Έτος

Μήνας

Ημ/νία

Ιστορικά γεγονότα ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ- ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1943

Σελ.

Πηγή

1943

9

0

(τον Σεπτέμβρη του 1943) Στην Ελατούσα (Σκουτέρνα) των Πιερίων [έγινε συνδιάσκεψη που] αφορούσε τις οργανώσεις του ΕΑΜ των περιοχών Μακεδονίας - Θράκης. Οι εργασίες της κράτησαν τρεις ημέρες . Παραβρέθηκαν και την παρακολούθησαν πάνω από 10.000 οργανωμένοι στο ΕΑΜ πατριώτες. Την πρώτη μέρα , στην πανηγυρική συνεδρίαση , κεντρικός ομιλητής ήταν ο δεσπότης Κοζάνης Ιωακείμ , που με τα ενθουσιώση του λόγια κέντρισε και φλόγισε τις καρδιές των πατριωτών. Από το χωριό μας [Βελβεντό] πήραν μέρος σ' αυτήν πάνω από 400 οργανωμένοι πατριώτες .

89

Φυλακτός Δημήτρης

1943

9

0

(χη) Κατά τας αρχάς του μηνός Σεπτεμβρίου 1943 ο τότε Διοικητής του ΑΤ Κιλκίς Μοίραρχος Τζαμαλούκας Αίας, από κοινού μετά του Υπομοιράρχου Μήτσου Διοικητού ΥΧ Δοϊράνης και Ανθυπασπιστού Σταμπατάκου Διοικητού ΣΧ Θεοδωρακείου, εδημιούργησαν τας πρώτας εθνικάς ανταρτικάς ομάδας αποτελεσθείσας εξ ολίγων ανδρών Χωροφυλακής, εγκαταλειψάντων τας στατικάς υπηρεσίας. Τούτους ηκολούθησαν και αρκετοί εθνικόφρονες πολίται. Δια της δράσεως των ομάδων τούτων, επετεέυχθη η σύλληψις αρκετών επικινδύνων κομ/στών, εν ω εξ άλλου το ηθικόν του εθνικόφρονος πληθυσμού κατέστη δυνατόν να διατηρηθή εις καλόν σημείον. Την 10-9-1943 η εν λόγω ομάς αριθμούσα δύναμιν 250 ανδρών, συνεπλάκη εις θέσιν Πηγαδούλια Κρουσίων μετά 2.000 περίπου ελασιτών, οίτινες της επετέθησαν αιφνιδιαστικώς με αποτέλεσμα να φονευθούν 35 ελασίται και να τραυματισθούν διπλάσιοι. Εκ των ανδρών της ομάδος εφονεύθησαν πέντε εξ ων εις Χωροφύλαξ. Η εν λόγω ομάς συνήψεν μετά των ελασιτών και άλλας μάχας, ως εις τα χωρία Αναβρυτός, Χείμαρος, Τριάδα κλπ Κατά τας αρχάς του 1944 ελλείψει οπλισμού οι ανωτέρω Αξιωματικοί της Χωροφυλακής διέλυσαν την εν λόγω ομάδα.

35

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

9

1

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Δύναμη 150 Γερμανών με πυροβόλα και 4 όλμους κινήθηκε προς Πεντάβρυσο-Ομορφοκλησιά . Συγκρούστηκε με τμήμα ΙΧ Μεραρχίας και αναγκάστηκε να συμπτυχθεί με απώλειες 10 νεκρούς και τραυματίες.

450

Σαράφης Στέφανος

1943

9

1

Το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, ύστερα από έγκριση της ΚΕ του ΕΛΑΣ, έδωσε διαταγή ότι από την 1η του Σεπτέμβρη όλες οι αντάρτικες μονάδες του ΕΛΑΣ θα μετονομάζονταν σε μεραρχίες , συντάγματα , τάγματα κλπ και θα συγκροτούνταν σύμφωνα με τις συνθέσεις που κανόνισε το Στρατιωτικό Συμβούλιο και καθόρισε τις νέες διοικήσεις.1) Στρατηγείο Μακεδονίας μετονομάζεται σε ΙΧ Μεραρχία Δυτικής Μακεδονίας με συντάγματα το 27 Κοζάνης , 28 Φλώρινας και 53 Γρεβενών. Διοίκηση : Στρατιωτικός αρχηγός , Δημαράτος Σωκράτης , συνταγματάρχης Ιππικού. Καπετάνιος, Τρωιάννος (Καρατζάς) υπολοχαγός. Εκπρόσωπος του ΕΑΜ , Σμόλικας Νίκος , συναγωνιστής. Η Μεραρχία αυτή θα προπαρασκεύαζε τη συγκρότηση της Χ Μεραρχίας Κεντρικής Μακεδονίας με συντάγματα το 16 Βέροιας, 30 Γιαννιτσών και 50 Κατερίνης. Διοίκηση : Στρατιωτικός αρχηγός Καλαμπαλίκης Βαγγέλης (ήρθε στον ΕΛΑΣ στα τέλη Αυγούστου) , συνταγματάρχης πεζικού .Καπετάνιος , Κικίτσας Γεώργιος , υπολοχαγός. Εκπρόσωπος του ΕΑΜ, Βαφειάδης Μάρκος , συναγωνιστής. 2)[...]

171

Σαράφης Στέφανος

1943

9

3

Ο Θάνατος του Βασιλιά της Βουλγαρίας Βόρι προκάλεσε μεγάλη συγκίνηση στους βουλγαρόφρονες της Θεσσαλονίκης και κινητοποίησε τη Βουλγαρική Λέσχη Θεσσαλονίκης , που ήθελε με την ευκαιρία αυτή να αποδείξει την αφοσίωσή της και την ευγνωμοσύνη της στο βουλγαρικό θρόνο.

49

Καρδάρας Χρήστος

1943

9

3

Συνθηκολόγηση των Ιταλών Πλουτίζει το οπλοστάσιο του ΕΛΑΣ , απεξαρτώντας τον σε σημαντικό βαθμό από τις βρετανικές προμήθειες και αυξάνοντας τις απαιτήσεις του για εξουσία.

28

Ψαρομηλίγκου

1943

9

3

Το αντάρτικο ήταν ένας πόλεμος των νέων .Οι περισσότεροι πολεμιστές του ΕΛΑΣ ήταν ηλικίας δεκαπέντε και είκοσι πέντε χρονών , άρρενες , και ανήκαν σε μονάδες που η βάση τους ήταν κοντά στο χωριό τους.[…] Οι μεγάλες ποσότητες όπλων που είχε αποσπάσει ο ΕΛΑΣ από τους Ιταλούς το Σεπτέμβριο του 1943 του έδωσαν τη δυνατότητα να κάνει ευρύτερη στρατολόγηση . Οι αντιανταρτικές επιχειρήσεις που σάρωσαν τη χώρα από το δεύτερο μισό του 1943 έφεραν τις εκτελέσεις αμάχων στην τύχη , τις μαζικές συλλήψεις ομήρων και τα αντίποινα , εξαναγκάζοντας τους νέους -που ήταν η ομάδα υψηλού κινδύνου - να το σκάσουν προς τους αντάρτες για την ίδια τους την ασφάλεια.Το ίδιο αποτέλεσμα είχαν και οι διώξεις από τις δεξιές ομάδες που ις όπλιζαν η Βέρμαχτ ή τα SS.[...]Στα περισσότερα χωριά γρήγορα γινόταν γνωστό ποιες οικογένειες είχαν δεσμούς με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Οι γυναίκες που είχαν συγγενείς στον ΕΛΑΣ ξυλοκοπούνταν και μερικές φορές βιάζονταν από τους Ταγματασφαλίτες και τα πρώτα σπίτια που καίγονταν ήταν τα δικά τους.

333

Μαζάουερ Μαρκ

1943

9

3

Παράδοση της Ιταλίας άνευ όρων

205

Εμείς οι Έλληνες

1943

9

4

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Μικτή δύναμη γερμανοϊταλών και βουλγάρων κομιτατζήδων κινήθηκε προς Νόστιμο. Χτυπήθηκε από τμήμα ΙΧ Μεραρχίας και αναγκάστηκε να συμπτυχθεί με μεγάλες απώλειες.

450

Σαράφης Στέφανος

1943

9

6

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Δύναμη 500 Γερμανών με άρματα κινήθηκε προς Βαλτόλακκο , Μερσίνα , Γρεβενά. Ύστερα από συμπλοκή με ελαφρά τμήματα ΙΧ Μεραρχίας μπήκε στα Γρεβενά και στις 8 Σεπτέμβρη κινήθηκε νοτιότερα. Με ισχυρές αντεπιθέσεις των τμημάτων της Μεραρχίας αναγκάστηκε να συμπτυχθεί στα Γρεβενά και στις 9 Σεπτέμβρη να αποσυρθεί στις βάσεις του. Απώλειες σοβαρές και αρκετό υλικό εγκαταλείφθηκε.

450

Σαράφης Στέφανος

1943

9

7

ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ -ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ-ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ : Ροδιανή (2/16 τάγμα)

219

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

9

8

Ιταλική Συνθηκολόγηση. Παράδοση ή προσχώρηση στους αντάρτες(περίπτωση Θεσσαλίας) .Παράδοση όλου του πολεμικού υλικού των Ιταλών.

357

Βουρνάς Τασ

1943

9

8

Το βράδυ είχε φτάσει η είδηση ότι η Ιταλία είχε πράγματι συνθηκολογήσει. Αυτό ήταν το πρώτο πράγμα που μάθαιναν οι ένοπλες δυνάμεις για τις διαπραγματεύσεις που γίνονταν μυστικά για τρεις βδομάδες ανάμεσα στο Μπαντόλιο και τους Συμμάχους.[…]Μόλις μαθεύτηκε η είδηση της ανακωχής , οι Ιταλοί στρατιώτες πουλούσαν όπλα ,χειροβομβίδες και άλλο υλικό σε ανθρώπους της Αντίστασης .[...] Στις 6:45 το βράδυ ο Ιταλός στρατηγός Βεκιαρέλι τηλεφώνησε στο στρατηγό φον Γκυλντενφελντ , του επιτελείου συνδέσμου της Αθήνας. έδωσε το λόγο του ότι οι δυνάμεις του δε θα έπαιρναν τα όπλα εναντίον των Γερμανών και ζήτησε επιβεβαίωση από τους Γερμανούς ότι και αυτοί δεν θα χρησιμοποιήσουν βία εναντίον των Ιταλικών δυνάμεων. [...]Πρώτα [οι Γερμανοί] έπεισαν τους Ιταλούς να παραδώσουν τα βαριά όπλα και τα πολυβόλα τους. Μετά , λίγες μέρες αργότερα , επέμεναν να πάρουν στην κατοχή τους και τα ελαφρά όπλα.

175

Μαζάουερ Μαρκ

1943

9

8

Το πραγματικό νόημα της ιταλικής κατάρρευσης ήταν ότι συνεισέφερε με άνδρες , οπλισμό και ψυχολογική ενθάρρυνση στην ένοπλη αντίσταση εναντίον της γερμανικής εξουσίας. Απ' άκρη σ' άκρη της χώρας μεγάλα αποθέματα όπλων και εφοδίων έπεσαν στα χέρια των ανταρτών , ενώ πολλοί Έλληνες ανέβηκαν στο βουνό πιστεύοντας ότι ο πόλεμος θα έπαυε με το τέλος του χρόνου.

178

Μαζάουερ Μαρκ

1943

9

10

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ](10 -14 Σεπτέμβρη) Στην Αράχοβα παραδόθηκε η ιταλική φρουρά με 8 πολυβόλα , 15 ατομικούς όλμους , 45 οπλοπολυβόλα , 600 τουλάχιστον τουφέκια , χειροβομβίδες σε μεγάλη ποσότητα, 2 αυτοκίνητα και πολύ υλικό επιμελητείας. 12 Σεπτέμβρη. Ενώ συνεχίζονταν οι διαπραγματεύσεις με τον Ιταλό διοικητή 180 Γερμανοί με 12 αυτοκίνητα κινήθηκαν από Δελφούς προς Αράχοβα. Χτυπήθηκαν από τμήματα ΧΙΙΙ μεραρχίας και ύστερα από 5 ώρες μάχη εξουδετερώθηκαν. Μόνο 30 Γερμανοί κατόρθωσαν να ξεφύγουν. λάφυρα 12 αυτοκίνητα , οπλισμός και όλο το άλλο υλικό. Κατά τη διάρκεια της μάχης ενίσχυση 200 Γερμανών σε αυτοκίνητα χτυπήθηκε και αναγκάστηκε να αποσυρθεί. Τη νύχτα τη 12 Σεπτέμβρη άλλα τμήματα ανατίναξαν τη γέφυρα Αράχοβας και οι γερμανικές ενισχύσεις που στέλνονταν αναγκάστηκαν να γυρίσουν στη Λιβαδειά. Την άλλη μέρα 13 Σεπτέμβρη Γερμανοί σε 105 αυτοκίνητα με πυροβολικό κινήθηκαν προς Αράχοβα αλλά χτυπήθηκαν και αναγκάστηκαν πάλι να γυρίσουν στις βάσει τους. Σύνολο Γερμανοί νεκροί 280, πολλοί τραυματίες. Δικοί μας 8 νεκροί, 17 τραυματίες.

452

Σαράφης Στέφανος

1943

9

11

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Γερμανική μηχανοκίνητη φάλαγγα με 100 και πλέον αυτοκίνητα και τμήματα SS κινήθηκε από Λάρισα προς Τρίκαλα για να προλάβει αφοπλισμό ιταλικής φρουράς. Τμήματα Ι Μεραρχίας χτύπησαν τη φάλαγγα στις θέσεις γέφυρα Κουτσόχερο , Βρυκολάκια, Βούλα , Πετρόπορο και ύστερα από πολλές ώρες αποσύρθηκαν αφού έδωσαν καιρό να μετακινηθούν οι ιταλικές δυνάμεις και να μεταφερθεί το υλικό τους στις ορεινές περιοχές. Ιταλική φρουρά Χανίων Βόλου 300 ανδρών αρνήθηκε ν προσχωρήσει στον ΕΛΑΣ σύμφωνα με τους όρους ανακωχής και προσπάθησε να κινηθεί προς Βόλον. Χτυπήθηκε και διαλύθηκε. Όλο το υλικό έπεσε στα χέρια του ΕΛΑΣ Πηλίου. Ύστερα από επίθεση παραδόθηκε και μια πυροβολαρχία στον Άνω Βόλο.

451

Σαράφης Στέφανος

1943

9

11

Παράδοση της Ιταλικής φρουράς της Ρόδου στους Γερμανούς μετά πόσ κληρή σύγκρουση που κράτησε δύο μέρες , προτού οι 7.000 άνδρες της Sturmdivision Rhodos ανακτήσουν τον έλεγχο και συλλάβουν 4.000 Ιταλούς Αιχμαλώτους.

176

Μαζάουερ Μαρκ

1943

9

11

(Έως 13) Σύγκρουση δυνάμεων του ΕΛΑΣ με μονάδες των Ταγμάτων ασφαλείας στον Μελιγαλά.

174

Εμείς οι Έλληνες

1943

9

12

Αποβίβαση γερμανικών δυνάμεων στην υπό ιταλική κατοχή Κεφαλονιά. Ήττα των Ιταλών.

173

Εμείς οι Έλληνες

1943

9

12

Ίδρυση της Repubblica Sociale Italiana , στο Σαλό της βόρειας Ιταλίας από τον Μουσολίνι

205

Εμείς οι Έλληνες

1943

9

13

Απελευθέρωση κομμουνιστών Φιλίππου Παπαδόπουλου , Δημήτρη Τσιγώνη , Αναστασίου Χειμερινάκη κα από φυλακές Κέρκυρας

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

9

14

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Γερμανική φάλαγγα κινήθηκε με 14 αυτοκίνητα προς Πορταριά Ζαγοράς . Τμήματα ΕΛΑΣ Πηλίου τη χτύπησαν ανατολικά πορτάρας και έγινε 4 ώρες μάχη. Σχεδόν εκμηδενίστηκε. Σκοτώθηκαν πολλοί, καταστράφηκαν 3 αυτοκίνητα και πάρθηκαν λάφυρα 5 αυτοκίνητα. Την άλλη μέρα Γερμανοί με πολύν ισχυρές δυνάμεις χτύπησαν τα τμήματά μας ύστερα από σκληρή μάχη και πολλές απώλειες των Γερμανών , τα τμήματα ΕΛΑΣ συμπτύχθηκαν.

452

Σαράφης Στέφανος

1943

9

15

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Τμήμα Ι Μεραρχίας στην Πλακόπετρα Ελασσόνας χτύπησε αιφνιδιαστικά γερμανική φάλαγγα από 100 αυτοκίνητα που κινούνταν προς Λάρισα. Καταστράφηκαν 40 αυτοκίνητα και σκοτώθηκαν πολλοί Γερμανοί καθώς και ο διοικητής της φάλαγγας.

452

Σαράφης Στέφανος

1943

9

15

(από 8 έως 15 Σεπτεμβρίου) Απελευθέρωση των ακροναυπλιωτών από το Λαζαρέτο της Κέρκυρας. […] Με βάρκες , κινδυνεύοντας κάθε στιγμή της ζωής τους , πέρασαν στις απέναντι όχθες της Αλβανίας. Τα ανταρτικά τμήματα της Αλβανίας ΤΣΕΤΑ πήραν όλα τα μέτρα για το πέρασμα των ακροναυπλιωτών από την Αλβανία στην Ελλάδα χωρίς να πάθουν καμιά ζημιά από τους μπαλίστες και τους γερμανούς καταχτητές.

199

Μπαρτζιώτας Βασίλης

1943

9

16

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Τμήμα VIII Μεραρχίας χτύπησε γερμανική φάλαγγα στο 16 χιλιόμετρο του δρόμου Γιάννενα-Πρέβεζα . 35 Γερμανοί και ένας λοχαγός νεκροί , 3 αιχμάλωτοι , καταστράφηκαν 4 αυτοκίνητα και πάρθηκαν λάφυρα οπλισμός και πυρομαχικά.

452

Σαράφης Στέφανος

1943

9

16

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Ομάδα αναγνώρισης Ι Μεραρχίας με εφεδρικό ΕΛΑΣ χτύπησαν κοντά στο Βελεστίνο γερμανική δύναμη. Σκοτώθηκαν 8 και πιάστηκαν αιχμάλωτοι 5 Γερμανοί , 1 αυτοκίνητο λάφυρο. Την ίδια μέρα ο ΕΛΑΣ Πηλίου με όλμους και πολυβόλα χτύπησε Γερμανούς που κινήθηκαν προς Πορταριά και τους ανάγκασε να γυρίσουν στο Βόλο με μεγάλες απώλειες. Καταστράφηκαν 13 αυτοκίνητα.

452

Σαράφης Στέφανος

1943

9

16

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Εμπροσθοφυλακή Γερμανών με αυτοκίνητα κινήθηκε από Τρίκαλα προς Καλαμπάκα. Χτυπήθηκε και γύρισε πίσω αφού άφησε ένα αυτοκίνητο στα χέρια μας. Μετά 2 ώρες ισχυρή δύναμη Γερμανών SS με 4 πυροβόλα , 2 θωρακισμένα και πολλές μοτοσυκλέτες χτύπησε τα ελαφρά τμήματα Ι Μεραρχίας ανατολικά Καλαμπάκας. Τα τμήματα ενισχύθηκαν και από εφεδρικό ΕΛΑΣ περιοχής και ανάγκασαν τους Γερμανούς να γυρίσουν στα Τρίκαλα. Την επομένην ισχυρότατη δύναμη κινήθηκε προς Καλαμπάκα χτυπήθηκε γερά από τμήματα Ι Μεραρχίας που διέθεταν και 2 πυροβόλα ιταλικά με διεύθυνση Έλληνα αξιωματικό και αναγκάστηκε να γυρίσει στα Τρίκαλα. Σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν πολλοί Γερμανοί. καταστράφηκαν 1 πυροβόλο, 2 όλμοι και ανατινάχτηκαν από νάρκες 2 αυτοκίνητα και ένα θωρακισμένο. Την άλλη μέρα ισχυρή φάλαγγα κινήθηκε από Τρίκαλα προς Γοργογύρι. Χτυπήθηκε στα πλευρά και αναγκάστηκε να αποσυρθεί.

453

Σαράφης Στέφανος

1943

9

19

Β συνέδριο του ΕΑΜ στο Βυθό

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

9

19

Γερμανοί και Πουλικοί μαζί , από τα βαθιά χαράματα περικύκλωσαν το χωριό Ποντοκώμη με σκοπό να συλλάβουν στελέχη του ΕΑΜ , που ίσως να διενυκτέρευσαν στα σπίτια τους […] δεν βρήκαν κανένα από τα αναζητούμενα στελέχη. […]Οι Πουλικοί μάζεψαν 60-70 άνδρες που τους οδήγησαν στα τότε αναχώματα του σημερινού γηπέδου. Μεταξύ αυτών συνέλαβαν και δύο Εβραιοπούλες (αδερφές) που κρύβονταν [...].Η μεγάλη 17 χρονών , λεγόταν Αλβο -Γιούδα-Παλόμπα και η μικρή , 16 χρονών , Άλβο -Γιούδα -Ρασέλ. Τις οδήγησαν στο σπίτι του Γιάννη Γραμματικόπουλου , που το είχαν για Επιτελείο τους, [...]τις βγάλανε γυμνές και τις περιφέρανε ανάμεσα από τους συγκεντρωθέντες άνδρες στους δρόμους του χωριού [...]τις εκτέλεσαν. Απολογισμός αυτής της μέρας ήταν τρία θύματα :οι δύο αδερφούλες , ο Αντώνης Κεζεμίδης και τραυματίες ο Κατακαλίδης Θεόδωρος και Ταρενίδης Γιώργος[...]πυρπολήθηκαν περίπου 200 σπίτια[...]

101

Γραμματικόπουλος Παναγιώτης

1943

9

19

(χ.η.)Κατά την πυρά της Ποντοκώμης από Γερμανούς και Πουλικούς το Σεπτέμβριο του 1943 , ένας στρατιώτης του Πούλου άναψε φωτιά με άχυρα στη μέση ενός σπιτιού και ενέτειλε να τη σβήσουν , όταν θα έφευγε (συνέντευξη Π Γραμματικόπουλος 2001)

303

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

9

20

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Γερμανικό τμήμα 30 ανδρών χτύπησε φυλάκιο ΧΙΙΙ Μεραρχίας στο Ψηλόπυργο Μώλου. Το φυλάκιο συμπτύχτηκε , αλλά ενισχύθηκε , χτύπησε τους Γερμανούς και τους ανάτρεψε. Την άλλη μέρα 250-300 Γερμανοί κινήθηκαν να χτυπήσουν την ίδια θέση . Τμήματα ΧΙΙΙ Μεραρχίας με χειροβομβίδες , με αυτόματα όπλα τους χτύπησαν και τους ανέτρεψαν. Σκορπίστηκαν προς την πεδιάδα Λαμίας. Το απόγεμα οι Γερμανοί με ισχυρότερες δυνάμεις 750-800 με 3 πυροβόλα χτύπησαν τις θέσεις μας. Η μάχη συνεχίστηκε ως αργά τη νύχτα κι οι Γερμανοί κατά τα μεσάνυχτα αναγκάστηκαν να συμπτυχθούν στη Λαμία αφού άφησαν πολλούς νεκρούς στο πεδίο της μάχης. Στη Λαμία κηδεύτηκαν 93 Γερμανοί οι δε τραυματίες ήταν περισσότεροι από διπλάσιοι. Λάφυρα 2 όλμοι, 2 πολυβόλα , οπλισμός και πυρομαχικά. Δικοί μας 7 νεκροί , 7 τραυματίες.

453

Σαράφης Στέφανος

1943

9

20

[…] το χωριό Ποντοκώμη ( ενδεικτικό της τύχης των χωριών που βρέθηκαν στο επίκεντρο των γερμανικών επιχειρήσεων -αντιποίνων) που βρισκόταν πλησίον του οδικού άξονα Κοζάνης - Πτολεμαίδας , τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 1943 και μέσα σε διάστημα δεκαπέντε ημερών πυρπολήθηκε δύο φορές από τα γερμανικά στρατεύματα και άντρες του Πούλου. Κατά τη διάρκεια των επιδρομών εναντίον της Ποντοκώμης εκτελέστηκε ένας άντρας και δύο νέες Εβραίες. Σύμφωνα με το έγγραφο (ΙΑΜ , ΓΔΔΜ , φακ 1 , 10ος υποφ. :) " Κατάστασις εμφαίνουσα τους πυροπαθείς χωρίου Ποντοκώμης" , Ποντοκώμη 22 Μαίου 1944 , που συντάχθηκε από τις κοινοτικές αρχές της Ποντοκώμης , το χωριό πυρπολήθηκε 20 Σεπτεμβρίου και 6 οκτωβρίου 1943 . οι πυροπαθείς οικογένειες ήταν 287 και ο συνολικός αριθμός των κατοίκων που έχριζαν περίθαλψης ανήλθε σε 1335 άτομα . Βλ επίσης και Αμύντας , σελ 92

420

Δορδανάς Στράτος

1943

9

20

Κατά τη διάρκεια των επιδρομών εναντίον της Ποντοκώμης εκτελέστηκε ένας άντρας και δύο νέες Εβραίες. [ Δήμος Δημητρίου Υψηλάντη (Μαυροδένδρι) , Βιβλίο Ληξιαρχικών Πράξεων Θανάτων Κοινότητας Ποντοκώμης , Ληξιαρχικές πράξεις θανάτου Αντώνιου Κεζεμίδη , Αριθ. 8 , Ποντοκώμη 23 Σεπρ. 1945 , Γιούδα Παλόμπα Άλβο , Αριθ 26 και Γιούδα Ρασέλ Άλβο , Αριθ 27 , Ποντοκώμη 22 Μαρτίου 1946 [το ληξιαρχείο ερεύνησε ο Αθανάσιος Καλλιανιώτης] . Σύμφωνα με τις πράξεις θανάτου , ο Κεζεμίδης , ο οποίος γεννήθηκε στο Καρς του Καυκάσου , ηλικίας τριάντα τριών ετών , γεωργός , εκτελέστηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 1943. Οι δύο κοπέλες , η Παλόμπα και η Ρασέλ Άλβο , γεννήθηκαν στη Βέροια , ήταν είκοσι και δεκαοκτώ εχρονών αντίστοιχα , και διέμεναν στην Ποντοκώμη , όπου εργάζονταν ως ράπτριες. Εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς σύμφωνα με τις πράξεις θανάτου , στις 25 Οκτωβρίου 1943. Μαρτυρίες αναφέρουν ότι οι δράστες ήταν άντρες του Πούλου , οι οποίοι αφού τις συνέλαβαν και τις βίασαν , τις περιέφεραν γυμνές μέσα στο χωριό , προτού τις εκτελέσουν μέσα σε μια αχυρώνα , βλ Παναγιώτης Γραμματικόπουλος , μαγνητοφωνημένη συνέντευξη , Ποντοκώμη , 20 Απριλίου 2002.]

420

Δορδανάς Στράτος

1943

9

20

Ο Βισλιντσένι (επιλέχτηκε από τον 'Αντολφ Άιχμαν (SS -Sturmbannfuhrer) ως βοηθό του στην εκτόπιση 50.000 Εβραίων της Θεσσαλονίκης) και άλλοι τρεις "ειδικοί στο εβραϊκό ζήτημα" της SD μετατέθηκαν στην Αθήνα για να ιδρύσουν ένα τμήμα για τις Εβραϊκές υποθέσεις υπό την ηγεσία του Μλούμε(επικεφαλής της SiPo/SD στην Ελλάδα)[...] ο Άιχμαν (SS -Sturmbannfuhrer) έδωσε αυστηρές εντολές στο Βισλιτσένι , λέγοντας ότι ήθελε να συγκεντρωθούν όλοι οι Εβραίοι στην Αθήνα και στην υπόλοιπη Ελλάδα και να σταλούν αμέσως στο Άουσβιτς. Μόλις έφτασε στην Αθήνα ο Βισλιτσένι κάλεσε τον Ηλία Μπαρτσιλάι , το μεγάλο ραβίνο της Αθήνας , και του έδωσε τρεις ημέρες καιρό να υποβάλει διευθύνσεις και άλλες πληροφορίες για την εβραϊκή κοινότητα .

278

Μαζάουερ Μαρκ

1943

9

21

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Γερμανική δύναμη με αυτοκίνητο και μοτοσυκλέτες και πυροβολικό κινήθηκε από Τρίκαλα προς Πόρτα , 1 αεροπλάνο αναγνώρισης και 5 μαχητικά βοηθούσαν τους Γερμανούς. Ύστερα πό 4 ώρες μάχη κατά την οποία έλαβε μέρος και ιταλικό πυροβολικό με Έλληνα αξιωματικό και 2 θωρακισμένα ιταλικά αυτοκίνητα οι Γερμανοί αναγκάστηκαν να αποσυρθούν. Γερμανοί νεκροί 5, αρκετοί τραυματίες και ένας αιχμάλωτος. Το αεροπλάνο αναγνώρισης προσγειώθηκε αναγκαστικά και για να μην παρθεί από μας κάηκε από Γερμανούς. Λάφυρα 1 μοτοσυκλέτα και βλήματα πυροβολικού.

453

Σαράφης Στέφανος

1943

9

22

Προτάσεις του Άρη Βελουχιώτη προς το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ : "[…]γ) Χειρότεροι από τους Άγγλους -μη βαυκαλιζόμαστε- δεν είναι ούτε οι ίδιοι οι Γερμανοί. Θα επιβάλουν ένα φασιστικό καθεστώς μ' άλλο όνομα αν τελικά επικρατήσουν αυτοί. Αιτία της διασπάσεως του κινήματος στην Ελλάδα είναι αυτοί. Ούτε το συμφωνητικό θα υπέγραφαν [Σύμφωνο για ΚΓΣΑ , 5/7/1943] αν δεν ήθελαν να κερδίσουν χρόνο , αν δεν κρίνατε εσείς το πρώτο συμφωνητικό ως απαράδεχτο κι αν δεν τους απειλούσα εγώ προσωπικά. Αν, δηλαδή , η στάση μας έναντί τους δεν ήταν σθεναρά. Ως τώρα η πολιτική του στρατηγείου μας απέναντί τους ήταν χλιαρή , μην τυχόν τους κακοκαρδίσουμε και περιορίσουν ή σταματήσουν τις ρίψεις υλικών. Απ' την υπογραφή του συμφωνητικού και ύστερα οι ρυθμοί και οι ποσότητες των ρίψεων μειώθηκαν κατά 50-80% κατά περιοχές. Σήμερα είναι αυτοί βέβαιοι ότι θα φύγουν οι Γερμανοί απ' εδώ μόνοι τους , ύστερα από το χάσιμο της Ιταλίας και την εξέλιξη των επιχειρήσεων στη ΣΕ και αν θα κάνουν απόβαση εδώ θα την κάνουν εναντίον μας , γιατί άλλος λόγος δεν συντρέχει. Αν επρόκειτο για άλλο μέτωπο θα πήγαιναν στη Γαλλία. δ)[...]Προσπαθούν να πιάσουν τα πόστα και φέρνουν καθημερινώς μ' αεροπλάνα πράκτορες της Κυβέρνησης του Καϊρου και Άγγλους αξιωματικούς. Εξήντα νέοι αξιωματικοί έρχονται να μπουν στο κεντρικό επιτελείο. Άλλοι 25 Αμερικανοί. ε) Επιβάλλεται δική μας αντίδραση σοβαρή. Δηλαδή : σύγκληση σύσκεψης από ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ,ΕΚΚΑ, υπογραφή και ευρεία δημοσιότης , δηλώσεις ότι οι ένοπλες εθνικές δυνάμεις εν ουδεμία περιπτώσει θα δεχτούν επάνοδο Βασιλιά - Κυβέρνησης προ δημοψηφίσματος και ότι θα αντιταχθούν βιαίως εναντίον πάσης τοιαύτης τυχόν απόπειρας. Έντονη απαίτηση συνεχίσεως των ρίψεων-μας έστειλαν ήδη έγγραφο ότι τους προσεχείς μήνες λόγω των επιχειρήσεων δεν θα μας ρίξουν υλικά ειμή ελάχιστα και διαφώτιση έντεχνη του λαού επί των αιτιών της περικοπής των ρίψεων. Αφοπλισμός των Ιταλών άμεσος , έστω κι αν "στενοχωρηθούν" οι Άγγλοι. Διάλυση άμεση , έστω και αιματηρή , των οργανώσεων ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ αν αρνηθούν να υπογράψουν την αναφερόμενη δήλωση. [...]"

272

Φαράκος Γρηγόρης

1943

9

23

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Γερμανική δύναμη με 30 αυτοκίνητα και 2 πυροβόλα κινήθηκε προς Καλαμπάκα συνοδευόμενη και από 2 αεροπλάνα. Τα πρώτα αυτοκίνητα ανατινάχτηκαν από νάρκες . Οι γερμανοί χτυπήθηκαν με πυρά πεζικού και πυροβολικού ως και από τα πλευρά και ύστερα από 4 ώρες μάχη αναγκάστηκαν να αποσυρθούν στα Τρίκαλα με σοβαρές απώλειες.

453

Σαράφης Στέφανος

1943

9

23

(ανάμεσα στις 23 και τις 25 Σεπτεβρίου) Ο μέγας Ραβίνος της Αθήνας (Ηλίας Μπαρτσιλάι) απομακρύνθηκε από την Αθήνα από το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. […]η απαγωγή οργανώθηκε, σε συνεργασία με το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ , από Εβραίους αγωνιστές […] Αυτό το εξαιρετικό στρατήγημα αποδιοργάνωσε τελείως τα σχέδια του Άιχμαν και έσωσε τη ζωή εκατοντάδων , αν όχι χιλιάδων Εβραίων . Μετά την εξαφάνιση του ραβίνου τους , πολλοί στην Αθήνα κατέφυγαν στα βουνά , κρύφτηκαν στην πόλη ή ετοιμάστηκαν να αποδράσουν.[...] ένα διάταγμα πρόσταζε όλους τους Εβραίους να καταγραφούν μέσα σε 5 μέρες επί ποινή τουφεκισμού και στη συνέχεια να παρουσιάζονται μέρα παρά μέρα στα κεντρικά κοινοτικά γραφεία.[...] Από τους 8.000 όμως Εβραίους που υπολογίζεται ότι υπήρχαν στην Αθήνα , μόνο 1.200 καταγράφηκαν τελικά.[...][ο]Μπλούμε(επικεφαλής της SiPo/SD στην Ελλάδα) αρκούνταν όλο το χειμώνα να εγείρει αξιώσεις για κάθε ιδιοκτησία που ανήκε σε Εβραίους , οι οποίοι δεν είχαν καταγραφεί. Εφορμούσε σε διαμερίσματα και σπίτια και διήρπαζε τα υπάρχοντά τους.[...] Παρόλο που οι φυγάδες [Εβραίοι] έβρισκαν υποστήριξη από διάφορες πλευρές , τον μεγαλύτερο ρόλο τον έπειξε το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ , του οποίου η παράνομη οργάνωση ήταν η πιο εκτεταμένη της χώρας. Γύρω στους 650 απ' αυτούς υπηρέτησαν στην Αντίσταση , σε μονάδες μάχης ή ως διερμηνείς . Τους εκτιμούσαν πολύ για την κατάρτισή τους και το υψηλό επίπεδο μόρφωσής τους. Πολλοί είχαν υπηρετήσει αξιωματικοί του ελληνικού στρατού στην Αλβανία.[σελ. 289]

279

Μαζάουερ Μαρκ

1943

9

23

Αιματηρή πολιορκία Οινόης Κοζάνης από την τοπική ΠΑΟ

329

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

9

24

Αποβίβαση γερμανικών δυνάμεων στην υπό ιταλική κατοχή Κέρκυρα. Ήττα των Ιταλών.

176

Μαζάουερ Μαρκ

1943

9

25

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Γερμανοί κίνησαν προς Μάζι παρά το 15 χιλιόμετρο Γιάννενα -Μέτσοβο για λεηλασία. Χτυπήθηκαν από τμήμα VIII μεραρχίας και αναγκάστηκαν σε άτακτη σύμπτυξη. Σκοτώθηκαν 15 Γερμανοί.

454

Σαράφης Στέφανος

1943

9

25

Ανακατάληψη του Σμολένσκ από τον Κόκκινο στρατό

205

Εμείς οι Έλληνες

1943

9

28

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Γερμανικά αυτοκίνητα με στρατό και υλικό κινήθηκαν προς Μώλο Λοκρίδας. Χτυπήθηκαν από τμήματα ΧΙΙΙ Μεραρχίας και γύρισαν πίσω. Την επομένη 500 Γερμανοί με 24 αυτοκίνητα κινήθηκαν προς λουτρά Θερμοπυλών. Τμήματα ΧΙΙΙ Μεραρχία ενισχύθηκαν από εφεδρικό ΕΛΑΣ περιοχής και χτύπησαν τους Γερμανούς. Η μάχη διήρκησε από τις 10 το πρωί ως τη νύχτα , οπότε οι Γερμανοί συμπτύχτηκαν στο σκοτάδι. Καταστράφηκαν 2 αυτοκίνητα, Πάρθηκαν λάφυρα 2 όλμοι, 2 πολυβόλα και πολλά όπλα. Δικοί μας νεκροί 5 , τραυματίες 4.

454

Σαράφης Στέφανος

1943

9

29

Την 29-9-43 απήχθη παρ' ενόπλων ελασιτών ο Ενωμοτάρχης Νασσόπουλος Κωνσταντίνος Σταθμάρχης Ευρώπου-Κιλκίς καθ' ην ώραν μετέβαινεν εις τον Σταθμόν προς διανυκτέρευσιν.

37

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

9

29

Την 29ην Σ/βρίου 1943 λόγω της ασκουμένης πιέσεως υπό των Ελασιτών συνεπτύχθησαν εις την έδραν της ΥΧ Νιγρίτας οι Σταθμοί Χωρ/κής Βέργης, Ευκαρπίας και Δάφνης.Την 1ην Οκτωβρίου άπασα η δύναμις της ΥΧ Νιγρίτας, αποτελουμένη υπό του Υπομ/ρχου Κωτούλα σεραφείμ, Ανθ/στού Σαγρή Πέτρου και 32 οπλιτών, επειδή είχε καταστή ύποπτος εις τας αρχάς κατοχής, διαρροής προς την εθνικήν ομάδα ΠΑΟ, συνελήφθη υπό των Γερμανών και μετήχθη εις Θεσ/νίκην , ένθα αφού αφωπλίσθη υπό των Γερμανών επανεφέρθη άοπλος εις Νιγρίταν ένθα παρέμεινεν μέχρι 22-3-44 εκτελούσα τα καθήκοντά της μόνον εν τη πόλει, οπότε λόγω της ασκουμένης πιέσεως υπό των ανταρτών συνεπτύχθη εις Θεσ/νίκην.

1943

9

29

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Περιοχή Τεμπών ανατινάχθηκε από τμήματα Ι Μεραρχίας μια ατμομηχανή και βλάφθηκαν άλλες 8.

454

Σαράφης Στέφανος

1943

9

29

Εκτέλαση από τους Γερμανούς 49 προκρίτων της Παραμυθιάς , ένατι 10 Γερμανών που σκοτώθηκαν τις προηγούμενες μέρες. Αποδίδεται στους Τσάμηδες η ευθύνη το συμβάν.

164

Μαργαρίτης Γιώργος

1943

9

29

Ο Τσώρτσιλ τηλεγράφησε στον στρατηγό Ισμέυ για την Επιτροπή των Αρχηγών των Γενικών Επιτελείων:"Στην περίπτωση αποχώρησης των Γερμανών από την Ελλάδα θα πρέπει ασφαλώς να είμαστε σε θέση να αποστείλουμε στην Αθήνα 5,000 Βρετανούς στρατιώτες με τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς πολυβόλων Bren.[...]Ίσως υπάρξουν διαπληκτισμοί μεταξύ των αντάρτικών ομάδων , αλλά στους Βρετανούς θα δείξουν μεγάλο σεβασμό.[...] Τα βρετανικά στρατεύματα δεν θα πρέπει να είναι οργανωμένα για να αντιμετωπίσουν κάτι περισσότερο από οχλοκρατικές εκδηλώσεις στην πρωτεύουσα ή επιδρομή στην πρωτεύουσα από την ύπαιθρο"

125

Σφήκας θανάσης

1943

9

30

(χ.η) Κατά Σ/βριον 1943 λόγω προηγηθεισών επιθέσεων των Ελασιτών κατά διαφόρων υπηρεσιών της Χωρ/κής του Νομού Βερροίας, διετάχθη η σύμπτυξις των εις τα αστικά κέντρα της Βερροίας και Ναούσης.

37

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

9

30

(χη) Τον Σ/βριον 1943 αντάρται του ΕΛΑΣ, μεταβάντες εις την οικίαν του Δ/του του ΣΧ Σωτήρα Εδέσσης Ανθ/στού Μανωλάρα Κλεάνθους, συνέλαβον τούτον με απατηλόν τρόπον και τον ωδήγησαν εις το χωρίον Πολυκάρπεια Αριδαίας ένθα και τον εξετέλεσαν με τον πιο αγριώτερον τρόπον, ως αντιδραστικόν.

38

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

9

30

ΞΙΛΙΑ , οι αρχές της , η Εθνική Επιτροπή των Τσάμηδων(που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία των αδελφών Ντίνο , με στόχο την αυτοδιάθεση για την περιοχή) εγκαθίσταται στην Παραμυθιά

164

Μαργαρίτης Γιώργος

1943

9

30

(χ.η.) Από το Σεπτέμβριο του 1943 το τμήμα ΕΛΑΣ της Νιγρίτας, θα περάσει με δύναμη εβδομήντα-ογδόντα ανταρτών στα όρη Κρούσια για κοινές επιχειρήσεις με το 13ο Σύνταγμα του Κιλκίς , που είχε διοικητή τον Περικλή Σταματόπουλο (καπετάν-Γιώργη).
Στο νομό Στρυμώνα (στη γερμανοκρατούμενη ζώνη με πρωτεύουσα τη Νιγρίτα) οι Γερμανοί εξόπλιζαν ομάδες συνεργατών τους. Σύμφωνα με τον Βαγγέλη Κωστούδη (Αλέξη), οι ομάδες αυτές συγκροτούνταν από τυχοδιώκτες και από τα πιο καθυστερημένα στρώματα της υπαίθρου. Ανάμεσά τους «οι Τουρκόφωνοι Πόντιοι» που ήρθαν «από την Ανατολική Τουρκία» και έχοντας ροπή «στο πλιάτσικο και στις λεηλασίες» εντάσσονταν στην ΠΑΟ , «που τη γενική της ευθύνη είχε ο στρατηγός Χρυσοχόου». Στην περιοχή γύρω από τη Νιγρίτα υπήρχε ένα τέτοιο τμήμα με διοικητή το μόνιμο αξιωματικό Κυριακού, το οποίο «άρτια εξοπλισμένο και με τη βοήθεια των Γερμανών , οχυρώθηκε αιφνιδιαστικά στα χωριά Μεσάδα και Τριανταφυλλιά». Σύμφωνα με τον Αλέξη στα χωριά αυτά οι κάτοικοι ήταν Πόντιοι «που ήρθαν από τη Σοβιετική Ένωση το 1939 και στην πλειοψηφία τους ήταν οργανωμένοι στο ΕΑΜ».
Ο Γραμματέας του ΚΚΕ της περιοχής , Λεωνίδας, δίνει εντολή στον Αλέξη, να συγκεντρώσει όσα όπλα υπάρχουν και με τον εφεδρικό ΕΛΑΣ να ελευθερώσει τα δύο αυτά χωριά από τους Παοτζήδες. Συγκροτήθηκε ένας λόχος με διοικητή τον Χριστόδουλο Φράγκο, δάσκαλο, έφεδρο αξιωματικό πεζικού και καπετάνιο τον Αλέξη. Ο αιφνιδιασμός πέτυχε. Σε είκοσι λεπτά κατελήφθη το χωριό . Σθεναρή αντίσταση υπήρξε στο διώροφο σπίτι που ήταν το αρχηγείο του Κυριακού. Τελικά σκοτώθηκε και ο αρχηγός τους. Από την ΠΑΟ υπήρξαν δώδεκα νεκροί και από το λόχο του ΕΛΑΣ εννιά. Επίσης σκοτώθηκε και ο δάσκαλος του χωριού, που είχε έρθει το 1939 από τη Σοβιετική Ένωση και ήταν υπεύθυνος του ΕΑΜ.
Μετά από αυτή τη μάχη τα ποντιακά χωριά Μεσάδα και Τριανταφυλλιά θα «μείνουν ελεύθερα μέχρι το τέλος του αγώνα» .

62-63

Κωστούδης Βαγγέλης

1943

10

0

Ο Πρωθυπουργός Εμμανουήλ Τσουδερός σε επιστολή του προς τον Λήπερ ανέφερε: "Γνωρίζετε ότι επί διετίας εκρατήθημεν παρά των αρμοδίων βρετανικών υπηρεσιών μακράν πάσης επαφής με την Ελλάδα και αι εκεί ενέργειαί σας , είτε πολεμικής φύσεως , είτε επαναστατικής φύσεως , ήσαν και παραμένουν εις ημάς άγνωστοι"

127

Σφήκας θανάσης

1943

10

0

Στις αρχές Οκτωβρίου 1943 η εμπλοκή εκλεκτών γερμανικών μονάδων στις επιχειρήσεις για επανάκτηση του ελέγχου στα Βαλκάνια δεν είχαν οδηγήσει πουθενά. Οι γερμανικές δυνάμεις στην περιοχή ανέρχονταν σε μία πλήρη Στρατιά – 14 Μεραρχίες με 600.000 άνδρες – ενώ οι σχηματισμοί και οι δυνάμεις που συνεργάζονταν με τον γερμανικό στρατό πρόσθεταν μερικές δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες άνδρες (συμπεριλαμβανομένου του βουλγαρικού στρατού). Απέναντί τους οι διακόσιες περίπου χιλιάδες αντάρτες είχαν ήδη παγιώσει απρόσβλητες «ελεύθερες περιοχές» και διαρκώς αύξαιναν τη δύναμή τους. (ΔΥΟ ΜΕΛΕΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΟΠΛΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ : 1941-1944, Γιώργου Μαργαρίτη , δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διάπλους, τεύχος 32 (Φεβ-Μαρτ 2010), Στο αφιέρωμα: 1940 - 1950 Η κρίσιμη δεκαετία )

Μαργαρίτης Γιώργος

1943

10

0

Ο Νώυμπαχερ (πληρεξούσιος του Ράιχ στην Ελλάδα) εξουσιοδοτήθηκε από τον Χίτλερ με τη σύμπτηξη ενός αντικομμουνιστικού μετώπου στην Ελλάδα, στο πλαίσιο έναρξης μιας ενιαίας επιχείρησης εναντίον του κομμουνισμού στα Βαλκάνια. Σύμφωνα με τις οδηγίες , ο Νώυμπαχερ κλήθηκε να αναλάβει τις αναγκαίες πρωτοβουλίες σε πολιτικό επίπεδο , με τις οποίες θα επιδιωκόταν ο προσεταιρισμός των αντιπάλων της αριστερής παράταξης δυνάμεων και της συσπείρωσής τους γύρω από τους Γερμανούς.

129

Δορδανάς Στράτος

1943

10

0

(αρχές Οκτωβρίου) Στις αρχές Οκτωβρίου 1943 το νεοϊδρυθέν "Γενικό Αρχηγείο του Εθνικοαπελευθερωτικού Στρατού και των Ανταρτικών Αποσπασμάτων Μακεδονίας" συνεδρίασε και εξέδωσε διακήρυξη, στην οποία αναφερόταν ότι ο "μακεδονικός λαός" ήταν έτοιμος να κατακτήσει την ελευθερία και την ανεξαρτησία του βάσει του δικαιώματος της αυτοδιαθέσεως των λαών, συναδελφωμένος και ενωμένος με τους υπόλοιπους γιουγκοσλαβικούς λαούς, μέσα στη νέα Γιουγκοσλαβία. Στην ίδια διακήρυξη αναφερόταν ότι "ο μακεδονικός λαός είχε όλες τις προϋποθέσεις για την πραγματοποίηση του μακροχρόνιου ονείρου του , δηλαδή της ενοποιήσεώς του".

98

Αλβανός Ραϋμόνδος

1943

10

0

(αρχές Οκτωβρίου)Μανιφέστο του Γενικού Στρατηγείου του Εθνικού Απελευθερωτικού Στρατού και των Παρτιζάνικων Αποσπασμάτων της Μακεδονίας προς τον λαό της Μακεδονίας: " Οι φασίστες ιμπεριαλιστές μαζί με τους μεγαλο -Βούλγαρους , μεγαλο-Σέρβους και μεγαλο-Έλληνες ηγεμονιστές έχουν διαιρέσει την πατρίδα μας και την έχουν μετατρέψει σε αντικείμενο συναλλαγής ιμπεριαλιστικών συμφερόντων.[...] Σήμερα , όλα τα βαλκανικά έθνη βρίσκονται μαζί όχι μόνο στον αγώνα ενάντια στους φασίστες κατακτητές , αλλά και στη μάχη κατά των ιμπεριαλιστών-ηγεμονιστών στα Βαλκάνια και όλων των ξένων ιμπεριαλιστών , που επιχειρούν να αναμειχθούν στις εσωτερικές υποθέσεις των βαλκανικών εθνών.[...] Σήμερα , όλα τα βαλκανικά έθνη είναι ενωμένα στον αγώνα για την εγκαθίδρυση μιας μοναδικής , αδελφικής , ομοσπονδιακής ένωσης όλων των βαλκανικών εθνών στην βάση της πλήρους εθνικής ισότητας και αναγνώρισης των διακαιωμάτων και της αυτοδιάθεσης των εθνών. Ποτέ στο παρελθόν , λαέ της Μακεδονίας , δεν είχες βρεθεί σε τέτοια θέση και δεν είχες τόσους πολλούς συμμάχους να σου συμπαρασταθούν για την πραγματοποίηση του παλαιού σου ιδανικού , την ενοποίηση της Μακεδονίας . Να γιατί όλοι εμείς πρέπει να συσπειρωθούμε γύρω από τα εθνικο-απελευθερωτικά μας κινήματα , ανεξάρτητα από το γεγονός ότι μερικοί στο παρελθόν μπορεί να είχαν αισθανθεί βουλγαρόφιλοι , ελληνόφιλοι ή σερβόφιλοι. Έτσι οφείλουμε να συγκροτήσουμε ένα μέτωπο με όλα τα βαλκανικά έθνη στον αγώνα εναντίον των κατακτητών και εναντίον όλων των μορφών ιμπεριαλισμού στα βαλκάνια."

32

ΙΜΧΑ

1943

10

2

(Από το κατασχεμένο από τον ΕΛΑΣ αρχείο του Ζέρβα[...]) :" Προς τον αρχηγόν της εν Αλβανία συμμαχικής στρατιωτικής αποστολής (βρεταννόν σύνδεσμον αξιωματικόν) Έχομεν την τιμήν να σας παρουσιάσωμεν τον συμπολίτην και πατριώτην Ρισπάκην Αθανάσιον αντιπρόσωπον της οργανώσεως των εθνικών ομάδων ΕΔΕΣ παρά τη οργανώσει ΜΑΒΗ και να παρακαλέσωμεν όπως παράσχητε εις αυτόν πάσαν ευκολίαν δια την διεκπεραίωσιν της αποστολής του με τη βεβαιότητα ότι εξυπηρετείται όχι μονάχα τον εθνικόν μας αγώνα , αλλά και προπαντός την συμμαχικήν μας προσπάθειαν.Μετά πάσης εκτιμήσεως ΣΔ Γενικού Αρχηγείου τη 2 Οκτωβρίου 1943.Ο γενικός αρχηγός των εθνικών ομάδων ΕΔΕΣ Ναπολέων Ζέρβας".

228

Σαράφης Στέφανος

1943

10

2

Η πρόθεση των κυβερνήσεων των Ηνωμένων Εθνών να συστήσουν ειδική επιτροπή για τη διερεύνηση των εγκλημάτων πολέμου έγινε πράξη όταν στο πλαίσιο διπλωματικής διάσκεψης που συγκλήθηκε στο Λονδίνο , με τη συμμετοχή αντιπροσώπων σεκαεπτά κυβερνήσεων , μεταξύ αυτών και της Ελλάδας , αποφασίστηκε η ίδρυση της Συμμαχικής Επιτροπής Εγκλημάτων Πολέμου (United Nationw War Crimes Commission) .

559

Δορδανάς Στράτος

1943

10

2

Ο ταξίαρχος Ε.Κ.Γ. Μάγιερς [οι βρεταννοί πράκτορες έμαθαν να συντάσσουν αναφορές που να ταιριάζουν με την επίσημη θέση πως ο ΕΛΑΣ αποτελούνταν από "κακοποιούς" που μόνον αυτοί ήταν υπεύθυνοι για την αντίθεση στην επιστροφή του βασιλιά. Ο Μάγιερς βρήκε τον μπελά του όταν έκανε αντίθετη αναφορά.Ο Τσώρτσιλ τον περιέγραψε σαν "το κύριο πρόσωπο που εξέθρεψε τα φαρμακερά φίδια του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ" και ο Λήπερ έσπευσε να ακολουθήσει τον αρχηγό του διασύροντας τον Μάγιερς σαν "μια πόλυτη συμφορά...έναν εξαιρετικά επικίνδυνο τρελό... έναν φανατικό...[σελ. 91]] , διοικητής της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Ελλάδα, υποδείκνυε στον Τσώρτσιλ να ακολουθήσει στην Ελλάδα , όπως και στη Γιουγκοσλαβία , ουδέτερη πολιτική [Στα τέλη του 1943 ο ταξίαρχος Φιτζρόυ Μακλήν , διοικητής της Συμμαχικής Αποστολής στον Τίτο , προειδοποιούσε τον Τσώρτσιλ πως ο Τίτο θα υπερίσχυε "οπωσδήποτε" πάνω στο Μιχαήλοβιτς και θα εγκαθιστούσε "οπωσδήποτε" ένα κομμουνιστικό καθεστώς. Ο Τσώρτσιλ απάντησε : " Μήπως πρόκειται να ζήσεις εκεί;" Ο Μακλήν είπε "Όχι" και ο Τσώρτσιλ πρόσθεσε: "Ούτε εγώ , δεν θάταν λοιπόν καλύτερο να αφήσουμε τους ίδιους τους Γιουγκοσλάβους να αποφασίσουν τι είδους σύστημα θέλουν να έχουν;"] :[…]Ο Τσώρτσιλ αναφερόταν στους Έλληνες αγωνιστές της Αντίστασης αποκαλώντας τους "ληστές" και "Τομ Γουίντρινγκχαμς" ( ο λοχαγός Τομ Γουίντρινγκχαμ , στρατιωτικός ανταποκριτής της Νταίηλυ Γουόρκερ" του Λονδίνου , έγγραφε συνεχώς άρθρα σχετικά με τον ανταρτοπόλεμο).Όταν ο Μάγιερς , που μόλις είχε επιστρέψει από την κατεχόμενη Ελλάδα, είπε στον Τσώρτσιλ πως το 80-90% του ελληνικού λαού ήσαν εναντίον της μοναρχίας , ο Τσώρτσιλ απάντησε : "Ναι , έτσι λες ή πιστεύεις εσύ. δεν είμαι βέβαιος πως έχεις δίκιο". Σαν άναψε , ο Τσώρτσιλ έγινε πιο συγκεκριμένος και ορμητικός. "Μην τους επιτρέπετε να προαποφασίσουν για το ζήτημα του βασιλιά. Θέλω να έχει δίκαιη μεταχείριση. Δεν θα με τρομάξει εμένα μια σπείρα από Τομ Γουίντρινγκχαμς... Δεν θα με εκβιάσουν αυτοί οι ληστές! Αν θέλουν να πάνε στην Ρωσία , να πάνε. Όταν απελευθερωθεί η Ελλάδα , ποιος θα τους σώσει απ' υη λιμοκτονία; Εμείς. Και να μην το ξεχνάνε αυτό. Κοιτάξτε να έχει δίκαιη μεταχείριση ο βασιλιάς".

87

Σταυριανός Λευτέρης

1943

10

4

Κατάληψη της Κω από τους Γερμανούς

173

Εμείς οι Έλληνες

1943

10

4

(έως 8 Οκτώβρη) Έγινε στο Καρπενήσι Συνδιάσκεψη των δασκάλων της Ρούμελης , στην οποία πήραν μέρος 250 δάσκαλοι.

149

Σακελλαρίου Χάρης

1943

10

5

(5,6 , 7 , 8 και 9 Οκτωβρίου επιθεώρηση της ΙΧ Μεραρχίας από Στέφανο Σαράφη) : " Την άλλη μέρα με βροχή κινήσαμε , περάσαμε την Καλονή , όπου μείναμε μια ώρα περίπου και νωρίς το απόγευμα φτάσαμε στην Πεντάλοφο (Ζουπάνι) , όπου ήταν η έδρα της ΙΧ Μεραρχίας. Το απόγευμα επισκέφτηκα τη Μεραρχία και έλαβα γνώση της κατάστασής της. Το πρωί στις 6 του Οκτώβρη επιθεώρησα το νοσοκομείο , αποθήκες οπλισμού και τροφίμων, το 27 σύνταγμα και το απόγευμα τα συνεργεία ιματισμού και υπόδησης που ήταν στο γειτονικό χωριό Βυθός. Έμεινα πολύ ευχαριστημένος από την οργάνωση των υπηρεσιών και μονάδων της Μεραρχίας και την εργασία που γίνονταν. Το πρωί στις 7 του Οκτώβρη μαζί με το μέραρχο συνταγματάρχη Ιππικού Δημαράτο κινήσαμε για τον Αυγερινό και Λάγκα για επιθεώρηση των 53 και 28 συνταγμάτων πεζικού. [...]"

196

Σαράφης Στέφανος

1943

10

6

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] 300 Γερμανοί με αυτοκίνητα και 1 άρμα κινήθηκαν από Λαμία προς Μάκρη και υψώματα Μακρακώμης . Τμήματα ΧΙΙΙ Μεραρχίας τους χτύπησαν και ανάγκασαν να γυρίσουν στη Μάκρη. Ενισχύθηκαν από πεδινό πυροβολικό και έκαναν νέα εξόρμηση. Ύστερα από 8 ώρες μάχη , οι Γερμανοί αναγκάστηκαν να γυρίσουν στο Λιανοκλάδι με πολλές απώλειες αφού έκαψαν τη Μάκρη. Γερμανοί νεκροί 4 και πολλοί τραυματίες. Λάφυρα 2 μοτοσυκλέτες , πολυβόλο και όπλα. δικοί μας 1 νεκρός , 6 τραυματίες.

454

Σαράφης Στέφανος

1943

10

6

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Τμήμα Ι Μεραρχίας χτύπησε αιφνιδιαστικά γερμανικό φυλάκιο στους Πέντε Μύλους Δομοκού και το εξόντωσε . Επίσης ανατίναξε και τη σιδηροδρομική γραμμή σε τρία σημεία.

454

Σαράφης Στέφανος

1943

10

6

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Τμήματα ΙΧ Μεραρχίας ανατίναξαν μεταλλεία χρωμίου Ροδιανής. Έκαψαν 5 αυτοκίνητα , κατέστρεψαν εγκαταστάσεις και πήραν μαζί τους άφθονο υλικό.

454

Σαράφης Στέφανος

1943

10

6

Επίθεση ΕΛΑΣ εναντίον μεταλλείων χρωμίου Ροδιανής

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

10

7

Δυνάμεις του ΕΔΕΣ επιτίθενται κατά τμημάτων του ΕΛΑΣ στην Ήπειρο , κυκλώνουν άλλα , αιχμαλωτίζουν στελέχη , ανάμεσά τους και τον Παντελή Σίμο-Καραγκίτση (Τσεπέλοβο , Ζαγόρια). Δύο μέρες μετά , το ΓΣ του ΕΛΑΣ (Άρης , Σαμαρινιώτης- ο Σαράφης απουσιάζει στη Μακεδονία) , στέλνει τις υπ' αριθμ. 800 και 801 /9.10.43 διαταγές του για την ένοπλη αντεπίθεση κατά του Ζέρβα. Η πρώτη δημιουργεί ειδικό Κλιμάκιο, το Εκστρατευτικό Σώμα Ηπείρου (ΕΣΗ) , με κορμό την 8η και τμήματα της ΧΙΙης Μεραρχίας. Η δεύτερη διατάσει: " Λάβετε πάραυτα ενδεδειγμένα μέτρα και αντιμετωπίσατε δραστικώς και άνευ οίκτου εσκεμμένην πολεμικήν ενέργειαν κατά του ΕΛΑΣ.[...]Προσπαθήσατε δραστηρίως συνδεθείτε τμήματά μας συντονισμόν ενεργειών των".

163

Φαράκος Γρηγόρης

1943

10

7

Όταν στις 7/8 Οκτωβρίου ξέσπασαν οι πρώτες αψιμαχίες των δύο οργανώσεων στο Τσεπέλοβο Μετσόβου και ο ΕΔΕΣ συνέλαβε ορισμένα ανώτερα κομματικά στελέχη της περιοχής Ηπείρου , ο Άρης διέταξε τον αφοπλισμό των ομάδων του ΕΔΕΣ στη Θεσσαλία ,ενώ το βράδυ της 9ης Οκτωβρίου μαζί με το γραμματέα του ΚΚΕ , Γιώργο Σιάντο , και τον Αντρέα Τζήμα , διέταξαν τις τέσσερις διαθέσιμες μεραρχίες του ΕΛΑΣ (Ι Θεσσαλίας , VIII Ηπείρου, ΧΙΙΙ Στερεάς Ελλάδας , ΙΧ Μακεδονίας ) να αντιμετωπίσουν " δραστικώς και άνευ οίκτου εσκεμμένην πολεμικήν ενέργειαν κατά του ΕΛΑΣ". Οι εκπρόσωποι του ΕΔΕΣ στο Κοινό Γενικό Στρατηγείο Ανταρτών ( που είχε συγκροτηθεί από τον Ιούλιο ως συντονιστικό όργανο όλων των αντάρτικων σωμάτων) συλλαμβάνονται και ο Άρης δεν κρύβει τη θυελλώδη οργή του για τον ΕΔΕΣ , δίνοντας μάλιστα "εντύπωση μανιακού" στους Βρετανούς αξιωματικούς συνδέσμους. Από τις 19 Οκτωβρίου , το Γενικό Στρατηγείο(δηλαδή ο Άρης) δήλωνε ότι δεν θα ανεχθεί καμία επικοινωνία με τον Ζέρβα και θα σταματούσε ακόμα και τους Βρετανούς συνδέσμους που θα επιχειρούσαν κάτι τέτοιο, Μάλιστα ο Άρης αφόπλισε Βρετανούς αξιωματικούς και προχώρησε ακόμα και σε μεμονωμένες χειροδικίες. Στις 14 Οκτωβρίου τμήματα του ΕΛΑΣ με εμπροσθοφυλακή το ¨Τάγμα Θανάτου" της ΧΙΙΙ Μεραρχίας πέρασε τον Αχελώο και συγκρούστηκε με τις δυνάμεις του Αρχηγείου Βάλτου του ΕΔΕΣ.

26

Χανδρινός Ιάσονας

1943

10

9

(Επιθεώρηση της ΙΧ Μεραρχίας από Στέφανο Σαράφη) : "Ύστερα από τη συγκέντρωση στα γραφεία της Μεραρχίας μου έδωσαν ένα τηλεφώνημα του 85ου συντάγματος που ζητούσε ενισχύσεις από τη ΙΧ Μεραρχία γιατί ισχυρά τμήματα του ΕΔΕΣ επιτέθηκαν εναντίον των τμημάτων του ΕΛΑΣ στο Τσεπέλοβο (περιοχή Ζαγόρια) , τα κύκλωσαν και εξακολουθούσε η σύγκρουση. Ο μέραρχος συνταγματάρχης ιππικού Δημαράτος , σε ιδιαίτερη συζήτησή μας για τη Μεραρχία του και σε ερώτησή μου γιατί δεν έχει ενθουσιασμό και δεν μιλάει στη πληθυσμό , έκφρασε την επιθυμία του να αποσυρθεί στο χωριό του Βούρμπλιανη (Κόνιτσας) και να αποχωρήσει από τον ΕΛΑΣ. Σε ερώτησή μου αν έχει κανένα παράπονο απάντησε : "Όχι, όλοι με σέβονται και με εκτιμούν , μόνον εγώ δεν αισθάνομαι στο περιβάλλον μου". Απάντησα πως δεν είναι σωστό ν' αποσυρθεί χωρίς λόγο και τον παρακάλεσα να σκεφτεί και να μου απαντήσει την άλλη μέρα πριν φύγω. Πρόσθεσα πως εμείς με μεγάλη λύπη θα εγκρίνουμε την αποχώρησή του. Το πρωί είδα το μέραρχο και μου είπε πως επιμένει ν' αποσυρθεί και απάντησα πως μόλις έφτανα στο Γενικό Στρατηγείο θα του έστελνα μια άδεια εγκεκριμένη απ' όλη τη διοίκηση που θα παρατείνονταν όσον καιρό το ήθελε. Έτσι και έγινε. Πήρε την άδεια μετά μερικές μέρες και δεν ξαναγύρισε στον ΕΛΑΣ.[σελ.197][...]Ο Ταγματάρχης μηχανικού Καραγιάννης Ι. , τοποθετήθηκε στρατιωτικός αρχηγός της ΙΧ μεραρχίας σε αντικατάσταση του συνταγματάρχη Δημάρατου που έφυγε με άδεια και έκτοτε δεν ανέλαβε υπηρεσία στον ΕΛΑΣ. Η ΙΧ Μεραρχία διατάχθηκε να χορηγεί στον συνταγματάρχη Δημάρατο τρόφιμα και λοιπά είδη καθ' όλο το διάστημα της παραμονής του στην ελεύθερη Ελλάδα.[σελ. 202]

196

Σαράφης Στέφανος

1943

10

9

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] 9-18 Οχτώβρη. Έγιναν οι παρακάτω καταστροφές στη γραμμή Λάρισα -Θεσσαλονίκη από τμήμα καταστροφών Ι Μεραρχίας , α) μεταξύ Πλαταμώνα Παπαπούλι καταστράφηκε η σιδηροδρομική γραμμή σε μήκος 500 μέτρα, β) μεταξύ Παπαπούλι -Πυργετός καταστράφηκαν 2 μεταλλικές γέφυρες 7 μέτρων και 800 μέτρα σιδηροδρομική γραμμή ως και εγκαταστάσεις σιδηροδρομικού σταθμού Παπαπούλι, γ) στα Τέμπη μεταξύ Πυργετό και Αγία Παρασκευή καταστράφηκαν τοίχος αντιστήριξης 75 μέτρα και 10-12 μέτρα ύψος. Άλλος τοίχος 60 μέτρα μήκος και 5-6 μέτρα ύψος. Σιδηροδρομική γραμμή σε μήκος 1200 μέτρα και εγκαταστάσεις σταθμού, δ) κοντά στο Μακρυχώρι καταστράφηκε μεγάλη σιδηροδρομική καμπύλη. Το τμήμα καταστροφών υποστηρίζονταν από άλλα τμήματα που χτυπούσαν τα γύρω φυλάκια. Σκοτώθηκαν 9 Γερμανοί εξακριβωμένοι και τραυματίστηκαν πολλοί, δικοί μας 2 νεκροί , 3 τραυματίες. Επίσης έγιναν οι κάτωθι καταστροφές σε ατμομηχανές , Ανατινάχθηκαν η 926 ΛΑ στη Λεπτοκαρυά, η 933 ΛΑ και η 854 ΚΒ πηγαίνοντας προς Σερβία, η 1277 γερμανική κοντά στο Πλατύ , η 2546 γερμανική κοντά στο Δομοκό , η 847 ΚΒ και η 2748 και 2952 γερμανικές.

456

Σαράφης Στέφανος

1943

10

10

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Γερμανικές δυνάμεις Ες-Ες με αυτοκίνητα κινήθηκαν το μεσημέρι από Λάρισα προς Δεσκάτη. Τμήμα Ι Μεραρχίας τους χτύπησε τη νύχτα. Γερμανοί νεκροί 25. Λάφυρα 2 φορτηγά αυτοκίνητα , 1 επιβατικό , 1 μοτοσυκλέτα , 1 ασύρματος. Δικοί μας νεκροί 3.

455

Σαράφης Στέφανος

1943

10

10

Επιστολή της ΚΕ του ΚΚ Μακεδονίας προς τις κομματικές οργανώσεις σχετικά με την ερμηνεία του Μανιφέστου του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού και των παρτιζάνικων Αποσπασμάτων της Μακεδονίας [αρχές Οκτωβρίου 1943] :" Το νέο σύνθημα που προωθούμε , δηλαδή η ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ , αποτελεί ξεχωριστό ζήτημα. Η Μακεδονία διαμελίστηκε και διαμοιράστηκε μεταξύ των ιμπεριαλιστών της Βαλκανικής. Εμείς σήμερα πρέπει να συσπειρώσουμε όλο το μακεδονικό λαό , αδιάφορα αν μερικοί μέχρι χθες αισθάνονταν Βούλγαροι , Γκραικομάνοι ή Σερβομάνοι , στον αγώνα εναντίον των φασιστών κατακτητών και εναντίον κάθε ιμπεριαλιστικής κλίκας στα Βαλκάνια. Σ΄αυτό τον αγώνα όλοι οι εθνικοαπελευθερωτικοί στρατοί στις άλλες βαλκανικές χώρες θα είναι σύμμαχοί μας. Με ενωμένες τις δυνάμεις οι εθνικοαπελευθερωτικοί στρατοί των βαλκανικών λαών θα εξουδετερώσουν κάθε ιμπεριαλιστική κλίκα και θα πραγματοποιήσουν την αδελφική ένωση των βαλκανικών λαών. Μέσα σ' αυτή την αδελφική ένωση ο μακεδονικός λαός θα πετύχει την ενοποίησή του και την ισοτιμία τους με τους άλλους βαλκανικούς λαούς. Γι αυτό το λόγο πρέπει να συσπειρώσουμε όλο το μακεδονικό λαό γύρω από το εθνικοαπελευθερωτικό μας κίνημα και να δημιουργήσουμε κοινό μέτωπο στον αγώνα εναντίον των φασιστών κατακτητών και των υπηρετών τους."

33

ΙΜΧΑ

1943

10

11

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Γερμανικό τμήμα 20 ανδρών συγκρούσθηκε προς λόχο Ι Μεραρχίας στην περιοχή Τρικάλων και εξοντώθηκε. Λάφυρα όλο το υλικό τους. Δικοί μας 1 αξιωματικός και 1 αντάρτης νεκροί.

456

Σαράφης Στέφανος

1943

10

11

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] (χ.η - μεταξύ 11 και 16 Οκτώβρη) Τμήμα ΙΧ Μεραρχίας χτύπησε αυτοκίνητα στο δρόμο Καστοριά-Κορυτσά. Καταστράφηκαν 2 αυτοκίνητα και σκοτώθηκαν 20 Γερμανοί.

456

Σαράφης Στέφανος

1943

10

11

ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ --ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ-ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΠΑΟ : Πηγαδούλια ( 2/16 τάγμα)

219

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

10

11

Διαταγή ΕΔΕΣ: " ΕΝΤΕΛΛΟΜΑΙ […] να περατωθή ως τάχιστα από ΕΑΜΙΤΑΣ […] εκκαθάρισις"

165

Φαράκος Γρηγόρης

1943

10

12

Ο Άλαμπουρκ (αρχηγός του Αυτοκρατορικού Γενικού Επιτελείου Βρετανικών Ενόπλων Δυνάμεων) σημείωσε στο ημερολόγιό του ότι το υπουργείο Εξωτερικών δημιουργούσε στη βρετανική στρατιωτική ηγεσία δυσκολίες και προβλήματα εξ αιτίας της προσπάθειάς του να στηρίξει τον Γεώργιο Β' "εις βάρος" του ΕΑΜ , "της μυστικής οργάνωσης η οποία επί του παρόντος μας προσφέρει τη μέγιστη υποστήριξη εναντίον των Γερμανών"

124

Σφήκας θανάσης

1943

10

13

Κήρυξη πολέμου στη Γερμανία από την Ιταλία

205

Εμείς οι Έλληνες

1943

10

14

ΓΣ του ΕΛΑΣ προς τη ΧΙΙΙ μεραρχία : " Υπεύθυνοι ανωτέρω πράξεως [φόνος Νεοζηλανδού ανθυπολοχαγού Χάμπαρντ από Ελαίτικη σφαίρα] να συλληφθώσι αμέσως και να παραπεμφθώσι ενώπιον Στρατοδικείου τας εργασίας του οποίου θέλει παρακολουθήσει το Γενικό Στρατηγείο και η Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή"

171

Φαράκος Γρηγόρης

1943

10

14

Αφοπλισμός της Ιταλικής μεραρχίας " Pinerolo" της Θεσσαλίας προς όφελος του ΕΛΑΣ

173

Εμείς οι Έλληνες

1943

10

15

Κατεπείγουσα διαταγή ΧΙΙΙης Μεραρχίας προς ΕΣΗ : " Αναφέρατε συνθήκας υφ' ας έλαβον χώραν ανωτέρω λυπηρά γεγονότα [φόνος Νεοζηλανδού ανθυπολοχαγού Χάμπαρντ από Ελαίτικη σφαίρα] και θέσατε υπό περιορισμόν υπευθύνους"

171

Φαράκος Γρηγόρης

1943

10

16

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] 100 Γερμανοί μπήκαν τη νύχτα στα χωριά Πύλη και Κρώρα στα Δερβενοχώρια, Χτυπήθηκαν από τάγματα 34 συντάγματος και εξοντώθηκαν. Νεκροί 55, αιχμάλωτοι 45. Λάφυρα όλο το υλικό τους.

456

Σαράφης Στέφανος

1943

10

16

Διακοίνωση [ΓΣ ΕΛΑΣ] : " Ζερβικοί παράγοντες προβαίνουν σε ωμότητες σε βάρος αθώων πολιτών της οργάνωσης ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.[…]Ο ΕΛΑΣ ποτέ δεν τους μιμήθηκε ως τώρα[…]θάναι σκληρή η τιμωρία τους"

166

Φαράκος Γρηγόρης

1943

10

16

" Έκκληση" του Γούντχαουζ για κατάπαυση του πυρός [ΕΛΑΣ -ΕΔΕΣ] απευθύνθηκε προς το ΓΣ του ΕΛΑΣ και την ΚΕ του ΕΑΜ , όπου , ήταν έκδηλη η εναντίον τους προκατάληψη: "Η τακτική σας βοηθάει τον Άξονα και αδυνατίζει την πολεμικήν προσπάθειαν των Συμμάχων[…] Άμα τη παύσει των εχθροπραξιών , η Συμμαχική Στρατιωτική Αποστολή θα προβή εις σύγκλησιν συσκέψεως προς διακανονισμόν της διενέξεως".

170

Φαράκος Γρηγόρης

1943

10

17

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Γερμανοί χτύπησαν τα τμήματα 34 συντάγματος στο Μάζι και Ασπρόπυργο. Τα τμήματά μας κράτησαν τις θέσεις τους και οι Γερμανοί αναγκάστηκαν να αποσυρθούν καίτοι χρησιμοποίησαν άρματα , πυροβολικό και όλμους. Γερμανοί νεκροί 120. Καταστράφηκαν 4 αυτοκίνητα. δικοί μας 8 τραυματίες. τάγματα 34 συντάγματος και εξοντώθηκαν. Νεκροί 55, αιχμάλωτοι 45. Λάφυρα όλο το υλικό τους.

456

Σαράφης Στέφανος

1943

10

18

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Νέα επίθεση[ενάντια σε 34 σύνταγμα σε Μάζι και Ασπρόπυργο] των Γερμανών με μεγαλύτερη δύναμη. Η μάχη διήρκησε ως τις 17 η ώρα οπότε τα τμήματα του ΕΛΑΣ συμπτύχθηκαν 'ύστερα από διαταγή . Απώλειες Γερμανών σοβαρές . Δικές μας 4 τραυματίες.

456

Σαράφης Στέφανος

1943

10

18

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Οι Γερμανοί κινήθηκαν να ανοίξουν το δρόμο Καλαμπάκα, Μέτσοβο, Γιάννενα, α) μια φάλαγγα με 4000 πεζούς , 8 άρματα και πυροβολικό από Τρίκαλα προς Καλαμπάκα , β) άλλη φάλαγγα από πεζικό σε αυτοκίνητα , άρματα και πυροβολικό από Γιάννενα προς Δρίσκο, γέφυρα Μπαλτούμα Γότιστα , γ) τρίτη φάλαγγα από Κόνιτσα προς Ζαγόρια. Οι Γερμανοί βοηθούμενοι και από αεροπορία ύστερα από σκληρή μάχη με το 4 σύνταγμα πεζικού Ι Μεραρχίας κατόρθωσαν το βράδυ στις 18 να καταλάβουν την Καλαμπάκα και το Καστράκι και έκαψαν ότι είχε μείνει από τους βομβαρδισμούς. Επίσης από την κατεύθυνση Γιάννενα κατέλαβαν το Δεμάτι και Μεγάλο Περιστέρι και από την κατεύθυνση Κόνιτσας το Δίστρατο και Βοβούσα. (Την εποχή αυτή τα τμήματα του ΕΛΑΣ ήταν πλεγμένα σε συγκρούσεις με τμήματα του ΕΔΕΣ).

457

Σαράφης Στέφανος

1943

10

18

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Οι Γερμανοί συνέχισαν τις επιθέσεις τους και από τις τρεις κατευθύνσεις και κατέλαβαν τη γέφυρα Μουργγάνι ύστερα από σκληρόν αγώνα. Τα 2 πεδινά πυροβόλα που ήταν ταγμένα ΒΔ Μουργγάνι συνέχισαν τη βολή τους ωσότου εξάντλησαν τα πυρομαχικά , ο ανθυπολοχαγός διοικητής του ουλαμού σκοτώθηκε και τέλος αχρηστεύθηκαν από το προσωπικό τους και εγκαταλείφθηκαν. Το 4 σύνταγμα πεζικού αποσύρθηκε στη γραμμή Βανακούλια , Κλεινοβός, Καστανιά και εξακολούθησε τον αγώνα αφού κατάστρεψε τα τεχνικά έργα του δρόμου για να τον κάνει αδιάβατο. Η καταστροφή δεν έγινε πλήρης από έλλειψη εκρηκτικών. Οι Γερμανοί εξακολούθησαν την προσχώρησή τους προς Ορθοβούνι , Τριγώνα, Κουτσούφλιανη και έκαψαν τα χωριά κοντά στο δρόμο.

457

Σαράφης Στέφανος

1943

10

19

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Οι Γερμανοί κατέλαβαν και έκαψαν τα χωριά Καστανιά και Αμάραντο. Το στρατηγείο Ι Μεραρχίας καθώς και η αγγλική αποστολή που ήταν μαζί της αποσύρθηκαν προς Κρανιά. Οι Άγγλοι δεν ακολούθησαν τη Μεραρχία αλλά έμεινα κοντά στο Αμάραντο για ανάπαυση και φαγητό. Εκεί αιφνιδιάστηκαν από τους Γερμανούς και έχασαν τα πράγματά τους καθώς και 85 οκάδες λίρες χρυσές που είχαν μαζί τους. Η φάλαγγα που κινήθηκε από Γιάννενα πήρε το Μέτσοβο και κινήθηκε προς Γόνιτσα , Κράψη, Καλαρίτες και προς Μάνδρα , Χότζα ,Χαλίκι. Συγκρούστηκε με τμήματα της VIII Μεραρχίας και τ' ανέτρεψε έκαψε τα χωριά Χαλίκι, Πολυθέα και κινούνταν προς Γαρδίκι. Τα τμήματα VIII Μεραρχίας ως και του Άρη βρέθηκαν ανάμεσα από Γερμανούς και Εδεσίτες και έκαναν διμέτωπο αγώνα και τέλος αναγκάστηκαν να αποσυρθούν προς Γαρδίκι, Μεσοχώρα , όπου χτυπήθηκαν από τη γερμανική αεροπορία. Άλλη γερμανική φάλαγγα που προσπάθησε να εισχωρήσει χτυπήθηκε από το 5 σύνταγμα πεζικού και αναγκάστηκε να αποσυρθεί. Τα τμήματα μάλιστα του συντάγματος έφτασαν κοντά στο Καστράκι και Καλαμπάκα και χτύπησαν τους Γερμανούς. Η φάλαγγα από Κόνιτσα προς Ζαγόρια , κινήθηκε με ένα τμήμα της προς Περιβόλι , Αβδέλλα και προς Μηλιά.

457

Σαράφης Στέφανος

1943

10

20

(Από το κατασχεμένο από τον ΕΛΑΣ αρχείο του Ζέρβα[...]) :" Αριθμ 231η Διαταγή. Μετ' ευχαριστήσεως ανακοινώ υμίν ότι Στρατηγείον Μέσης Ανατολής υιοθέτησεν πλήρως ημετέρας απόψεις και μας απέστειλε χθες αεροπλάνα και πλήρες φορτίον πυρομαχικών και όπλων. 20 οκτωβρίου 1943 ,Ναπολέων Ζέρβας".

229

Σαράφης Στέφανος

1943

10

20

Στο Καταφύγι των Πιερίων [έγινε συνδιάσκεψη που] αφορούσε τις νεολαιϊστικες οργανώσεις της ΕΠΟΝ Μακεδονίας και Θράκης .Οι εργασίες της κράτησαν δυό ημέρες . Εδώ ο ενθουσιασμός των Επονιτών ξεπέρασε κάθε όριο. Και σε αυτή τη σύσκεψη παραβράθηκε και πήρε μέρος ο δεσπότης Ιωακείμ.

90

Φυλακτός Δημήτρης

1943

10

20

Σε έκθεση του Ταγματάρχη Θωμά Μπάρμπα προς την εξόριστη ελληνική κυβέρνσηση υποστηρίζεται πως η πρόκληση αντιποίνων ήταν συνειδητή επιδίωξη του ΕΑΜ , με σκοπό να στρέψει την οργή του πληθυσμού εναντίον των Γερμανών , οδηγώντας τον στις τάξεις των ανταρτών.Αλλά και οι γερμανικές αρχές στην Ελλάδα ομολογούσαν πως " τα αντίποινα και η αδέξια επιλογή ομήρων συνέβαλαν συχνά στην ενίσχυση των ανταρτών", όταν αναφερόταν , αρχικά , στις επιχειρήσεις των συμμάχων τους Ιταλών , αργότερα δε κρίνοντας και τη δική τους ακολουθούμενη πολιτική αντιποίνων.

138

Δορδανάς Στράτος

1943

10

21

Διαταγή ΕΔΕΣ: " Τα τμήματα Νάση-Μαλτέζου , διαλυθέντα ως γνωστόν οικτρώς , […]ηχμαλωτίσθησαν […] Εντείνατε προσπάθειάς σας , όπως πάση θυσία ανακαλυφθώσι οι εις τα Χωρία κεκρυμμένοι Εαμίται μετά του οπλισμού των"

165

Φαράκος Γρηγόρης

1943

10

21

Στα πολλά περιστατικά της εκστρατείας [ΕΛΑΣ κατά ΕΔΕΣ] ξεχωρίζουν οι σκληρές μάχες στον χώρο Καλαρρύτες - Συρράκο-Μελισσουργοί (21-23 Οκτωβρίου), όπου οι καταπονημένες αντάρτικες δυνάμεις μαζί με αρκετά γυναικόπαιδα εγκλωβίστηκαν σε μια παρακείμενη ρεματιά μεταξύ δύο πυρών , από ισχυρά γερμανικά εκκαθαριστικά αποσπάσματα και δυνάμεις του ΕΔΕΣ. Ο Άρης [Βελουχιώτης] επαλήθευσε , για μια ακόμη φορά, σε εκείνες τις κρίσιμες στιγμές την ψυχραιμία και τη γενναιότητα του , όπως φαίνεται και σε μια σωζόμενη έκθεση επιχειρήσεων που κατά πάσα πιθανότητα συνέταξε ο ίδιος: " Γενική σαστιμάρα. Άλλος προτείνουν συνθηκολόγηση με τον ΕΔΕΣ και άλλοι τον κακό τους τον καιρό. Φοβούμαι μήπως τα άτακτα οπισθοχωρούντα τμήματα των υψωμάτων κατέβουν και σπείρουν τον πανικό στους πάντες. Τα γυναικόπαιδα κυνηγημένα από τους Γερμανούς ουρλιάζουν.... Απόφαση : Ο λοχαγός [Στέλιος ] Βαμβέτσος εξοπίζεται: Με ένα πυροβόλο , ένα πολυβόλο κι ένα οπλοπολυβόλο να προσπαθήσουν να ανατρέψουν τους κατερχόμενους πια προς Συρράκο-Καλαρρύτες Γερμανούς. Διαρροή όλων των υπολοίπων δια του μελισσουργιώτικου ρέματος προς Μελισσουργούς. Μπροστά για να ανοίξουν δρόμο , μαχόμενο στους Μελισσουργούς , τμήμα του καβαλάρη (Γιώργος Ζαρογιάννης)".Η φάλαγγα ενόπλων και αόπλων μπήκε σε πορεία. Λίγο πριν ολοκληρωθεί η έξοδος από το ρέμα , μια ομάδα του ΕΔΕΣ επιχείρησε να ανακόψει καθυστερημένα την κίνηση την ώρα που στην οπισθοφυλακή βρίσκονταν μόνο 10 αντάρτες από ένα μακεδονικό τάγμα και ο ίδιος ο Άρης με 10 Μαυροσκούφηδες της προσωπικής του φρουράς. Αυτή η δύναμη συγκράτησε τους ΕΔΕΣίτες μέχρι την άφιξη του λοχαγού Βαμβέτσου που τους πλαγιόβαλε και τους ανέτρεψε.

29

Χανδρινός Ιάσονας

1943

10

22

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Η [γερμανική ] φάλαγγα από Κόνιτσα προς Ζαγόρια , κινήθηκε με ένα τμήμα της προς Περιβόλι , Αβδέλλα και προς Μηλιά. Χτυπήθηκε στις 22 Οχτώβρη από τμήματα Χ Μεραρχίας στο Περιβόλι και Αβδέλλα και αναγκάστηκε να υποχωρήσει. Πολλοί νεκροί και 15 αιχμάλωτοι Γερμανοί. Οι υπόλοιποι σκόρπισαν στα δάση. Λάφυρα 6 ζώα με υλικό και 1 ασύρματος.

458

Σαράφης Στέφανος

1943

10

23

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Χτυπήθηκε η φάλαγγα Γερμανών στη Μηλιά Μετσόβου και αναγκάστηκε να συμπτυχθεί με πολλές απώλειες σε νεκρούς και τραυματίες και 7 αιχμαλώτους. Λάφυρα 11 μουλάρια και πολλά ζώα που αποδόθηκαν στους χωρικούς.

458

Σαράφης Στέφανος

1943

10

23

Μια από τις πιο αξιόλογες δραστηριότητες των ΕΑΜικών αντιστασιακών οργανώσεων , και ιδιαίτερα της ΕΠΟΝ, στην Ελεύθερη Ελλάδα ήταν και η φροντίδα για το ανέβασμα του μορφωτικού επιπέδου των αγροτών , για ενημέρωσή τους πάνω σε θέματα σύγχρονης καλλιέργειας της γης κι οργάνωσής τους πάνω σε συνεταιριστική βάση , ώστε οι κόποι τους να μη γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης των επιτηδείων. Για το σκοπό αυτό , με πρωτοβουλία του Τμήματος Μόρφωσης και Διαφώτισης του Συμβουλίου Στερεάς της ΕΠΟΝ, συγκλήθηκε στο Καρπενήσι τον Οκτώβριο του 1943 " Συνδιάσκεψη των Γεωτεχνικών της Στερεάς Ελλάδας" , στην οποία πήραν μέρος γύρω στους 40 γεωπόνοι-γεωτεχνικοί από διάφορες περιφέρειες της Ρούμελης.

184

Σακελλαρίου Χάρης

1943

10

23

Διαταγή ΕΔΕΣ: " Πράξατε το καθήκον σας , είναι κρίμα να λεχθή ότι 500 πανικόβλητοι Εαμίται επέτυχον διάλυσίν σας"

165

Φαράκος Γρηγόρης

1943

10

24

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] οι Γερμανοί κινήθηκαν από Βαλικάρδι προς Περιβόλι και κατέφυγαν σε χαράδρα όπου κυκλώθηκαν. Ύστερα από σκληρό αγώνα κατόρθωσαν τις πρωινές ώρες στις 25 να ξεφύγουν και να μπουν στο Περιβόλι. Προσπάθησαν να κινηθούν προς Αβδέλλα αλλά αποκρούσθηκαν με μεγάλες απώλειες. Δικοί μας νεκροί 9.

458

Σαράφης Στέφανος

1943

10

24

Η εφημερίς "Επαναστάτης" του Ζέρβα στο ύλλο 21 - 24 Οκτωβρίου 1943 δημοσιεύει το παρακάτω τηλεγράφημα του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής προς τον Ζέρβα: " Κατόπιν της υπ. Αριθμ. 21/312 αναφοράς σας προς το Στρατηγείον Μέσης Ανατολής ανακοινούμεν ότι τούτο υιοθέτησε τον αγώνα των εθνικών ομάδων ΕΔΕΣ και έθεσεν εκτός νόμου την οργάνωσιν ΕΑΜ-ΕΛΑΣ".

229

Σαράφης Στέφανος

1943

10

24

Με πρωτοβουλία της ΕΠΟΝ και του ΕΑΜ τα αετόπουλα της Αθήνας διαδήλωσαν μπροστά από τη δημαρχία. Αίτημά τους να διατεθούν τα χρήματα ενός εράνου για τα άπορα παιδιά , που είχε διενεργήσει ο δήμος , να οργανωθού παιδικά συσσίτια και να μοιραστούν ρούχα και παπούτσια.

83

Σακκάς Γιάννης

1943

10

25

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Στις 25, 26 και 27 Οχτώβρη οι Γερμανοί κινούνται προς Βλαχάβα και προσπαθούν να εκκαθαρίσουν τα Χάσια , αλλά αποκρούονται από το 5 σύνταγμα πεζικού με μεγάλες απώλειες. Εκεί πιάστηκε αιχμάλωτος και ο ανθυπολοχαγός του ΕΔΕΣ Πολυχρονάκης που χρησίμευε για οδηγός και συμπολεμιστής των Γερμανών μαζί με τους Εδεσίτες αντάρτες Τσουρβάκα και Ακρίτα. Ταυτόχρονα κινιούνται και κατά της ΙΧ Μεραρχίας από την κατεύθυνση Καστοριάς , Σιάτιστας.

458

Σαράφης Στέφανος

1943

10

25

Μετακίνηση του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ από Περτούλι στο Καρπενήσι στο χωριό Ρεντίνα. Στις 26 στο Καρπενήσι και στις 27 το μεν Γενικό Στρατηγείο και η αντιπροσωπεία της ΕΚΚΑ εγκαταστάθηκαν στο χωριό Κορυσχάδες , η δε αγγλική αποστολή έμεινε προσωρινά στο Καρπενήσι μαζί με την Αγγλική αποστολή που ήταν στη ΧΙΙΙ μεραρχία. Στους Κορυσχάδες το Γενικό Στρατηγείο έκανε μια διαταγή που τοποθετούνταν στη διοίκηση του στρατηγείου σαν εκπρόσωπος του ΕΑΜ ο συναγωνιστής Γ. Σιάντος σε αντικατάσταση του Σαμαρινιώτη , που του ανατίθενταν άλλη υπηρεσία. Εκεί ύστερα από συζήτηση δόθηκε διαταγή που καθόριζε τον τρόπο διοίκησης και τη δικαιοδοσία των στρατιωτικών αρχηγών , καπεταναίων και εκπροσώπων του ΕΑΜ σ' όλη την κλίμακα της ιεραρχίας . Σύμφωνα με τη διαταγή αυτή τα τρία μέλη της διοίκησης σε κάθε μονάδα ή τμήμα ήταν ισότιμα και συνυπεύθυνα για όλες τις αποφάσεις. Μόνο για τις επιχειρήσεις , σε περίπτωση διαφωνίας, την κύρια γνώμη θα είχε ο στρατιωτικός αρχηγός και αυτού η απόφαση θα εκτελούνταν. Οι άλλοι μπορούσαν να απευθυνθούν σε ανώτερο κλιμάκιο και να υποβάλουν τη γνώμη τους , αλλά αυτό δεν θα είχε επίδραση στις επιχειρήσεις που θα εκτελούνταν άμεσα , σύμφωνα με την απόφαση του στρατιωτικού αρχηγού. Επίσης καθορίζονταν η δικαιοδοσία των συνελεύσεων και των διοικήσεων , και λαμβάνονταν ιδιαίτερη μέριμνα για την τροφή των αξιωματικών και τη διάθεση αντάρτη ή ιπποκόμου ή ακολούθου.

211

Σαράφης Στέφανος

1943

10

26

Διαταγή [ΓΣ ΕΛΑΣ] : " Κύριος εχθρός είναι οι Γερμανοί […]Εάν τμήματα ΕΔΕΣ συνεργάζονται με Γερμανούς εις επιχειρήσεις εναντίον μας , να κτυπηθούν όπως και οι Γερμανοί".

167

Φαράκος Γρηγόρης

1943

10

26

Παμμακεδονικό συνέδριο του ΕΑΜ στην Ελαφίνα Πιερίων

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

10

26

(χ.η.) Διεξήχθη στο Ελατοχώρι (Σκουτέρνα) , όπου ήταν η έδρα του 50ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ , η πρώτη Παμμακεδονική Συνδιάσκεψη του ΕΑΜ

306

Δορδανάς Στράτος

1943

10

27

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Αρχίζουν πάλι οι Γερμανοί να επιτίθενται στην περιοχή Κλεινοβό-Χρυσομηλιά και αποκρούονται με μεγάλες απώλειες.

458

Σαράφης Στέφανος

1943

10

27

Με διαταγή του ΓΣ του ΕΛΑΣ ορίζεται ότι τα καθήκοντα [του πολιτικού εκπροσώπου στο ΓΣ του ΕΛΑΣ] αναλαμβάνει , αντί του Ανδρέα Τζήμα, ο ίδιος ο Γεώργης Σιάντος. Η αλλαγή φαίνεται ότι είχε καταστεί αναγκαία , για να υπογραμμιστεί η ιδιαίτερη σημασία που το ΚΚΕ έδινε στον ένοπλο αγώνα.[...]ο Σιάντος , λόγω των άλλων υποχρεώσεών του ,[ήταν επόμενο] να μη μπορεί να ανταποκριθεί και σε αυτή τη θέση και , όπως αποδείχτηκε στην πορεία, συνήθως τον εκπροσωπούσε στο ΓΣ ο πολιτικός του σύμβουλος , Κ. Δεσποτόπουλος.

101

Φαράκος Γρηγόρης

1943

10

28

Παμμακεδονικό συνέδριο της ΕΠΟΝ στο Καταφύγι

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

10

28

Με επίσημη διαταγή [ με συνυπογραφή του Άρη Βελουχιώτη] το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ διέλυσε τη σύγχυση προτεραιοτήτων σχετικά με το ποιος είναι ο κύριος αντίπαλος τονίζοντας πως "κύριος εχθρός είναι ο Γερμανός κατακτητής και εναντίον αυτού πρέπει να στρέφονται αι κύριαι ενέργειες".

28

Χανδρινός Ιάσονας

1943

10

28

Γράμμα του Ζέρβα στον αντιπρόσωπό του Νικήτα στην Αθήνα : " Αγαπητέ μου αδελφέ Νικήτα… Τώρα μου στέλνει κάθε μέρα προσωπικά μηνύματα ο στρατηγός Ουίλσων. Τώρα μου εκφράζουν όλοι το θαυμασμό τους και μου λέγουν ότι θέλω να μου δώσουν. Τώρα όλοι ξύπνησαν. Όταν τους τα έλεγα δε με πίστευαν. Ο βρωμο-Έντυ είναι δημιουργός αυτής της κατάστασης. Τους έθεσεν ο Ουίλσων εκτός νόμου. Τους διέταξε να σταματήσουν την εναντίον μου επίθεση...28 Οκτωβρίου 1943 .Ώρα 10. Σε φιλώ πολλές φορές, Ναπολέων".

227

Σαράφης Στέφανος

1943

10

31

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] [Οι Γερμανοί] επιτίθενται στην περιοχή της Θεσσαλικής Πίνδου από τρεις κατευθύνσεις, α) από Καλαμπάκα, Χρυσομηλιά προς Περτούλι. Οι πρώτες επιθέσεις αποκρούονται από το 4 Σύνταγμα Πεζικού αλλά τέλος με μεγαλύτερες δυνάμεις κατορθώνουν να ανατρέψουν το σύνταγμα και να κινηθούν προς Περτούλι Βετερνίκο όπου γίνονται νέες συγκρούσεις. β) Από Μέτσοβο προς Κατάφυτο , Δέση , Περτούλι αφού ανάτρεψαν τμήματα VIII Μεραρχίας. γ) Ύστερα από διάλυση σχεδόν του ΕΔΕΣ άλλη φάλαγγα από Άρτα κινήθηκε προς Θεοδώριανα , Μεσοχώρα , Γαρδίκι, Καμνάη , Περτούλι. Μάχες έγιναν υπό τον Άρη στη γέφυρα Αχελώου που είναι στο δρόμο Μεσοχώρα Αρματολικό καθώς και βορειότερα στην περιοχή Μεσοχώρας.

458

Σαράφης Στέφανος

1943

10

31

Τιτίκα : "Κάπου στα τέλη του Οκτώβρη στα 1943 το Γυμνάσιο Κοζάνης έκλεινε με διαταγή του γερμανού φρούραρχου, ενώ προγούμενα απαγόρεψε τη διδασκαλία της ελληνικής ιστορίας και τη γεωργαφία. "

47

Παναγιωτίδου Τιτίκα

1943

10

31

(χ.η.) Τον Οκτώβριο 1943 ένοπλοι ελασίται επέδραμον κατά του χωρίου Κάτω Γραμματικού Εδέσσης, διέλυσαν τον εκεί Σταθμόν Χωρ/κής και απήγαγον την δύναμιν εις όρος Βέρμιον, ένθα μετά παρέλευσιν εβδομάδος αφήκαν αυτήν ελευθέραν. Μετά την απελευθέρωσιν μεταβάς εις χωρίον Κάτω Γραμματικού ο Ενωμ/ρχης Δ/τής του Σταθμού τούτου Κούρκουλας Γεώργιος ίνα παραλάβη την σύζυγόν του συνελήφθη υπό ενόπλων ελασιτών και εξετελέσθη.

39

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)