ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΝΑΟΥΣΑΣ ΤΟΝ ΓΕΝΑΡΗ ΤΟΥ 1949

αναδημοσίευση από: http://www.xatzikostas.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=54&Itemid=50

Αλέξανδρος Χατζηκώστας

Τις μέρες αυτές πριν από μισό αιώνα, η περιοχή μας, έγινε το θέατρο μιας σημαντικής μάχης μεταξύ του «Εθνικού Στρατού» και του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ), ενώ ο εμφύλιος πόλεμος μαίνονταν σε ολόκληρη τη χώρα. Δυστυχώς όλα τα επόμενα χρόνια το σημαντικό αυτό κομμάτι της τοπικής ιστορίας μας είτε σκεπάστηκε από τη «λήθη» στο όνομα της αντίληψης «να μην ξύνουμε πληγές», είτε δόθηκε από την μεριά των κατοπινών νικητών, ντυμένο πάντα με άφθονο αντικομουνισμό…

Στο άρθρο αυτό θα επιχειρήσουμε να δώσουμε κάποια στοιχεία και συμπεράσματα για τη μάχη αυτή , από την πλευρά των νικητών σε αυτή που όμως ηττήθηκαν τελικά στρατιωτικά (και όχι ηθικά-πολιτικά) από το αντιπάλεμα της περιόδου 1946-1949.

Η επιχείρηση στη Νάουσα ήταν συνέχεια των επιχειρήσεων του ΔΣΕ σε Έδεσσα και Αριδαία, που είχαν όμως καταλήξει σε αποτυχία. Οι επιχειρήσεις αυτές «υπαγορεύτηκαν από την ανάγκη μιας αδιάκοπης φθοράς του εχθρού και συγκέντρωσης των απαραίτητων σε μας εφεδρειών» (από την απόφαση του Π.Γ του ΚΚΕ 10/2/49). Για δε την μάχη της Νάουσας στο ίδιο ντοκουμέντο υπογραμμίζεται πως «για πρώτη φορά ο ΔΣΕ κατέλαβε ολοκληρωτικά μια πόλη και την κράτησε όσο θεώρησε πως ήταν απαραίτητο».

Σημαντικές ήταν οι δυνάμεις που πήραν μέρος στη μάχη αυτή. Στη Νάουσα ήταν οχυρωμένες δυνάμεις της εθνοφρουράς, της χωροφυλακής καθώς και ΜΑΥδες. Η δύναμή τους ανέρχονταν σε 1120 άτομα, εκτός από τους ΜΑΥδες, ενώ διέθεταν 4 πυροβόλα, 7 αλυσοφόρα τανκς, αυτοκίνητα και μοτοσυκλέτες καθώς και αφθονία πυρομαχικών. Με την έναρξη της επιχείρησης και προς ενίσχυση της έσπευσαν δυνάμεις συνολικά 3190 από Βέροια, από Κοζάνη και από Έδεσσα και Σκύδρα με 5 τανκς καθώς και πλήθος οχημάτων, ενώ ένα σμήνος αεροπλάνων βρισκόταν πάντα στο πεδίο της μάχης. Ετσι οι δυνάμεις υπεράσπισης της Νάουσας ανήλθαν σε 4130 με σημαντική δύναμη πυρός καθώς και υλικά μέσα.

Οι δυνάμεις του ΔΣΕ αποτελούνταν από τρείς ταξιαρχίες συνολικής δύναμης 2.438, που διέθεταν ένα ορειβατικό πυροβόλο, 4 αντιαρματικά πυροβόλα, 14 όλμους και 14 πολυβόλα, με ελλιπή αριθμό πυρομαχικών (Στοιχεία από σχετική έκθεση των Βλαντα-Σκοτίδα, υποστρατήγων του ΔΣΕ περιοδικό Δημοκρατικός Στρατός Μάρτης 1949)

Η μάχη άρχισε στις 11 προς 12 Γενάρη στις 11.15’ μ.μ και τελείωσε με την ολοκληρωτική κατάληψη της πόλης – πτώση εργοστασίων Λαναρά στις 13 Γενάρη στις 19.30’. με την ολοκληρωτική κατάληψη της πόλης οι μάχες συνεχίστηκαν έξω από αυτήν ως τις 14 Γενάρη , όπου πραγματοποιήθηκε επιτυχημένος υποχωρητικός ελιγμός στις 6μ.μ από μέρους του ΔΣΕ.

Οι συνολικές απώλειες στη μάχη αυτή ήταν μεγάλες. Σύμφωνα με στοιχεία του ΔΣΕ (από την προαναφερθείσα έκθεση) οι απώλειες του «εθνικού στρατού» ήταν: Εξακριβωμένοι νεκροί περίπου 500, τραυματίες 700, ενώ υπήρχαν και 300 αιχμάλωτοι. Ανάμεσα τους ο διοικητής του 44 τάγματος εθνοφρουράς καθώς και ο αρχηγός των ΜΑΥδων. Από την μεριά του ΔΣΕ υπήρχαν 58 νεκροί, 174 τραυματίες και 36 αγνοούμενοι . Πλήθος λάφυρων κατέκτησε ο ΔΣΕ. Αναφέρονται 4 πεδινά πυροβόλα, 7 τανκς, 210 αυτοκίνητα, πολλά όπλα, πολυβόλα και σφαίρες, πολύτιμα για τον ανεφοδιασμό των δυνάμεων του. Στα αξιοσημείωτα της μάχης είναι η κατάρριψη (!) δύο αεροπλάνων, καθώς και τα λάφυρα που πάρθηκαν από τα υπάρχοντα εργοστάσια (500 κουβέρτες, 200 στολές κ.α), Ακόμη 600 νέοι και νέες της Νάουσας ακολούθησαν τα τμήματα του ΔΣΕ(γεγονός που αξιοποιήθηκε τα επόμενα χρόνια δεόντως από την πλευρά της «εθνικόφρονης» παράταξης). Ακόμη όπως αναφέρεται στη παραπάνω έκθεση κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων «κάηκαν και ανατινάχτηκαν όλα τα οχυρωμένα δημόσια χτίρια και πλουσιόσπιτα όπως π.χ το Δημαρχείο, τηλεγραφείο, επαρχείο, ειρηνοδικείο, δημόσιο ταμείο, τράπεζα Αθηνών, στρατιωτικά γραφεία, διοίκηση χωροφυλακής, ασφάλεια, αστυνομικό τμήμα, αίθουσα Τιτάνια, βίλες Πετρίδη, Χρηστίδη Λαναρά κ.λ.π ανατινάχτηκαν όλες οι γέφυρες στο ποτάμι Αραπίτσα που διασχίζει την πόλη καθώς και η γέφυρα Βεροιώτικη…εχτελέσαμε τους περισσότερους προδότες βασανιστές του λαού…»

Μετά την ολοκλήρωση της αποστολής τους οι δυνάμεις του ΔΣΕ πραγματοποίησαν συντεταγμένη υποχώρηση - απαγκίστρωση όχι όμως ανεμπόδιστα, ούτε και αναίμακτα.

Η μάχη της Νάουσας είχε σοβαρή απήχηση πανελλαδικά τόσο (θετική) στις δυνάμεις του ΔΣΕ όσο και θορύβησε τις δυνάμεις της εθνικοφροσύνης (με τους αγλοαμερικάνους προστάτες τους).

Το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ εξέτασε την μάχη και κατέληξε σε συμπεράσματα ορισμένα από τα οποία σας μεταφέρουμε στο άρθρο αυτό :
Γενική εκτίμηση είναι ότι «Η μάχη της Νάουσας και του ελιγμού απόδειξαν την αντοχή και ικανότητα του στρατού μας να συντρίβει τον εχθρό και μέσα στα κέντρα του, να τα παίρνει αλλά και να τα κρατά για πάντα» Στη συνέχεια αναφέρονται χρήσιμα θετικά στρατικοπολιτικά διδάγματα από τη μάχη ενώ γίνεται και αυστηρή κριτική σε αδύνατες πλευρές. Ανάμεσα στα άλλα αναφέρεται ότι « έγιναν αντιλαικές πράξεις που μας έβλαψαν πολιτικά. Ορισμένοι μαχητές μας δεν κατάλαβαν ότι εμείς δεν μπορούμε βάλουμε σε ίση μοίρα το μεγαλοβιομήχανο Λαναρά που πρέπει να του κατάσχουμε ολόκληρη την περιουσία γιατί ανήκει στο λαό με το φτωχό επαγγελματία και βιοτέχνη που πρέπει να σεβαστούμε την περιουσία»(αυτό αποτελεί και μια απάντηση σε όσους αργότερα κατηγόρησαν τον ΔΣΕ, αυτόν τον λαικό στρατό, σαν «κατσαπλιάδες»). Ενώ για την επιστράτευση με το ίδιο αυστηρό τρόπο το Π.Γ του ΚΚΕ υπογραμμίζει: «Δεν εφαρμόστηκε σωστά το σχέδιο επιστράτευσης και γενικότερα δεν οργανώθηκε καλά η δουλειά…δεν πήραμε όσους μπορούσαμε να επιστρατεύσουμε… γιατί πραγματικά έπρεπε από τη Νάουσα να ακολουθήσουν τα τμήματά μας τουλάχιστον διπλάσιοι νέοι και νέες από αυτούς που ήρθαν» Και η απόφαση του Π.Γ του ΚΚΕ καταλήγει «Αιώνια η μνήμη των συντρόφων που έπεσαν σ’αυτές τις επιχειρήσεις, χαρίζοντας με τη ζωή τους περίλαμπρες νίκες και πλούσια πείρα για πιο μεγάλες νίκες».

Η μελέτη και της τοπικής (σύγχρονης) ιστορίας στα πλαίσια της γενικότερης μελέτης της ιστορικής πορείας της χώρας μας, η διατήρηση της ιστορικής μνήμης, αποτελεί καθήκον των πνευματικών δυνάμεων του τόπου μας, μα και των διάφορων φορέων που δρουν σε αυτόν , ώστε επιτέλους να γραφτεί ολοκληρωμένα η τοπική μας ιστορία και σαν τέτοια να παραδοθεί στις νεώτερες γενιές.
Βιβλιογραφία
- Επίσημα κείμενα ΚΚΕ 6ος τόμος

- Η μάχη της Νάουσας (Ν. Κυτόπουλος)εκδόσεις ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ

- Δημοκρατικός Στρατός (Β΄τόμος) / φωτογραφική αναπαραγωγή του περιοδικού του ΔΣΕ από τον ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ το 1996

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΕΠΙΚΑΙΡΑ τον Δεκέμβρη του 2000)