ΟΙ ΕΠΙΚΗΡΥΓΜΕΝΟΙ ΤΟΥ 1946- ΓΙΑ ΤΟ ΈΚΤΑΚΤΟ ΣΤΡΑΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΗΣ ΒΕΡΟΙΑΣ 1948-1950

Αλέκος Χατζηκώστας

Οι επικηρυγμένοι του 1946!

αναδημοσίευση από: http://www.xatzikostas.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=281&Itemid=50

Αξιοποιώντας το υπάρχον θεσμικό οπλοστάσιο (που υπήρχε για τη δίωξη των «ληστών των ορέων» στις αρχές του αιώνα) η κυβέρνηση Σοφούλη προχώρησε πέρα από τις διώξεις, τις φυλακές και τις εξορίες που επέβαλλε, στη επικήρυξη (!) εκατοντάδων αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης, ιδιαίτερα τη περίοδο του 1946.

Έτσι αυτοί που έδωσαν το αίμα τους «για την χιλιάκριβη τη λευτεριά» μετατράπηκαν σε «ληστές» και κυνηγημένους από αυτούς που στη συνέχεια αποτέλεσαν τους λεγόμενους «εθνικόφρονες», με το αζημίωτο φυσικά…

Τις σχετικές αποφάσεις έπαιρναν οι «Επιτροπές Δημόσιας Ασφαλείας του Νομού» (ΕΔΑΝ) στις οποίες συμμετείχαν οι Νομάρχης, Πρόεδρος και Εισαγγελέας Πρωτοδικών. Στη συνέχεια οι αποφάσεις αυτές υποβάλλονταν στον υπουργό Δημόσιας Τάξης ο οποίος εάν τις ενέκρινε εξέδιδε και τις σχετικές αποφάσεις για την εφαρμογή τους.
Στα Φύλλα της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) στην κατάσταση των «επικηρυγμένων» φιγουράρουν πλήθος αγωνιστών της εθνικής αντίστασης από τη Ημαθία. Ορισμένες από αυτές:

«Με απόφασιν της ΕΔΑΝ Βεροίας επικηρύσσονται εις ληστάς ομοφώνως ως επικίνδυνοι στη δημόσια ασφάλεια οι φυγόδικοι:
Καλιαρίδης Μιλτιάδης ή καπετάν Νικήτας, του Ιωάννου και της Σοφίας, ετών 25 εκ Τριποτάμου Βεροίας.

Καρολίδης Συμεών ή καπετάν Ταρζάν, του Αγαπίου και της Σουλτάνας, ετών 23 κάτοικος Τριποπτάμου Βεροίας.

Ιακωβίδης Μιχαήλ ή καπετάν Βύρων, του Ευσταθίου, ετών 32 από το

Κομνήνιο Βεροίας.

Στολίδης Ιωάννης του Κων/νου και της Μαρίας, ετών 21 από τον Τριπόταμο Βεροίας,

Διότι διωκόμενοι με εντάλματα συλλήψεως του ανακριτού Βεροίας και φυγοδικώντες ενετάχθησαν σε πολυμελή ομάδα ενόπλου συμμορίας και δρουν τρομοκρατικώς και εγκληματικώς εις βάρος κατοίκων της περιοχής Ημαθίας διαπράτοντες φόνους, αρπαγάς και άλλα εγκλήματα.
Προκηρυχθείσα χρηματική αμοιβή δια την σύλληψιν ή φόνον έκαστος εξ’ αυτών 2.000.000 δρχ. και 1.000.000 δρχ. δια αποτελεσματική κατάδειξι εις τας αρχάς»
(ΦΕΚ Β 148/1946).

«Επικηρύσσονται εις ληστάς:

Κωνσταντίνος Βύζας του Θωμά

Λεωνίδας Μπεσίνας του Εμμανουήλ

Αντώνιος Νικολόπουλος του Δημητρίου

Νικόλαος Μακρυκώστας του Γεωργίου

Νικόλαος Γκιλίνας του Δημητρίου

Αντώνιος Τσέος του Βασιλείου, άπαντες κάτοκοι Φυτειάς.

Προκηρυχθείσα χρηματική αμοιβή εις 5.000.000 δραχμών δια τη σύλληψιν ή φόνον δι’ έκαστον των ληστών και 2.000.000 δρχ. δια την απετελεσματικήν κατάδειξιν στις αρχές.» (ΦΕΚ Β43/1946)
Επίσης με τη υπ’ αριθμ. 38 (9/9/46) απόφαση της ΕΔΑΝ Βέροιας επικήρύσσονται ως «ληστες» και «επικίνδυνοι για τη δημόσια ασφάλεια» για το ποσό των 5.000.000δρχ. για τη σύλληψη ή τη δολοφονία τους και με 3.000.000 δρχ. για την αποτελεσματική κατάδοσή τους στις Αρχές, οι παρακάτω κάτοικοι της Νάουσας:

Ανέστης Κοντοζής ή καπετάν Ακρίτας, του Δημητρίου

Χαράλαμπος Παλαμάς του Ιωάννη

Βασίλειος Μπαμπάτσης του Ιωάννη

Αθανάσιος Νιώπας ή Κίτσος του Δημητρίου

Εμμανουήλ Μαμονίδης ή Τουρλιδάκης του Σταμάτη

Δημήτριος Παπαστρατόπουλος ή Πεταλωτής του Διονύση

Ιωάννης Ψαρογιάννης του Μιχάλη

Θωμάς Σαγρής του Αποστόλη

Μιχαήλ Εξηντάρης του Γρηγόρη

Σωτήρης Μπαμπάτσης του Δημήτρη

Δημήτριος Πράπας ή Τάκης του Στέργιου

Βασίλειος Ντύμπαλας ή Τόμπογλου του Χρήστου

Γεώργιος Τσιότσιος ή Αρβανίτης του Θεοδώρου

Δημήτριος Μήτσου ή Καρβουνιάρης του Βασιλείου

Για το Έκτακτο Στρατοδικείο της Βέροιας (1948-1950)

αναδημοσίευση από: http://www.xatzikostas.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=212&Itemid=50

Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου πολέμου σε μια σειρά περιοχές της χώρας μας λειτούργησε ο θεσμός των Εκτάκτων Στρατοδικείων. Αυτά δίκαζαν αγωνιστές της αριστεράς με βάση το υπάρχον αντιδραστικό νομοθετικό πλαίσιο της εποχής. Η λειτουργία των πρώτων έντεκα Στρατοδικείων γίνεται μετά την ψήφιση του περίφημου «Γ’ Ψηφίσματος» (17/6/1946) που ανάμεσα στα άλλα καταργούσε στοιχειώδη δημοκρατικά δικαιώματα των πολιτών, ενώ προέβλεπε ποινή θανάτου για «πράξεις στρεφόμενες κατά της ασφαλείας του κράτους ή αποβλέπουσας εις απόσπασιν εδαφών εκ της εκλογικής επικρατείας».
Οι συνηθισμένες αποφάσεις των έκτακτων στρατοδικείων ήταν οι θανατικές ποινές. Στις αποφάσεις αυτές τη περίοδο που εξετάζουμε (1947-49) είχαν καθιερωθεί- άτυπα- τα παρακάτω κριτήρια σε σχέση με την άμεση ή όχι εκτέλεση των θανατοποινιτών. Αν η απόφαση ήταν ομόφωνη ή 4-1 τότε ο κατάδικος συνήθως εκτελούνταν σε διάστημα 3-7 ημερών, ενώ αν οι ψήφοι ήταν 3-2 ο κατάδικος έπαιρνε «αναστολή εκτελέσεως» μέχρι ν’ αποφασίσει το Συμβούλιο Χαρίτων!
Η συντριπτική πλειοψηφία των κατηγορουμένων αντιμετώπιζαν τις κατηγορίες «παραβίασης του Γ’ Ψηφίσματος», του νόμου «περί κατασκοπίας» και άλλων διατάξεων αναγκαστικών νόμων της εποχής (π.χ ΤΟΔ/1871 «περί ληστών»). Πρόεδρος στα Έκτακτα Στρατοδικεία τοποθετούνταν αξιωματικός τουλάχιστον στο βαθμό Ταγματάρχη, προερχόμενος από το Δικαστικό Σώμα.

Οι Ημαθιώτες αγωνιστές, συνήθως δικαζόταν στο Στρατοδικείο Γιαννιτσών, σπάνια σ’ αυτό της Θεσσαλονίκης, ενώ από τον Μάρτη του 1948 αρχίζει τη λειτουργία του το Έκτακτο Στρατοδικείο της Βέροιας. Προφανώς η ίδρυση του συνδέεται με την ανάπτυξη της δράσης του ΔΣΕ που στην περιοχή της Ημαθίας ήταν ιδιαίτερα έντονη. Οι δικασθέντες σ’ αυτό ήταν κάτοικοι των νομών Ημαθίας και Πέλλας
Πρόκειται για μια «σκοτεινή» και ματωμένη περίοδο της σύγχρονης ιστορίας του τόπου μας, ιστορία που δεν είναι γνωστή ευρέως (οι αναφορές στις τοπικές εφημερίδες της εποχής είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη), ενώ ακόμη πιο δύσκολη είναι η ανεύρεση στοιχείων γι’ αυτό, μια και φρόντισαν οι μεταεμφυλικαές κυβερνήσεις να κρύψουν τις «πομπές» τους.

Από τα στοιχεία που συλλέχτηκαν από εφημερίδες της εποχής εκείνης, αλλά και από το βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα με τίτλο «Τα έκτακτα στρατοδικεία της περιόδου 1946-1960» (του Νίκου Μηχιώτη από τις εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή) προκύπτουν τα παρακάτω:
Τα «εγκαίνια» (Μάρτης 1948) του Στρατοδικείου της Ημαθίας (Βέροια) γίνονται με την δίκη 36 κατοίκων των χωριών της Ημαθίας. Σ’ αυτήν καταδικάσθηκαν 6 σε θάνατο, 3 σε ισόβια και 4 σε διάφορες ποινές.
Επίσης στις 8 Ιούνη 1948 έχουμε τη καταδίκη με διάφορες ποινές 50 κατοίκων της Πέλλας κατηγορούμενοι ως μέλη της ΝΟΦ.
Στις 24 Ιούλη 1948 έχουμε νέα δίκη 30 κατοίκων από Έδεσσα για συνεργασία με τους αντάρτες. Σε θάνατο καταδικάστηκαν 4, σε ισόβια 4, σε 20 χρόνια 1 και απαλλάχτηκαν 19.

«Το Στρατοδικείο Βέροιας σε 7ωρη συνεδρίαση κατέληξε στις εξής αποφάσεις: Δις εις θάνατον: Δημήτριος Καλύβας, Θεόδωρος Πιστοφίδης. Άπαξ εις θάνατον: Ευγενία Δημητριάδου, Μαρία Ζιώγα. Δις ισόβια: Αντώνιος Τζίκας, Γιώργος Μανωλίδης, Θωμάς Δαβαρίδης. Άπαξ ισόβια: Νικόλαος Λαγούδης, Μαρία Ζιώγα, Ευγενία Δημητριάδου, Ισμήνη Τζίκα. Επίσης καταδικάστηκαν σε πολύχρονες φυλακίσεις οι Αναστάσιος Ιωαννίδης (10 χρόνια), Περικλής Γούναρης (15), Φωτεινή Τολιοπούλου (19), Γιώργιος Μαυρίδης (20), Δημήτριος Πεντεφούντας (3), Καλλιόπη Παπακωνσταντίνου (1,5). Ενώ στη δίκη αυτή απηλλάγησαν οι : Ουρανία Τζίκα, Σουλτάνα Κυρατσού, Γιώργος Θεμελής, Μαρία Μυτιλέκα, Γιώργος Μυτιλέκας, Ευφροσύνη Δημητριάδου, Παναγιώτα Φωτιάδου, Ευδοξία Ζωγράφου, Αναστάσιος Δημητριάδης, Ιωάννης Βαφειάδης, Δημήτριος Βρέσκος, Αντώνιος Κόγιας, Γιώργος Ζαμπούνης και Μαρία Ρήγα». (ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 18/5/48).
«Βέροια 30 Σεπτεμβρίου 1948: Υπό του Εκτάκτου Στρατοδικείου εξεδώθη η απόφασις για την κατά το Πάσχα του 1947 ανατίναξιν του εργοστασίου ηλεκτροφωτισμού Βέροιας. Καταδικάστηκαν οι Λιαλιάρος Δημήτρος 9 φορές εις θάνατον, Μισυρλή Λίνα, εις θάνατον, Στολτίδου Μαρία εις θάνατον. Αθωήθησαν αι φύλακαι του εργοστασίου Κρεμίτσας Βασίλειος, Σημαντάκος Αντώνιος, Τσέλιας Αναστάσιος και Καβάκης Παναγιώτης». (2/10/48 ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΒΟΡΡΑΣ).
Στις 7/8/49 επιβάλει ποινή ισόβια και στη συνέχεια ποινή θανάτου σε 2 γεωργούς από την Πέλλα. Την ίδια δικάσιμο (14/5/49) επιβάλει σε νοικοκυρά από την Πέλλα ποινή 20 χρόνων.

Στις 29/7/49 δικάστηκαν 5 άτομα (1 μαθητής) από την ίδια οικογένεια. Από αυτούς ο μαθητής απαλλάχτηκε, ενώ επιβλήθηκε στον άνδρα ποινή θανάτου και στη γυναίκα ισόβια

Συνολικά υπολογίζεται ότι δικάστηκαν την περίοδο 1949-1950, (δεν υπάρχουν αναλυτικά στοιχεία για το 1948) 360 άτομα (οι 333 το 1949 και οι 27 το 1950), από τα οποία τα 45 ήταν γυναίκες, χωρίς να υπάρχουν στοιχεία συνολικά για το 1948. Όσον αφορά την κοινωνική σύνθεση (των 360), είχαμε 21 εργάτες, 2 μαθητές, 3 από το χώρο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, 18 επαγγελματίες, 7 στρατιώτες, 3 μαίες, 1 επιχειρηματία και 239 αγρότες.

Οι αιτίες παραπομπής ήταν η παράβαση του Γ’ Ψηφίσματος, συμμετοχή σε ανταρτικές ομάδες, εσχάτη προδοσία, συμμετοχή σε προδοσία. Όσον αφορά τον τόπο καταγωγής οι 35 προερχόταν από τη Νάουσα, 14 από Έδεσσα, άλλοι 31 από περιοχές του νομού Πέλλας και οι υπόλοιποι από χωριά της Ημαθίας.
Όσον αφορά τις ποινές που επιβλήθηκαν: Θανατικές καταδίκες, 7 άνδρες το 1949 και 1 το 1950. Ισόβια, 18 το 1949 (4 γυναίκες) και 3 το 1950. Μέχρι 10 χρόνια είχαμε 33 καταδίκες το 1949 και 2 το 1950. Από 10 μέχρι 20 χρόνια είχαμε 35 καταδίκες το 1949. Οι ποινές φυλάκισης που επιβλήθηκαν ξεπερνούν τα 710 χρόνια!

Το Έκτακτο Στρατοδικείο στη Βέροια καταργήθηκε στις 10/3/1950

Πηγές:
-Εφημερίδες ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΒΟΡΡΑΣ

-Η Ημαθία στον Εμφύλιο 1946-1949 (Αλέκος Α. Χατζηκώστας)
-Τα έκτακτα στρατοδικεία της περιόδου 1946-1950 (Νίκος Στ. Μηχιώτης)