ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΑΝΑΔΙΑΤΥΠΩΘΕΙ Η ΝΑ ΑΝΑΘΕΩΡΗΘΕΙ Η ΜΕΧΡΙ ΤΩΡΑ ΑΦΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ;

Παραμονές 28ης Οκτωβρίου, ο Στάθης Καλύβας, ο Νίκος Μαραντζίδης, ο Πολυμέρης Βόγλης και ο Κώστας Βούλγαρης γράφουν για το ΚΡΑΜΑ.

Εμφύλιες γραφές

αναδημοσίευση από: http://spot.gr/politics/ideogramms/1922-Emfyliesgrafes.html

γράφει ο Κώστας Βούλγαρης[1]

Κατά τη διάρκεια, αλλά κυρίως μετά τη λήξη του Εμφυλίου, οι αριστεροί ποιητές πρόβαλλαν το όραμα της συμφιλίωσης, ενώ η εμφανισθείσα στις αρχές της δεκαετίας του '60 "ποίηση της ήττας" καταγγέλθηκε ως ηττοπαθής και εκτός κλίματος. Από την άλλη πλευρά, ο Ρένος Αποστολίδης μας έδωσε το προσωπικό του οδοιπορικό "Πυραμίδα 67" (1950), όπου κυριαρχούσε ο μικροαστικός ατομικισμός: όλα γίνονται ερήμην μου, τα υφίσταμαι αλλά δεν συμμετέχω με κανέναν τρόπο, παρ' ότι φαντάρος του εθνικού στρατού.

Ή, για όλα φταίνε "οι από πάνω", εμάς τους φουκαράδες, το λαουτζίκο, πάλι μας πούλησαν: Θανάσης Βαλτινός, "Η κάθοδος των εννιά" (1963). Ώσπου το 1972 ήρθε το ποιητικό σύνθεμα "Νεκρόδειπνος" του Τάκη Σινόπουλου. Ο Σινόπουλος κατάφερε να αναδείξει την τραγικότητα του Εμφυλίου, να αρθεί πάνω από τη διαχωριστική γραμμή, όχι για να την καταργήσει, όχι για να ισομοιράσει τα δίκαια και τα άδικα, ούτε για να αποποιηθεί τις ευθύνες του, αλλά για να μιλήσει για το βίωμα της ήττας, της ήττας και των μεν και των δε, της σύνολης ήττας ενός λαού. Ακολούθησε το εμβληματικό "Κιβώτιο" (1974) του Αρη Αλεξάνδρου, όπου η περιπέτεια των εγχώριων ανταρτών διαχέεται στην ευρύτερη, και αδιέξοδη, περιπέτεια της Αριστεράς. Τα τελευταία χρόνια η συζήτηση αναζωπυρώθηκε με την "Ορθοκωστά" (1994) του Θανάση Βαλτινού, η οποία διευρύνει το πλαίσιο της "Καθόδου των εννιά": για όλα φταίνε "οι από πάνω" και κυρίως οι αριστεροί, που άλλωστε είχαν και το πάνω χέρι. Στο βιβλίο μου "Στο όνειρο πάντα η Πελοπόννησος" (2001) προσπάθησα να πιάσω το νήμα από τον Σινόπουλο: άρχιζα και τελείωνα με ενσωματωμένα αποσπάσματα από το "Νεκρόδειπνο". Προσφάτως επανήλθα με την "Παρτίδα", ένα αφηγηματικό δοκίμιο πάνω στην "Ορθοκωστά", συμμετέχοντας έτσι στο δημόσιο διάλογο. Η εντύπωση που αποκόμισα είναι μάλλον απογοητευτική. Δεν υπάρχουν καινούριες απόψεις επί του θέματος, νέες επεξεργασίες ή πολιτικές προσεγγίσεις, με αποτέλεσμα σχεδόν όλοι να αναπαράγουν κοινοτοπίες, να προσπαθούν να ισορροπήσουν πολιτικά, ή έστω να προβοκάρουν, με αποτέλεσμα να μη γίνεται συζήτηση. Είναι χαρακτηριστικό ότι η πρώτη απόπειρα συνθετικής επιστημονικής προσέγγισης, η "Ιστορία του ελληνικού Εμφυλίου" του Γιώργου Μαργαρίτη, δεν έτυχε ούτε μίας βιβλιοκριτικής από την πολυπληθή κοινότητα της σύγχρονης ιστοριογραφίας.

Ο ισπανικός εμφύλιος "δικαιώθηκε" ως προανάκρουσμα του επερχόμενου πολέμου, ο οποίος τελικά εγγράφηκε ως αντιφασιστικός. Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος από αυτή την άποψη ήταν εκπρόθεσμος, ενώ η κατάληξη και η κατάρρευση των ανατολικών καθεστώτων στέρησε από την Αριστερά τη δυνατότητα πολιτικής δικαίωσης του Εμφυλίου εκ των υστέρων. Έτσι, σήμερα πάλι αντιμετωπίζεται ως "λάθος".

Έχω την αίσθηση ότι, βρισκόμενοι στον αστερισμό του "κοινωνικού κέντρου", η ασφυκτικά κυρίαρχη μικροαστική ιδεολογία, με όλη τη βία που ενσωματώνει ακριβώς λόγω των συνδρόμων στέρησης, δεν επιτρέπει μια νηφάλια, και κυρίως εις βάθος, συζήτηση. Τέλος, όσον αφορά τη λογοτεχνία, το βιβλίο μου "Η παρτίδα" θα μπορούσε να έχει γραφτεί, ακριβώς όπως είναι, ακόμα και αν δεν υπήρχε η "Ορθοκωστά", ακόμα και αν την είχε εφεύρει. Όταν αυτό γίνει αντιληπτό, θα μπορέσουν οι υποστηρικτές, αλλά και οι επικριτές του έργου του Θανάση Βαλτινού, να αρθρώσουν έναν πειστικό λόγο. Εγώ πάντως αυτό προσπάθησα να κάνω, ακριβώς γιατί εκτιμώ βαθύτατα αυτό το έργο, τόσο για τις λογοτεχνικές του αρετές όσο και για τις τεχνικές που δοκιμάζει. Επειδή ρισκάρει. Ακόμα και αν ηττάται - στο πεδίο της λογοτεχνίας...



[1] Ο Κώστας Βούλγαρης είναι συγγραφέας.