Βασίλειος Βουγιούκας «Η δράση των οργανώσεων του ΕΑΜ στη Χίο από την απελευθέρωση μέχρι τον Ιαν του 1948»

Διπλωματική εργασία, Αθήνα 2007

από τον πρόλογο σελ.3

και την εισαγωγή σελ.4-12

Πρόλογος

Κατά την προσπάθεια συγκέντρωσης όλων των τεκμηρίων που θα στοιχειοθετούσαν την παρούσα διπλωματική εργασία, χρειάστηκε να ξεπεραστούν προβλήματα όπως η ύπαρξη ελαχίστων στοιχείων στα αρχεία των Αθηνών, οι απώλειες αρχειακού υλικού, καθώς και η έλλειψη πληθώρας αυτοπτών μαρτύρων της εποχής που εξετάζεται.

Για τον λόγο αυτό, η συμβολή του κυρίου Νίκου Δ. Χαρτουλάρη, συγγραφέα, ως αυτόπτη μάρτυρα και γνώστη πολλών εκ των πεπραγμένων της περιόδου, καθώς και των στελεχών της βιβλιοθήκης «Κοραή» στη Χίο, με την άριστη συνεργασία και βοήθεια που μου παρείχαν κατά την αναζήτηση πηγών αναφορικά με την εν λόγω περίοδο, κρίνεται καίρια και κεφαλαιώδης και για αυτό τους ευχαριστώ θερμά. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον σύμβουλο σπουδών και καθηγητή μου κύριο Νίκο Θεοτοκά, Αναπληρωτή Καθηγητή του Παντείου Πανεπιστημίου, για την συμπαράστασή του σε όλες τις φάσεις τις έρευνας και για τα όσα έμαθα και συνεχίζω να μαθαίνω κοντά του.

Εισαγωγή

Η κατάσταση στη Χίο κατά τα χρόνια της Κατοχής

Η Γερμανική κατοχή στη Χίο συνοδεύτηκε, όπως και στα περισσότερα μέρη της Χώρας, από πείνα στερήσεις και εξαθλίωση της ανθρώπινης υπόστασης.

Τα τρόφιμα ήταν λιγοστά και η τοπική παραγωγή, όση είχε μείνει από αυτή, δεν επαρκούσε για τις επισιτιστικές ανάγκες του πληθυσμού. Ανθρωποι όλων των ηλικιών κυκλοφορούσαν κοκαλιασμένοι στους δρόμους προσπαθώντας να βρουν το ελάχιστο για να βγάλουν την ημέρα.

Βασικά είδη επισιτισμού ήταν τα κουντουρούδια, τα πορτοκάλια, σε όποια κατάσταση και αν βρισκόταν, ο σκουπόσπορος και οι τσουκνίδες. Όσοι ακόμη είχαν κάτι πολύτιμο στην κατοχή τους το αντάλλασσαν με λίγο λάδι ή δημητριακά, στην οργιάζουσα μαύρη αγορά.

Η πίεση αυτή που υπέστη ο πληθυσμός εκτονώθηκε μερικώς με τη φυγή από το νησί προς τα απέναντι Τουρκικά παράλια. (Εκτενέστερα με το θέμα της Μέσης Ανατολής, θα ασχοληθούμε σε ξεχωριστό κεφάλαιο.)

Η δημιουργία αντιστασιακών αντιφασιστικών οργανώσεων

Στο νησί, η αρχικά ολιγάριθμη οργανωμένη αντίσταση, σταδιακά, και όσο ο χρόνος περνά, αρχίζει να ξεφεύγει από τα στενά, συνωμοτικά πλαίσιά της και αποκτά μια μαζικότερη μορφή, με συμμετοχή μεγάλου μέρους Χιωτών σε αυτή. Ευτύχημα αποτελεί για τη Χίο η μη ύπαρξη αντιστασιακών οργανώσεων που να αντιμάχονται μεταξύ τους. Επίσης στη Χίο δεν υπήρξαν τάγματα ασφαλείας.

Οι αντιστασιακές οργανώσεις στη Χίο ήταν οι εξής: Αντιφασιστική Οργάνωση. Δημιουργήθηκε αμέσως μετά την πτώση του Αλβανικού μετώπου, εκ των δύο εκτοπισθέντων από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου Χιωτών, τον Γιάννη Αμπατζή και τον Νίκο Κοντολέοντα -Μπουρέκα, με τη συμμετοχή των Αντώνη Γλύκα, Γιώργη Μαυράκη, Γιάννη Ψωμαδάκη, Γιώργη Σπυράκη και άλλων.

Φιλική Εταιρεία. Ξεκίνησε σαν παράρτημα της αντίστοιχης οργάνωσης των Αθηνών, τον Οκτώβρη του 1941, από τον εφοριακό Δημήτρη Καλδή, με τη συνεργασία των Αντρέα Λοΐζου, Γιάννη Οικονόμου, Μιχάλη Παραδείση, Μανόλη Κάβουρα, Κώστα Παϊδούση και άλλων. Είχε σοσιαλδημοκρατικές κατευθύνσεις.

Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος (Ε.Δ.Ε.Σ.). Ξεκίνησε επίσης ως παράρτημα της οργάνωσης των Αθηνών την άνοιξη του 1942, από τον Πρόεδρο της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου, το γιατρό Γιώργο Σταγκούλη, με αρχικούς συνεργάτες του, τους γιατρούς, Μιχάλη Νύχα και Θόδωρο Πασπάτη, τον τραπεζικό Απόστολο Αμύγδαλο και το στρατιωτικό Ηλία Καναβούτση.

Η δημιουργία του ΕΑΜ Χίου

Η γενεσιουργός πράξη της δημιουργίας του τοπικού σχηματισμού γίνεται με τη μετονομασία της Αντιφασιστικής Οργάνωσης σε Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.) Χίου. Μέσα στο καλοκαίρι του 1943 και οι υπόλοιπες δύο αντιφασιστικές οργανώσεις, αυτοδιαλύονται και συνενώνονται στον ίδιο σχηματισμό. Βασικό ρόλο στο μετασχηματισμό αυτό διαδραματίζει η εισχώρηση μελών της Αντιφασιστικής οργάνωσης στα περιβάλλοντα των άλλων δύο οργανώσεων. Ακόμη καταλυτικής σημασίας γεγονός είναι το ότι οι άλλες δύο οργανώσεις, αν και ξεκίνησαν ως «παραρτήματα» των Αθηναϊκών, δεν είχαν ιδιαίτερες επικοινωνίες με το κέντρο.

Η Διακομματική Επιτροπή του Ε.Α.Μ. Χίου συγκροτείται με τη συμμετοχή του Κομμουνιστικού Κόμματος, του Αγροτικού και του Σοσιαλιστικού. Ένα μήνα πριν την απελευθέρωση από τη Γερμανική κατοχή, τον Αύγουστο του 1944 έγινε, με τη σύγκλιση Παγχιακής Συνδιάσκεψης Ε.Α.Μ., μια προσπάθεια διεύρυνσης του σχηματισμού, στα πρότυπα της Π.Ε.Ε.Α. με προσκλήσεις σε αυτήν των δικηγόρων Ιωάννη Καλούδη και Κίμωνα Πυγράρη, με αποτέλεσμα την προσχώρηση του πρώτου στην οργάνωση. Ο δεύτερος διαχώρισε εξ αρχής τη θέση του τιθέμενος ουσιαστικά απέναντι από την τοπική οργάνωση.

Η πρώτη Νομαρχιακή Επιτροπή απαρτίζεται από τους, Ανδρέα Λοΐζο, Σιδερή Κουβελά, Αντώνη Γλύκα, Απόστολο Αμύγδαλο, Γιάννη Κατσόγιαννο και Ηλία Καναβούτση.

Η δράση των εαμικών οργανώσεων και του συμμαχικού στρατηγείου Μέσης Ανατολής

Το ΕΑΜ είχε χωρίσει το νησί σε τέσσερις διοικητικές περιφέρειες. Ο τομέας Α' περιελάμβανε το βόρειο μέρος της πόλεως της Χίου και το βορειοανατολικό τμήμα του νησιού. Καθοδηγητής του, ήταν ο Αντώνης Γλύκας. Ο τομέας Β' εκτεινόταν από το Νότιο τμήμα της πόλης συμπεριλαμβανομένου και του Κάμπου, με υπεύθυνο τον Απόστολο Αμύγδαλο. Ο Γ' τομέας με καθοδηγητή του τον Γιάννη Κατσόγιαννο ήλεγχε τα Νοτιόχωρα. Τέλος ο Δ' τομέας περιελάμβανε τη βορειοδυτική Χίο. Σ' αυτόν επιστατούσε ο Ηλίας Καναβούτσης

Η κυριότερη δράση του ΕΑΜ Χίου γινόταν με την δράση του Ε.Λ.Α.Ν.[1] Επικεφαλής του ήταν οι Γιώργης Μαυράκης και Διαμαντής Καραγκουλές. Η δράση του περιελάμβανε τη μεταφορά τροφίμων, το σαμποτάζ γερμανικών ή επιταγμένων από τους Γερμανούς πλοίων και τη μεταφορά ανθρώπων από και προς τα Μικρασιατικά παράλια Ο Ε.Λ.Α.Σ.[2] Χίου, συνεργαζόμενος με τον απεσταλμένο από το στρατηγείο Μέσης Ανατολή Ιάσονα Καλαμπόκα ανελάμβανε διάφορα σαμποτάζ ενάντια στην Γερμανική διοίκηση. Συγκεκριμένα ο Ιάσονας Καλαμπόκας μετέφερε χρήματα από το συμμαχικό στρατηγείο που ήταν απαραίτητα για την οργάνωση των σαμποτάζ και μετέφερε πληροφορίες στην κυβέρνηση του Καΐρου και στους Αγγλους συμμάχους και της ιντελιτζεν σερβις για τις θέσεις των Γερμανών, με τη βοήθεια του Χιώτη ασυρματιστή του Παναγιώτη Καρασούλη. Ακόμη, κατά την αποχώρηση των στρατευμάτων κατοχής και με εντολή του Στρατή Παλιατσάρα έγιναν κάποιες επιλεκτικές εκτελέσεις συνεργατών των Γερμανών.

Το ΕΑΜ Χίου, η τοπική κοινωνία και τα στελέχη του

Το Ε.Α.Μ., εκμεταλλευόμενο το γεγονός της απαξίας των παλαιών κομμάτων από μεγάλο μέρος του Ελληνικού πληθυσμού και της αδυναμίας τους να πρωταγωνιστήσουν με θετικό τρόπο στα πολιτικά πράγματα, με μία πολιτική διαλλακτικότητας και ανοχής της διαφορετικότητας του κάθε ατόμου, κατάφερε να περικλείσει στον κομματικό σχηματισμό του, ανθρώπους από διάφορες κοινωνικές τάξεις και με ποικίλες πολιτικές απόψεις, μια και σε αυτό έβρισκαν την ελευθερία να τις εκφράσουν. Έτσι συνέβη και στη Χίο. Βλέπουμε ανθρώπους της ανώτερης αστικής τάξης με σοσιαλίζουσες ή άλλες πολιτικές απόψεις, να προσχωρούν στο Ε.Α.Μ. και μάλιστα να αναλαμβάνουν καίριες θέσεις. Έμποροι, γιατροί, δικηγόροι, τραπεζικοί, μαζί με εργάτες από τη βιομηχανία βυρσοδεψίας της Χίου, ναυτεργάτες και αγρότες, απαρτίζουν τις τοπικές εαμικές οργανώσεις. Αντιπρόσωποι απ' όλες τις ελίτ της Χίου μαζί με τα υπόλοιπα στοιχεία της Χιώτικης κοινωνίας συναπαρτίζουν το Ε.Α.Μ. Το Κ.Κ.Ε. Χίου κατορθώνει να φτιάξει εκείνες τις προϋποθέσεις ώστε να γίνει η συνύπαρξη αυτή αρμονική.

Για να μπορέσει να γίνει κατανοητή η όσμωση αυτή που λαμβάνει χώρα την εποχή εκείνη στους κόλπους του Ε.Α.Μ., θα πρέπει να κοιτάξουμε την ταξική καταγωγή μερικών σημαντικών στελεχών του ή

όπου αυτό δεν είναι ξεκάθαρο, την εργασιακή τους απασχόληση, κάτι που τους κατατάσσει σαφέστερα και προσδίδει ένα κοινωνικό στάτους, για όσους φυσικά γνωρίζουμε κάτι τέτοιο.

Η οικογένεια Λοΐζου είναι μια παλαιά εμπορική οικογένεια με μακρά παράδοση στο νησί της Χίου και αρκετές οικονομικές δυνατότητες. Γόνος της ο Ανδρέας Λοΐζος που ήταν ένας εκ της ηγετικής τριανδρίας του Ε.Α.Μ. Χίου στα πρώτα χρόνια της οργάνωσης έως τον εκτοπισμό του απ' το νησί, φοίτησε στη Μέση Εμπορική και συνέχισε την εργασία του πατέρα του.

Ο Αντώνης Γλύκας, κι αυτός ηγετικό στέλεχος του Ε.Α.Μ. Χίου, μέλος της πρώτης τριανδρίας, με σημαντική αντιστασιακή δράση, ήταν κουρέας με έντονη εργατική συνείδηση και με συνεχή συμμετοχή στις διοικήσεις των εργατικών σωματίων διαμέσου του Ε.Ρ.Γ.Α.Σ.. Το επάγγελμά του έπαιξε καίριο ρόλο καθώς ένας τέτοιος χώρος συνάθροισης σε καθημερινή βάση αποτελούσε μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για ανάπτυξη συζητήσεων γύρω από πολιτικοκοινωνικά ζητήματα.

Ο Γιώργης Μαυράκης, επίσης ηγετικό στέλεχος, ήταν προπολεμικά πρόεδρος των φορτοεκφορτωτών στο λιμάνι της Χίου και μεταπολεμικά εργολάβος οικοδομών. Έτσι δεν έχασε ποτέ την επαφή με το εργατικό στοιχείο του οποίου μέλος ήταν και ο ίδιος. Διέμενε στον συνοικισμό των προσφύγων της Χίου και πιθανώς και τα μέλη της οικογένειάς του είχαν σχέσεις με το προσφυγικό στοιχείο. Μαζί με τους Βοριά και Ευαγγελινό οδήγησαν στην σύγκρουση, το τοπικό κίνημα.

Ο Σιδερής Κουβελάς, από οικογένεια που ανήκε στην τοπική ελίτ της Χίου, ήταν κι αυτός απ' τα πρώτα στελέχη του Ε.Α.Μ. Χίου και ένας εκ των τριών της πρώτης ηγετικής τριανδρίας. Είχε τελειώσει την Ανωτάτη Εμπορική και ήταν ο πιο καταρτισμένος Μαρξιστικά στον κομματικό σχηματισμό. Ήταν κτηματίας και υπάλληλος της Αγροτικής Τράπεζας Χίου μέχρι και την κατοχή.

Ο Απόστολος Αμύγδαλος, από αστική οικογένεια, ήταν τραπεζικός, διετέλεσε διευθυντής της Αγροτικής Τράπεζας Χίου στα χρόνια της κατοχής και υπήρξε ο πρώτος μετακατοχικός Δήμαρχος Χίου.

Ο Ιάκωβος Γιακουμής, στάλθηκε μετά την απελευθέρωση από το Κ.Κ.Ε. ως γραμματέας της Περιφερειακής Επιτροπής Χίου, υπήρξε παλαιός κομμουνιστής, απασχολούμενος ως εργάτης και απετέλεσε, μαζί με τον Λοΐζο και τον Κουβελά πρώτη ηγετική τριανδρία του Ε.Α.Μ. Χίου.

Ο Μιχάλης Βοριάς, ένας εκ των τριών της δεύτερης ηγετικής τριανδρίας του Ε.Α.Μ. Χίου, ήταν Μεσανατολίτης στα Χρόνια της κατοχής, εστάλη σε κομματική σχολή και η κύρια ασχολία του υπήρξε η σχετική με το κόμμα.

Ο Ιωακείμ Στρουμπής, Μητροπολίτης Χίου, ήταν ένας από τους ελάχιστους ιεράρχες που έλαβαν μέρος ενεργά στην αντίσταση.

Καθαιρέθηκε εξ αιτίας της υποστήριξής του προς το Ε.Α.Μ. και την θέση του πήρε ο Παντελεήμων Φωστίνης. Καταγόταν από τα Θυμιανά.

Ο Ιωάννης Καλούδης ήταν δικηγόρος που συμμετείχε στις παραμονές της απελευθέρωσης, στην προσπάθεια σχηματισμού οργανώσεως τύπου Π.Ε.Ε.Α. στη Χίο, εκπροσωπώντας την τοπική αυτοδιοίκηση, όμως σύντομα αποστασιοποιήθηκε.

Ο Ηλίας Καναβούστης ήταν απόστρατος λοχαγός του κινήματος του '35, Βενιζελικός και δραστήριο μέλος του Ε.Α.Μ. Χίου.

Ο Γιώργος Μαύρος ήταν δικηγόρος, που μαζί με τον Γιώργο Στρουμπή, αδελφό του Μητροπολίτη Χίου και επίσης δικηγόρο, απετέλεσαν ιδρυτικά στελέχη του τοπικού παραρτήματος του Αγροτικού Κόμματος Ελλάδος, το οποίο αργότερα στάθηκε στο πλευρό του ΕΑΜικού συνασπισμού.

Ο Γιάννης Καβάφης, από τη Χώρα, ήταν διοικητικός υπάλληλος στην Ηλεκτρική Εταιρία Χίου, υπήρξε ένας προοδευτικός άνθρωπος που επί κατοχής εντάχθηκε στο Ε.Α.Μ. και ήταν στις ανώτερες κλίμακες της οργάνωσης.

Ο Δημήτρης Ευαγγελινός, ήταν απόφοιτος συνεταιριστικής σχολής της Αθήνας, όπου εστάλη, με σκοπό να στελεχώσει ως ανώτερος υπάλληλος, την Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου. Υπήρξε οργανωμένος αντιφασίστας από τα χρόνια της Μεταξικής δικτατορίας. Ταξικά κατατάσσεται στην αστική τάξη. Ήταν τέλος ο ένας εκ των τριών της νέας ηγετικής τριανδρίας του Ε.Α.Μ. Χίου που το οδήγησαν στην σύγκρουση.

Ο Γιώργης Ξυλάς, από τα Νέννητα, ήταν ενταγμένος στις ΕΑΜικές οργανώσεις.

Ο Γιάννης Κατσόγιαννος ήταν γεωπόνος που είχε σταλεί από εταιρία λιπασμάτων στη Χίο, δεν ήταν Χιώτης, αλλά λόγω της παραμονής του στη Χίο, έλαβε ενεργά μέρος στην αντίσταση και τα μετέπειτα κινήματα. Κατά την κατοχή ήταν μέλος της τομεακής επιτροπής των Μαστιχοχώρων.

Ο Θεοδόσιος Κοκκαλιάδης, δραστηριοποιούνταν ως δικηγόρος, υπήρξε ιδρυτής της Σοσιαλιστικής Ένωσης Χίου που αργότερα προσχώρησε στο Ε.Α.Μ. και στη Νομαρχιακή Επιτροπή αυτού.

Ο Δημήτρης Χαρτουλάρης ήταν δάσκαλος, εδιώχθη το 1939 όπως και πολλοί άλλοι, ανέπτυξε έντονη δράση στα χρόνια της κατοχής και ήταν από τους πρώτους απολυθέντες αριστερούς δασκάλους μετακατοχικά

Ο Νίκος Χαρτουλάρης, από την Καλλιμασιά (το εν λόγω χωριό είχε έντονη συμμετοχή στο Ε.Α.Μ.), κατά την κατοχή ήταν μέλος της τομεακής επιτροπής των Μαστιχοχώρων. Δραστηριοποιήθηκε στην Αντιφασιστική Οργάνωση και έπειτα, μετά την ενοποίηση του Ε.Α.Μ. ανέλαβε την καθοδήγηση, μαζί με άλλους, του Νότιου τομέα του νησιού. Μετακατοχικά ανέλαβε δράση στην Ε.Π.Ο.Ν. Εκτοπίστηκε το 1948 στον Αγιο Ευστράτιο ως επικίνδυνος για τη δημόσια τάξη.

Ο Γιάννης Θλιβήτης από την Καλλιμασιά είχε συμμετοχή στο Α.Κ.Ε. και ήταν παλαιός αριστερός.

Ο Δημήτρης Μαγγανάς, ιδρυτικό μέλος της Σοσιαλιστικής Ένωσης Χίου, που αργότερα προσχώρησε στο Ε.Α.Μ. και στη Νομαρχιακή Επιτροπή του, καταγόταν από παλαιά εμπορική οικογένεια και ήταν και ο ίδιος έμπορος. Μετά την επιστροφή του απ' το Αλβανικό Μέτωπο, δραστηριοποιήθηκε έντονα, τόσο στην κατοχή όσο και στη μετέπειτα περίοδο. Ανέπτυξε μάλιστα έντονη αρθρογραφία στον εαμικό τύπο.

Ο Μιχάλης Βαττάκης προέρχονταν από αστική οικογένεια με καταγωγή το Θολοποτάμι[3]. Ήταν παλαιός αριστερός από την εποχή του Μεταξά. Κατά την κατοχή ήταν μέλος της τομεακής επιτροπής των Μαστιχοχώρων. Ο ίδιος στα χρόνια εκείνα σπούδαζε φιλολογία.

Ο Γιάννης Ψωμαδάκης ήταν τεχνίτης επιπλοποιίας και αυτός αναμεμιγμένος στα του Ε.Α.Μ. Χίου.

Ο Γιάννης Χατζημανωλάκης ήταν μαραγκός με ειδίκευση σε κατασκευές σε οικοδομές, παλιός αριστερός που εκτοπίστηκε αργότερα (1948) στον Αγιο Ευστράτιο ως επικίνδυνος για τη δημόσια τάξη.

Ο Γιώργης Σπυράκης ήταν υποδηματοποιός και αυτός αναμεμιγμένος στα του Ε.Α.Μ. Χίου.

Η οικογένεια Αθηναίου, παρουσίασε έντονη εαμική δράση Στην φουντάνα[4] της μάλιστα, έβγαινε τα χρόνια της παρανομίας, ο Πρωτοπόρος, η επίσημη εφημερίδα του Ε.Α.Μ. Μπορεί να θεωρηθεί ως οικογένεια αστικής τάξης.

Οι Γιάννης Αμπατζής και Νίκος Κοντολέοντας - Μπουρέκας ήταν παλιοί κομμουνιστές που επί Μεταξά ήταν εκτοπισμένοι.

Ο Γιάννης Οικονόμου ήταν δικηγόρος, διορισμένος στη εφορία Χίου. Τον καιρό της κατοχής είχε αναμιχθεί στα πράγματα του Ε.Α.Μ.

Ο Μιχάλης Παραδείσης, ήταν υποδιευθυντής της Τράπεζας Αθηνών. Είχε αναμιχθεί ιδιαιτέρα δραστήρια στα πράγματα του Ε.Α.Μ.

Ο Μανόλης Κάβουρας, αριστερός της Μεταξικής περιόδου, ήταν υπάλληλος υπηρεσίας σχετικής με τη διασφάλιση της ασφάλειας της υπαίθρου η οποία επέβλεπε τη δράση της χωροφυλακής. Είχε συλληφθεί επανειλημμένα για την στήριξη που παρείχε στο Ε.Α.Μ. Χίου και για τις αριστερές του πεποιθήσεις. Διέμενε στη Χώρα.

Ο Κώστας Παϊδούσης ήταν συμβολαιογράφος και είχε δραστηριοποιηθεί τον καιρό της κατοχής.

Ο Γιώργος Σταγκούλης, ήταν γιατρός[5] στο χωριό της Καλλιμασιάς, όμως νωρίς στράφηκε στη δημιουργία της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών, οπότε έπαψε και να δραστηριοποιείται έντονα στα κομματικά πράγματα.

Ο Μιχάλης Νύχας, ήταν αστός, ασχολούμενος με την ιατρική. Πολύ σύντομα, μετά την απελευθέρωση, έπαψε να δραστηριοποιείται στο χώρο του Ε.Α.Μ.

Ο Κώστας Τσουρής ήταν οδοντογιατρός, ενταγμένος στο Ε.Α.Μ.

Ο Θόδωρος Πασπάτης ήταν και αυτός γιατρός με καταγωγή την περιοχή της Αβησσυνίας και την περίοδο της κατοχής δραστηριοποιήθηκε έντονα στο χώρο της αντίστασης. Μετά την απελευθέρωση δραστηριοποιήθηκε στην Εθνική Αλληλεγγύη.

Ο Δημήτρης Λιναρδής ήταν στη Μέση Ανατολή και όταν επέστρεψε εντάχθηκε στα τοπικά κινήματα.

Ο Νίκος Καψάλης ήταν Μεσανοτολίτης, ένας εκ των υπευθύνων της Οικονομικής Επιτροπής του Ε.Α.Μ. που συνέλεγε χρήματα για την υποστήριξη του αντάρτικου.

Ο Γιάννης ο Πήττας ήταν παλαιός αριστερός, μετέβη στη Μέση Ανατολή κατά της κατοχή και όταν επέστρεψε εντάχθηκε στο Ε.Α.Μ.

Ο Κώστας Ξύδας ήταν επιστάτης στο κτήμα του Λυκιαρδόπουλου, όπου έγινε και η σχετική μάχη, παρείχε άσυλο στους αντάρτες και καταδικάσθηκε για την πράξη του αυτή.

Ο Δημήτρης Λίναρης, οδοντίατρος με έντονη δράση κατά τα χρόνια της κατοχής και υποστιρικτής των αριστερών κινημάτων στο νησί.

Ο Πέτρος Ανδριώτης ήταν στέλεχος Αντιφασιστικής Στρατιωτικής Οργάνωσης στα στρατεύματα της Μέσης Ανατολής με καταγωγή από την Ικαρία όπου και κυρίως έδρασε. Εξέδιδε μάλιστα και τοπική εφημερίδα. Στην Χίο εστάλη με σκοπό να οργανώσει την υποδοχή φυγάδων και δραπετών από την Ικαρία.

Ο Χαράλαμπος Κανόνης εστάλη από το Κ.Κ.Ε., ως Γενικός Γραμματέας Περιφέρειας Αιγαίου, στη Χίο για να εφαρμόσει τη «σωστή γραμμή» για το Ε.Α.Μ. και το σχέδιο λίμνες στο νησί.

Οι πρώτες μέρες της απελευθέρωσης[6]

Οι Γερμανοί στις 10 Σεπτεμβρίου του 1944 αποχωρούν από το νησί. Την επόμενη μέρα ακολουθεί δοξολογία στην Μητρόπολη Χίου για την απελευθέρωση και για τους πεσόντες στα χρόνια της κατοχής. Οι τοπικές αρχές του Ε.Α.Μ. που είχαν αναλάβει τη διοίκηση παρευρίσκονται σύσσωμες. Στα πρώτα τους μελήματα, όπως βλέπουμε στην εφημερίδα Ελευθέρα Χίος[7] στο φύλλο της 13ης Σεπτεμβρίου του 1944 είναι η σταδιακή επαναφορά της ζωής στους προπολεμικούς της ρυθμούς. Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ηλίας Καναβούτσης ανακοινώνει στο λαό της Χίου:

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΣ

Μετά την αποκατάστασιν της τάξεως εν τη Νήσο παραγγέλλομεν τα κάτωθι:

1)Ο Λαός από αυριον 13 του μηνός να αναλάβει τα ειρηνικά του έργα.

2)Οι Καταστηματάρχαι να ανοίγωση τα καταστήματα κανονικώς.

3)Αι Αημόσιαι, αι Δημοτικαί και Κοινοτικαί υπηρεσίαι να αναλάβωσι τα της υπηρεσίας των προς κανονικήν εξυπηρέτησιν του λαού.

Εν Χίω τη 12 Σεπτεμβρίου 1944

Στο φύλλο της 16ης Σεπτεμβρίου διαβάζουμε σχετικά με διαδήλωση που έγινε σε πανηγυρικό κλίμα με τη συμμετοχή σε αυτές των τοπικών αρχών. Αιτήματα η απόδοση δικαιοσύνης, η λαοκρατία, το ψωμί...

Η ΔΙΑΔΗΛΩΣΙΣ

Στις πέντε το απόγευμα μια ογκώδης κι επιβλητική διαδήλωσι με ελληνικές και συμμαχικές σημαίες, με μεγάλες επιγραφές: "Ζήτω το Ε.Α.Μ.", ""Ψωμί στο Λαό", "Κάτω οι προδότες" κτλ. συγκροτήθηκε στην Πλατεία η οποία γέμισε από κόσμο και κατέληξε μπροστά στη Νομαρχία από τα παράθυρα της οποίας ωμίλησαν στην αρχή ο Στρατ. Λιοικητής κ. Ήλ. Καναβούτσης, ο οποίος Ανέγνωσε την Προκήρυξή του κατόπιν οι κ. κ. Ι. Καλούδης, Θ. Κοκκαλιάδης και Κουβελάς. Οι Λόγοι τους γεμάτοι από πατριωτισμό και στοργή για το λαό και τις λαϊκές ελευθερίες διεκόπτοντο συχνά από χειροκροτήματα κι επεφυμίες, στο τέλος δε επαίχθη ο Εθνικός μας Ύμνος από τη φιλαρμονική και ο κόσμος διαλύθηκε ήσυχα, απόλυτα ικανοποιημένος απ' όσα είδε και άκουσε.

Στο ίδιο φύλλο διαβάζουμε για την κηδεία του απεσταλμένου της συμμαχικής αποστολής, Ιάσονα Καλαμπόκα, ο οποίος έπεσε θύμα προδοσίας και σκοτώθηκε από τους Γερμανούς κατά την αποχώρησή

τους. Του αποδίδονται τιμές από τις τοπικές αρχές, όπως η αναγόρευσή του σε επίτιμο δημότη Χίου η μετονομασία οδού σε Ιάσονα Καλαμπόκα κ.α.

ΤΙΜΗ ΣΤΟΝ ΗΡΩΑ

Το πρωί της περασμένης Δευτέρας, κατόπιν της αποφάσεως την οποίαν έλαβε εις έκτακτη συνεδρίασή της η Διοικούσα Επιτροπή του Δήμου Χίου η σωρός του τιμημένου ήρωα ανθυπολοχαγού Ιάσωνα Καλαμπόκα μετεφέρθη από το νεκροταφείο του Αγ. Νικολάου και ενεταφιάσθη στον περίβολο του Μητροπολιτικού Ναού τιμής ένεκεν.

Στη μεταφορά και τον ενταφιασμό απενεμήθησαν στο νεκρό του ήρωα οι πρέπουσες τιμές, μετά την ταφή του δε ο τάφος του έγινε σωστό προσκύνημα από τον κόσμο.

Επίσης, η Διοικ. Επιτροπή του Δήμου εξέδωσε το κατωτέρω ψήφισμα [...].

Στο άρθρο της 21ης Σεπτεμβρίου 1944, διαβάζουμε σχετικά με τη μέριμνα των Αγγλων συμμάχων που αποβιβάζονται στο νησί για τον επισιτισμό της Χίου. Βλέπουμε ότι, σε πρώτη φάση τουλάχιστον, το Ε.Α.Μ. αναγνωρίζεται ως η αντιπροσωπευτική αρχή του χώρου.

ΟΙ ΑΓΓΛΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ

Ο αφιχθέντες προχθές στο νησί μας Άγγλοι αξιωματικοί κ. κ. Κρους και Ρήζ, άλλοτε υποπρόξενοι της Αγγλίας ενταύθα, επεσκέφθησαν την Νομαρχιακή Επιτροπήν και συνηργάσθησαν με τον Γραμματέα της κ. Ανδρέα Λοΐζο, από τον όποιον εζήτησαν πληροφορίας περί των αμέσων αναγκών του πληθυσμού, μετά δε σχετική συζήτηση αποφάσισα ότι ημπορούν να διαθέσουν αμέσως από τη βάσι τους διάφορα τρόφιμα [...].

Ολόκληρη η εργασία εδώ:

http://library.panteion.gr:8080/dspace/bitstream/123456789/259/1/bougioukas.pdf



[1] Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Ναυτικό

[2] Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός

[3] Νοτιόχωρο

[4] Είδος στέρνας με μορφή στεγανού πηγαδιού που χρησίμευε ως αποθηκευτικός χώρος για τα όμβρια ύδατα που έφταναν σε αυτόν μέσω των υδρορροών του σπιτιού και στη συνέχεια χρησιμοποιούνταν για τις καθημερινές ανάγκες της κάθε οικογένειας.

[5] Σχετικό με τους γιατρούς της Χίου και την αντιστασιακή τους δράση είναι το κείμενο του Αντρέα Μιχαηλίδη «Η παρουσία των Χίων υγειονομικών κατά τη Γερμανική κατοχή και η συμβολή τους στην αντίσταση» Αρχειοτάξιο τχ 6

[6] Μέσα από την εφημερίδα Ελευθέρα Χίος των Λαϊκών Δημοκρατικών Αρχών

[7] Η εφημερίδα είναι στην ουσία η συνέχεια της κατοχικής Προόδου που λόγω του ότι θεωρήθηκε δοσίλογη για κάποιους μήνες δεν κυκλοφόρησε. Όμως εδώ χρησιμοποιείται γιατί η προβολή των γεγονότων είναι αντικειμενική σε μεγάλο βαθμό.