενών, οτι οι πρόσφυγες αντάρτες, είχαν συμμαχήσει με τους Γερμανούς, μαζί με τους Γερμανούς ήταν και Παοτζήδες, τους ξέραμε - Στον πόλεμο οι Γερμανοί και οι Παοτζήδες πόντιοι μας κυνηγούσαν πάρα πολύ - Οι πόντιοι από τη Ποντοκώμη, το Κλείτος, τα ρημάξανε όλα. Ήταν μαζί με τους Γερμανούς κιόλας, οι παοτζήδες, τις απειλές και κακοποιήσεις που υφίσταντο οι γηγενείς από αυτούς, Απειλούσαν και οι αντάρτες και οι παοτζήδες - Μας χτυπούσαν και έκαναν τα χειρότερα - Μας κυνηγούσαν και οι αντάρτες αλλά και οι παοτζήδες - Οι παοτζήδες τότε κυνηγούσαν πολύ κόσμο - Οι παοτζήδες ρήμαξαν τα πάντα - Μόνο οι παοτζήδες μας κυνηγούσαν πάρα πολύ - Οι παοτζήδες απειλούσαν ότι θα μας σκοτώσουν - Ερχόντουσαν και οι παοτζήδες και απειλούσαν, την οπλοφορία που χαρακτήριζε τους πρόσφυγες αντάρτες και το κλίμα φόβου που επικρατούσε, Κουμάντο με τα όπλα κάνανε οι Παοτζήδες στο χωριό - Πολλοί πόντιοι πήραν τα όπλα και κυνηγούσαν ντόπιους - Απειλούσαν με τα όπλα, αλλά και τις δολοφονίες πολιτών, κυρίως γηγενών, που παρατηρούνταν, Κατέβαιναν οι παοτζήδες και οι αντάρτες και σκότωναν κόσμο - Ήταν και οι άλλοι οι παοτζήδες που σκότωναν εντόπιους - στον πόλεμο σκοτώθηκαν πολλοί ντόπιοι από τους παοτζήδες, άλλες τους εμφανίζουν ως μέλη των ανταρτών, Είχε και πολλούς Πόντιους το ανταρτικό - Σκοτώθηκαν πολλά άτομα. Στο ανταρτικό ήταν πάρα πολύ πόντιοι - Αντάρτες και πόντιοι, ίδιοι ήταν. Μας ρήμαξαν - Ο αρχιστράτηγος των ανταρτών ο καπετάν-Μάρκος ήταν μικρασιάτης και μετά έγινε κομμουνιστής - Οι αντάρτες πήραν πολλούς δικούς μας και χάθηκαν πάνω στην Πίνδο. Πόντιοι πολλοί ήταν μέσα στους αντάρτες - Πολλοί πόντιοι καπετάνιοι υπήρχαν στο ανταρτικό, που κυνηγούσαν τους εντόπιους - Μόνο οι Πόντιοι είχαν όπλα και πήγαιναν και με το μέρος των ανταρτών και με το στρατό - Μέσα στους αντάρτες ήταν πόντιοι και μάζευαν κόσμο μέσα από τα σπίτια. Πολύ δύσκολη εποχή - Πόντιοι και οι πόντιοι αντάρτες κυνηγούσαν τους δικούς μας, πάρα πολύ.

Β. Η πολιτική τοποθέτηση των γηγενών τοποθετείται σε αυτήν την κατηγορία και οι αναφορές τους εντάσσουν ως οπαδούς της κυβέρνησης, Η οικογένειά μου ήταν με την κυβέρνηση - Στον εμφύλιο η οικογένειά μου ήταν με την κυβέρνηση - Η οικογένειά μου ήταν με την κυβέρνηση. Όπως όλοι μας - Στον εμφύλιο η οικογένειά μου ήταν με τη κυβέρνηση. Δεν ξέραμε από κομμουνισμό εμείς - Στον εμφύλιο από ότι θυμάμαι ερχόντουσαν οι αντάρτες και έψαχναν παιδιά να πάρουν στο βουνό. Κρυβόμασταν στα αμπάρια. Εμείς ήμασταν με την κυβέρνηση - Η οικογένεια μου ήταν με την κυβέρνηση. Φοβόμασταν από τους αντάρτες - Εμείς ήμασταν με την κυβέρνηση, αλλά κανείς δε μας υποστήριζε, υποφέραμε αρκετά, επίσης ως μέλη των ανταρτών, οι οποίοι τους ακολούθησαν αναγκαστικά κυρίως και όχι οικειοθελώς, Βάζανε πολλούς εντόπιους στη φυλακή. 80 παιδιά πήραν οι αντάρτες στο βουνό. Άλλοι έφυγαν για να σωθούν - Έδιωξαν πολλά νέα παλικάρια να πάνε με τους αντάρτες. Επειδή φοβόντουσαν - Για αυτό πολλοί εντόπιοι πήγαιναν αναγκαστικά με τους αντάρτες, για να σωθούν. Αλλιώς αν σε έπιαναν στα χέρια τους έτρωγες πολύ ξύλο - Δύσκολη εποχή, πολλοί ντόπιοι έφυγαν είτε στα βουνά, είτε με τους αντάρτες για να σωθούν - Πολλοί ντόπιοι έφευγαν είτε σε άλλα χωριά, είτε με τους αντάρτες για να σωθούν, αλλά τονίζεται κυρίως ότι οι ίδιοι υπήρξαν η πλειοψηφία των θυμάτων του εμφυλίου, περισσότερο από όλους τους άλλους, Σκοτώθηκαν πολλά άτομα στον εμφύλιο. Κυρίως στο χωριό μας - Σκοτώθηκαν πάρα πολύ ντόπιοι εκείνη την εποχή - Οι κομμουνιστές δούλευαν για τους αντάρτες. Εκτέλεσαν πολλούς από το χωριό μας. Τους μάζευαν οι αντάρτες - Σκοτώθηκαν πολλοί ντόπιοι στον Κόμανο, τάχα ότι ήταν κομμουνιστές - Τα καλύτερα παιδιά μας σκότωσαν. Όλοι λεβέντες. Πολλοί πήγαιναν εθελοντικά στους αντάρτες γιατί ήξεραν ότι οι πόντιοι θα έλεγαν γι αυτούς ότι ήταν κομμουνιστές και πάλι θα τους σκότωναν - Σκοτώθηκαν όμως πολλοί ντόπιοι στο ανταρτικό. Πήραν πολλά παιδιά - Η αστυνομία είχε ολόκληρους φακέλους από εμάς. Σκοτώθηκαν πολλά παιδιά δικά μας - Τον εμφύλιο τον θυμάμαι από το χωριό μου. Μας έκαψαν, μας ρημάξανε. Σκοτώθηκαν πολύ ντόπιοι στον εμφύλιο. Σκοτώθηκαν έξι άτομα στην Κοζάνη, χωρίς δίκη. Η αναλογία ήταν δέκα ντόπιοι, ένας πόντιος - Η δική μας η ράτσα υπέφερε πάρα πολλά.

Γ. Το φαινόμενο του δοσιλογισμού χαρακτηρίζει συνήθως κοινωνίες που βρίσκονται σε ρευστή κοινωνική και πολιτική κατάσταση. Οι αναφορές διακρίνουν δοσίλογες συμπεριφορές των πόντιων προσφύγων εναντίον των γηγενών, με την αιτιολογία του κομμουνιστή, οι Πόντιοι πρόδιδαν πολύ κόσμο - Τον άντρα μου οι Πόντιοι είπαν στην αστυνομία ότι ήταν κομμουνιστής - Κατέδιδαν οι πόντιοι τότε - Τα χειρότερα τα έκαναν οι πόντιοι. Πρόδιδαν πολύ - Πολλοί πόντιοι μας πήγαιναν στην αστυνομία - Πρόδιδαν οι Πόντιοι πολύ. Πολύ δύσκολη εποχή. Τα χειρότερα τα έκαναν αυτοί - Πολλοί επίσης κατέδιδαν τους ντόπιους - Στον εμφύλιο υπήρχαν 3-4 πόντιοι που πρόδιδαν στις αρχές - Πρόδιδαν και πολλοί πόντιοι - κατέδιδαν στις αρχές, πολλούς ντόπιους τους ονόμαζαν βουλγάρους και κομμουνιστές - Πολλοί πήγαιναν στην αστυνομία και κατέδιδαν εμάς τους ντόπιους ως κομμουνιστές - μας πήγαιναν στην αστυνομία και στις φυλακές - Ερχόντουσαν οι Παοτζήδες με τους Γερμανούς και πρόδιδαν - Οι πόντιοι πάλι στον εμφύλιο πρόδιδαν όλους τους εντόπιους - Στον εμφύλιο υπήρχαν Πόντιοι καταδότες - Υπήρχαν κυρίως πόντιοι που κατέδιδαν - Πολλοί πόντιοι επίσης κατέδιδαν τους ντόπιους - Μας κατηγορούσαν σαν κομμουνιστές, αλλά και των Θρακιωτών και Τουρκόφωνων προσφύγων, εναντίον των γηγενών, Αλλά και πολλοί Θρακιώτες πρόδιδαν - οι τουρκόφωνοι κυνηγούσαν πολύ κόσμο - οι τουρκόφωνοι πρόδιδαν - οι Θρακιώτες ήταν αυτοί που σκότωναν. Έβαζαν υπογραφή και τους έπαιρναν στη φυλακή - Θρακιώτες που πρόδιδαν τους ντόπιους.

[……..]

Β.2.2.3. ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ […]- Β.2.2.3.1. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ (σελίδες 150 -151)

Στο πολιτικό πεδίο συγκεντρώνονται 192 αναφορές οι οποίες επιμερίστηκαν σε τρεις κατηγορίες με τις αντίστοιχές τους υποκατηγορίες, με την πλειοψηφία των αναφορών να εντάσσεται στην κατηγορία της πολιτικής τοποθέτησης των γηγενών, που όπως παρατηρήθηκε, θεωρούν τους εαυτούς τους θύματα των ανταρτών και οπαδούς της κυβέρνησης. Αντίθετα, οι γηγενείς τοποθετούν πολιτικά τους πρόσφυγες κυρίως ως μέλη της οργάνωσης ΠΑΟ, οι οποίοι προξένησαν πολλά δεινά στους ίδιους και στις οικογένειές τους. Έμφαση δίνεται επίσης και σε φαινόμενα δοσιλογισμού των προσφύγων, γεγονός που καθόρισε την πολύ αρνητική στάση των γηγενών απέναντί τους.

Από τα δεδομένα των πινάκων παρατηρούμε πως οι απαντήσεις των ατόμων συσχετίζονται κυρίως με το χρονικό διάστημα αναφοράς, καθώς η πλειοψηφία των αναφορών εντοπίζεται κατά την περίοδο του εμφυλίου. Από τις τρεις κατηγορίες οι γηγενείς διαμορφώνουν μια αρνητική στάση απέναντι στους πρόσφυγες, καθώς τη συγκεκριμένη περίοδο, οι ίδιοι υπέφεραν πολλά, οι πρόσφυγες αντάρτες τους απειλούσαν, τους σκότωναν και έθεταν σε κίνδυνο τις οικογένειές τους. Παράλληλα εμφανίζουν τους εαυτούς τους ως τα περισσότερα θύματα των ανταρτών, σε αντίθεση με τους πρόσφυγες, όπου οι αναφορές ως θύματα είναι ελάχιστες.

Μεταξύ των απαντήσεων των ατόμων και των προσωπικών τους στοιχείων (τόπος κατοικίας-ηλικία-επάγγελμα-εκπαίδευση) δεν υπάρχει ισχυρή συσχέτιση ώστε να προκύψουν ασφαλή συμπεράσματα, διότι το δείγμα των συμμετεχόντων στην έρευνα δεν είναι τυχαίο, ούτε αντιπροσωπευτικό του συνολικού πληθυσμού των γηγενών της Εορδαίας.

Παρατηρούμε επομένως, πως στο πολιτικό πεδίο σημαντικό ρόλο στις απαντήσεις των γηγενών διαδραματίζει το «κλίμα» (πολιτικό, πολεμικό) που επικρατούσε την περίοδο του εμφυλίου, καθώς και η στάση που κράτησαν οι πρόσφυγες και απέναντί στους ίδιους, αλλά και απέναντι στο κράτος.

Είναι χαρακτηριστική η τάση των γηγενών να τους ταυτίζουν με τα κακοποιά στοιχεία που δρούσαν εκείνη την περίοδο, με τους ανθρώπους που ενταγμένοι στις τάξεις των ανταρτών αλλά και της οργάνωσης ΠΑΟ, απειλούσαν και σκότωναν τους γηγενείς, οι οποίοι απλά ήταν οπαδοί της κυβέρνησης και ζούσαν ειρηνικά. Εξάλλου οι απόψεις των γηγενών συγκλίνουν και στα φαινόμενα δοσιλογισμού που διέκριναν τους πρόσφυγες, με αποτέλεσμα να τους ταυτίσουν στο μυαλό τους με τους προδότες και τους ανήθικους, που απλά κατέδιδαν αθώους πολίτες, προκειμένου να επιβιώσουν οι ίδιοι.

[….]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ-ΣΥΖΗΤΗΣΗ (σελίδες 176 έως 181)

Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν να παρουσιάσει τις στάσεις των γηγενών Σλαβοφώνων της Εορδαίας, απέναντι στους πρόσφυγες, από τις αρχές του 1922 έως σήμερα. Ως αντικείμενο έρευνας επιλέχθηκαν οι ρήσεις των συνεντευξιαζόμενων, ενώ ως μονάδα ανάλυσης χρησιμοποιήθηκε η νοηματικά ολοκληρωμένη φράση, εκείνη η φράση δηλαδή, η οποία εμπερικλείει ένα πλήρες νοηματικό περιεχόμενο με βάση τομείς ενδιαφέροντος, όπως π.χ. φράσεις που αφορούν τον πολιτισμό ως καθημερινή πρακτική, άλλες που τον αντιμετωπίζουν ως σύνολο εθιμικών τελετών και ηθολογικών πρακτικών, είτε φράσεις που αφορούν την πολιτική τοποθέτηση του ομιλούντα κ.τ.λ.

Η κάθε συνέντευξη αναλύθηκε κατά την απομαγνητοφώνησή της σε εξαντλητικές θεματικές, οι οποίες ακολούθως υποδιαιρέθηκαν σε κατηγορίες, οι οποίες με τη σειρά τους – όπου κατέστη δυνατό και θεωρήθηκε αναγκαίο – σε υποκατηγορίες. Παράλληλα, λήφθηκε υπόψη μια ανεξάρτητη κατηγοριοποίηση των αναφορών κατά το χρονικό διάστημα αναφοράς τους και κατά το αξιολογικό βάρος τους. Οι αναφορές των υποκειμένων της έρευνας, 1500 σε σύνολο, κατανεμήθηκαν σε πέντε θεματικές, που αφορούν το κοινωνικό, πολιτισμικό, πολιτικό, εθνικό πεδίο και το πεδίο της κρατικής μέριμνας, αντίστοιχα.

Μέσω της στατιστικής ανάλυσης των δεδομένων, με το στατιστικό πρόγραμμα SPPS, προέκυψαν τα ακόλουθα συμπεράσματα:

Οι απαντήσεις των συμμετεχόντων στην έρευνα, συγκεντρώνονται κυρίως στις θεματικές του κοινωνικού και του πολιτισμικού πεδίου. Οι συγκεκριμένες θεματικές σχετίζονται με τη συμπεριφορά των δύο ομάδων μεταξύ τους, τις διαπροσωπικές σχέσεις, αλλά και τη διαφοροποίηση που χαρακτήριζε γηγενείς και πρόσφυγες, σε όλο το φάσμα της κοινωνικής και πολιτιστικής τους δραστηριότητας, αντίστοιχα.

Ειδικότερα, στο κοινωνικό πεδίο, οι γηγενείς επικεντρώνονται στις διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ των δύο ομάδων, οι οποίες, ενώ αρχικά είναι ανύπαρκτες, βελτιώνονται σταδιακά, κυρίως από το 1950 και μετά. Επίσης τονίζεται η συμπεριφορά των γηγενών απέναντι στους πρόσφυγες, η οποία χαρακτηριζόταν από φόβο στην αρχή και κατά το διάστημα του εμφυλίου, αποδοχή μετέπειτα, όταν εξομαλύνθηκε η κατάσταση.

Είναι σημαντικό πως το χρονικό διάστημα με το οποίο σχετίζονται οι αναφορές, επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις απαντήσεις των υποκειμένων της έρευνας. Το σύνολο των αναφορών εντοπίζεται στην αρχική περίοδο της εγκατάστασης των προσφύγων στην Εορδαία, όπου η κοινωνική-πολιτική-οικονομική κατάσταση ήταν πιο ρευστή και ασαφής, καθώς η εγκατάσταση των προσφύγων δημιούργησε σύγχυση και άλλαξε τα δεδομένα στη ζωή της περιοχής.

Παρομοίως, στη θεματική του κοινωνικού πεδίου, στη κατηγορία της συμπεριφοράς των προσφύγων απέναντι στους γηγενείς, η πλειοψηφία των αναφορών εντοπίζεται κατά το χρονικό διάστημα της εγκατάστασης των προσφύγων και κατά τον εμφύλιο, όπου οι γηγενείς υφίσταντο σωματική βία από τους πρώτους, βία η οποία καθόρισε και το αίσθημα μίσους που διακατείχε τους γηγενείς απέναντί τους και μεταπολεμικά.

Εξάλλου και στην κατηγορία των διαπροσωπικών σχέσεων, οι απαντήσεις των συμμετεχόντων διαφοροποιούνται, ανάλογα με το χρονικό διάστημα στο οποίο αναφέρονται. Κατ’ επέκταση, οι σχέσεις μεταξύ των δύο ομάδων στο διάστημα της εγκατάστασης των προσφύγων είναι ελάχιστες μέχρι και ανύπαρκτες, επιδεινώνονται κατά τον εμφύλιο, αλλά μεταπολεμικά, λόγω των συναπτόμενων επιγαμιών, βελτιώνονται και η κατάσταση εξομαλύνεται.

Στο πολιτισμικό πεδίο οι γηγενείς τονίζουν κυρίως τη γλωσσική αλλά και τη γενική διαφοροποίηση τους από τους πρόσφυγες στον τομέα των καθημερινών ασχολιών και εθίμων. Εστιάζουν στη γλωσσική καταπίεση που υφίσταντο από τους πρόσφυγες, γεγονός που καθόρισε και τη στάση τους απέναντί τους. Αναφέρουν πως ενώ κατά την εγκατάσταση των προσφύγων, οι δύο ομάδες χαρακτηρίζονταν από διαφορετικό γλωσσικό κώδικα, κατά τον εμφύλιο καταπιέζονταν γλωσσικά, ενώ μεταπολεμικά επικρατεί ελευθερία στη χρήση της γλώσσας και από τις δύο ομάδες.

Στο πολιτικό πεδίο εξάλλου, όλες οι αναφορές εντάσσονται στο χρονικό διάστημα του εμφυλίου, όπου οι γηγενείς χαρακτηρίζουν τους πρόσφυγες ως μέλη ανταρτών και επιρρεπείς σε φαινόμενα δοσιλογισμού, με αποτέλεσμα την καταπίεση των αυτοχθόνων, τις βίαιες συγκρούσεις, ακόμα και περιπτώσεις δολοφονιών, εις βάρος των γηγενών.

Είναι χαρακτηριστικό επίσης, πως στις θεματικές του εθνοτικού πεδίου και της μέριμνας κράτους, οι αναφορές σχετίζονται με το χρονικό διάστημα της εγκατάστασης των προσφύγων. Ειδικότερα οι γηγενείς τονίζουν τη πολλαπλή χρήση εθνοτικών χαρακτηρισμών από τους πρόσφυγες, οι οποίοι οδηγούσαν σε ένα σαφή εθνοτικό διαχωρισμό, μεταξύ των δύο ομάδων, περιφρονητικό κυρίως για τους γηγενείς. Παρομοίως, η μέριμνα του κράτους, έγινε περισσότερο αισθητή κατά την εγκατάσταση των προσφύγων, μέριμνα την οποία οι γηγενείς αποδίδουν μόνο στους πρόσφυγες, χωρίς ωστόσο αυτό να δημιούργησε ιδιαίτερες προστριβές μεταξύ των δύο ομάδων.

Σημαντική επίσης συσχέτιση παρατηρείται μεταξύ των απαντήσεων των υποκειμένων της έρευνας και της αξιολόγησης της στάσης τους, ανάλογα στο πεδίο στο οποίο αναφέρονται, αλλά και σε γενικό πλαίσιο. Το δεδομένο αυτό τονίζει πως οι απαντήσεις των συμμετεχόντων καθόρισαν τη γενική τους στάση απέναντι στα ζητήματα που σχετίζονται με τους πρόσφυγες.

Σε γενικό πλαίσιο, παρατηρείται μια πολύ αρνητική στάση των γηγενών απέναντι στους πρόσφυγες. Η στάση αυτή εμφανίζεται αρχικά στο κοινωνικό πεδίο, όπου οι χαλαρές ή ανύπαρκτες σχέσεις μεταξύ των δύο ομάδων, η κακοποίηση των γηγενών από τους πρόσφυγες, ιδιαίτερα στην περίοδο του εμφυλίου, αλλά και το γενικό αίσθημα του φόβου και της απόρριψης που διακατείχε τους γηγενείς απέναντι στους «ξένους», διαμόρφωσε ένα πολύ αρνητικό κλίμα μεταξύ τους και καθόρισε και τη μετέπειτα στάση των γηγενών κατοίκων.

Εξάλλου και η θεώρηση των γηγενών ότι οι πρόσφυγες υστερούσαν και διαφοροποιούνταν από τους ίδιους σε θέματα πολιτισμικά και θρησκευτικά, η καταπίεση και ο φόβος που ένιωθαν σχετικά με την ελευθερία στη χρήση της γλώσσας τους, ιδιαίτερα στο διάστημα του εμφυλίου πολέμου, σκιαγραφεί την πολύ αρνητική στάση τους απέναντι στους πρόσφυγες.

Είναι χαρακτηριστικό, πως την πολύ αρνητική στάση των γηγενών καθόρισε ουσιαστικά το πολιτικό και το εθνοτικό πεδίο. Παρόλο που το χρονικό διάστημα στο οποίο σε κάθε πεδίο επικεντρώνονται οι αναφορές - κατά τον εμφύλιο και κατά την εγκατάσταση των προσφύγων αντίστοιχα – διαφοροποιείται, ωστόσο είναι έκδηλη η αρνητική εικόνα των προσφύγων στη συνείδηση των γηγενών και η αρνητική στάση που τους χαρακτηρίζει.

Συγκεκριμένα, την περίοδο του εμφυλίου οι γηγενείς τονίζουν το φόβο, την καταπίεση και το ότι οι ίδιοι αποτέλεσαν τα περισσότερα θύματα των ανταρτών, αποτέλεσμα το οποίο προέκυψε από το δοσιλογισμό των προσφύγων, αλλά και από την ένταξη των τελευταίων σε ανταρτικές ομάδες, οι οποίες απειλούσαν και σε πολλές περιπτώσεις δολοφονούσαν γηγενείς. Αξιοσημείωτη είναι και η άποψη των γηγενών πως οι συνθήκες τη συγκεκριμένη περίοδο ήταν τόσο δύσκολες, ώστε οι ίδιοι αναγκάζονταν να καταφεύγουν σε ανταρτικές ομάδες, προκειμένου να σωθούν από το μίσος των προσφύγων.

Σχετικά με το εθνοτικό πεδίο, οι γηγενείς τονίζουν πως κυρίως τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασης των προσφύγων, χρησιμοποιούνταν από τους τελευταίους εθνοτικοί χαρακτηρισμοί, προσβλητικοί και υποτιμητικοί για τους γηγενείς. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί παράλληλα με την αίσθηση εθνοτικής ανωτερότητας, που εισέπρατταν οι γηγενείς εκ μέρους των προσφύγων, συνέτειναν σε ένα κλίμα εθνοτικού διαχωρισμού ανάμεσα στις δύο ομάδες. Ο διαχωρισμός αυτός καταπίεζε ψυχολογικά τους γηγενείς, καλλιεργούσε την πίκρα και το μίσος τους απέναντι στους πρόσφυγες και εν τέλει καθόρισε και διαμόρφωσε την αρνητική στάση τους απέναντί τους.

Οι απόψεις των γηγενών σκιαγραφούν επίσης και μια ουδέτερη στάση, κυρίως στο πεδίο της κρατικής μέριμνας. Οι γηγενείς τονίζουν ότι αυτή έγινε περισσότερο αισθητή και συγκεκριμενοποιήθηκε κατά το χρονικό διάστημα της εγκατάστασης των προσφύγων στην περιοχή τους. Η κρατική μέριμνα έλαβε τη μορφή της διανομής των γαιών κυρίως, όπου η πλειοψηφία των γηγενών τονίζει ότι έγινε μόνο σε πρόσφυγες. Το δεδομένο αυτό, πέρα από ελάχιστες περιπτώσεις, κυρίως στα χωριά του Κομάνου και του Φούφα, δεν προκάλεσε συγκρούσεις μεταξύ των δύο ομάδων και η διαδικασία ολοκληρώθηκε ομαλά.

Στον τομέα των διαπροσωπικών σχέσεων επίσης, αναφορικά με το κοινωνικό πεδίο, παρατηρείται μια σχετικά θετική στάση των γηγενών, καθώς τονίζουν πως οι σχέσεις μεταξύ των δύο ομάδων βελτιώθηκαν αισθητά, κυρίως στο μεταπολεμικό διάστημα, από το 1950 και έπειτα. Σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη αυτή, ήταν η γενική επιθυμία ομαλής συμβίωσης γηγενών και προσφύγων, οι συναπτόμενες επιγαμίες και η εξομάλυνση της γενικής και πολιτικής κατάστασης του κράτους.

Με βάση τα παραπάνω, παρατηρούμε ότι γενικά εμφανίζεται μια αρνητική στάση των γηγενών, απέναντι στους πρόσφυγες και σε όσα ζητήματα τους αφορούν. Η μη αντιπροσωπευτικότητα και τυχαιότητα του δείγματός μας ωστόσο, δεν επέτρεψε τη δημιουργία ισχυρής συσχέτισης μεταξύ των απαντήσεων των υποκειμένων της έρευνας και των προσωπικών, περιγραφικών τους στοιχείων, καθώς και τη δημιουργία ασφαλών και γενικών συμπερασμάτων για το σύνολο των Σλαβοφώνων κατοίκων της Εορδαίας.

Επομένως, με βάση την πλειοψηφία των αναφορών στις απαντήσεις των συμμετεχόντων, έγινε μια προσπάθεια να αποτυπωθούν οι τάσεις, οι οπτικές και γενικά η στάση που χαρακτηρίζει τους γηγενείς της Εορδαίας, απέναντι στους πρόσφυγες.

Παρατηρούμε πως το σύνολο των γηγενών, στην έρευνά μας, αντιμετωπίζει αρνητικά τους πρόσφυγες στα περισσότερα ζητήματα, κυρίως όσον αφορά τα χρόνια της εγκατάστασης τους στην περιοχή, αλλά και στα χρόνια του εμφυλίου. Είναι χαρακτηριστική η τάση των γηγενών να εμφανίζουν τον εαυτό τους ως τον πιο αδικημένο, σχετικά με τη στήριξη του κράτους στον εμφύλιο, απειλούμενο σχετικά με την ελευθερία χρήσης της γλώσσας του αλλά και κατατρεγμένο, κυρίως από την εμφάνιση των προσφύγων στην περιοχή τους.

Δεν πρέπει να παραλειφθεί το γεγονός, πέρα από τη στατιστική επεξεργασία του δείγματος και την προσπάθεια κατηγοριοποίησης των δεδομένων, της γενικής αίσθησης φόβου, πίκρας και παραπόνου των γηγενών, που αποκόμισε η ερευνήτρια κατά τη διαδικασία των συνεντεύξεων. Η πλειοψηφία των ερωτηθέντων αρχικά εκδήλωσε έντονη άρνηση, φόβο και δυσαρέσκεια, όταν τους ζητήθηκε να εκθέσουν τις απόψεις τους για τους πρόσφυγες, κατάλοιπα των καταστάσεων που βίωσαν κυρίως στα χρόνια του εμφυλίου, γεγονότα που είναι έντονα αποτυπωμένα στη μνήμη τους και συνδεδεμένα με αισθήματα φόβου και καταπίεσης.

Οι πιο «σκληροπυρηνικοί» στις απόψεις τους, επικεντρώθηκαν στη γενική διαφοροποίηση μεταξύ των δύο ομάδων και στη γλωσσική καταπίεση που υφίσταντο οι ίδιοι από τους πρόσφυγες, τονίζοντας πως η κατάσταση εξομαλύνθηκε μεταπολεμικά, λόγω της αναγκαστικής συμβίωσης γηγενών και προσφύγων στην περιοχή. Ωστόσο ισχυρίστηκαν πως σε μία ενδεχόμενη περίοδο κρίσης ή διατάραξης της πολιτικής κατάστασης της περιοχής, το μίσος μεταξύ των δύο ομάδων, είναι σχεδόν σίγουρο πως θα επανέλθει στο προσκήνιο.

Ωστόσο, η πλειοψηφία των ερωτηθέντων, πέρα από τις δύσκολες καταστάσεις που βίωσαν κατά τη διάρκεια του εμφυλίου, επικεντρώθηκε στη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ γηγενών και προσφύγων, λόγω των επιγαμιών και της γενικότερης βελτίωσης της κατάστασης στην περιοχή. Είναι χαρακτηριστικό, πως επικρατεί μια γενική τάση των γηγενών, προκειμένου να λησμονήσουν τραυματικά γεγονότα του παρελθόντος και να συμβιώσουν αρμονικά με τους πρόσφυγες στην περιοχή τους. Φράσεις όπως «τέτοια χρόνια να μην ξανάρθουν, ούτε να δούνε τα παιδιά μας», λεκτικοποιούν σε μεγάλο βαθμό τις άσχημες εμπειρίες και την επιθυμία τους να υπάρχει ομαλότητα και αρμονία στις σχέσεις τους με τους πρόσφυγες.

Η παρούσα εργασία, πέρα από τις δυσκολίες και τους περιορισμούς που τη χαρακτηρίζουν προκειμένου την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων, αποτυπώνει την οπτική και άποψη των γηγενών, σχετικά με τη συμβίωσή τους με τους πρόσφυγες, στην περιοχή της Εορδαίας. Η επέκταση της έρευνας και η γενικότερη αποτίμηση της στάσης και των σχέσεων μεταξύ των δύο ομάδων, στο σύνολο των κατοίκων – γηγενών και προσφύγων – της Εορδαίας, επαφίεται στην επιθυμία και ευχέρεια μελλοντικών ερευνητών.

[……………..]

ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΩΝ

(σελίδες 229 έως 255) […………..]

Ολόκληρη η εργασία εδώ:

http://laventer.blogspot.com/2010/11/blog-post_30.html