Έτος

Μήνας

Ημ/νία

Ιστορικά γεγονότα ΜΑΪΟΣ –ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1943

Σελ.

Πηγή

1943

5

0

(τον Απρίλη- Μάη 1943) Ε. Μάγιερς , (Η ελληνική περιπλοκή , σελ. 145) : "Το ΕΑΜ ήταν ήδη μια στιβαρή , αν και ολοκληρωτική οργάνωση που κάλυπτε τα τέσσερα πέμπτα των περιοχών που θα επιχειρούνταν τα σαμποτάζ και απ' αυτά ο Ζέρβας ήλεγχε μονάχα το ένα πέμπτο. παρόλο που η SOE είχε οπλίσει μονάχα πεντακόσιους με εξακόσιους αντάρτες του ΕΛΑΣ , αφότου είχαμε αρχίσει να τους εφοδιάζουμε (από τις αρχές εκείνου του χρόνου) , ήξερα ήδη πως διέθετε τέσσερις με πέντε χιλιάδες οπλισμένους και ενσωματωμένους αντάρτες , ενώ ο Ζέρβας δεν έφτανε ούτε τους χίλιους"

57

Σακκάς Γιάννης

1943

5

0

(χ.η)Σε συνομιλίες μεταξύ των Γερμανών και του Γενικού Διοικητή Μακεδονίας συμφωνήθηκε οι κατά τόπους ελληνικές υπηρεσίες να συμβάλλουν στο έργο της γερμανικής προπαγάνδας και σε στενή συνεργασία με τα περιφερειακά Φρουραρχεία.

150

Δορδανάς Στράτος

1943

5

1

ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ --ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ-ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΚΟΜΙΤΑΤΟΥ : Λακώμματα (Αρχηγεία Βοΐου -Γράμμου)

220

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

5

2

Α Συνέδριο του ΕΑΜ Επαρχίας Σερβίων στη μονή Ζιδανίου

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

5

2

Το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, συγκροτήθηκε στις 2 Μαΐου 1943. Την τριμελή ηγεσία του αποτέλεσαν ο συνταγματάρχης Στέφανος Σαράφης ως στρατιωτικός αρχηγός, ο Ανδρέας Τζήμας (Σαμαρινιώτης) ως εκπρόσωπος του ΕΑΜ και ο Άρης Βελουχιώτης ως καπετάνιος.

25

Μπρούσαλης Κάρολος

1943

5

3

Την 3-5-43 80 ένοπλοι αντάρται, εισελθόντες εις την Κλεισούραν (Αμυνταίου) υπέγραψαν δι αναγκαστικήν στρατολογίαν τους στρατευσίμους κατοίκους, απελθόντες τας απογευματινάς ώρας της 4-5-43. Η ιδία ανταρτική ομάς επανελθούσα το μεσονύκτιον της 4-5-43 ανεχώρησεν εκείθεν τελικώς την μεσημβρίαν της 5-5-43 προς άγνωστον κατεύθυνσιν, λεηλατήσασα άπαν το υλικόν του ΣΧ Κλεισούρας και αιχμαλωτίσασα την εξ 7 ανδρών δύναμίν του.

31

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

5

4

Την 4-5-1943 ο Δ/ντής της ΥΧ Γιαννιτσών Μοίρ. Γεωργίου Γεώργιος και ο Χωροφύλακας Χαλαμπουτάκης Μιχαήλ, επιστρέφοντες εις την έδραν της Υποδ/σεως εκ του χωρίου Γαλατάδες-Γιαννιτσών, εις ο είχον μεταβή δι υπηρεσίαν, ενέπεσαν εις ενέδραν κομ/στών και εφονεύθησαν.

31

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

5

6

Συντονισμένη επιχείρηση [των Γερμανών] ταυτόχρονα στην Κατερίνη , την Κοζάνη και την Πτολεμαΐδα[…]συνέλαβαν συνολικά 144 κομμουνιστές.[…]μεταξύ αυτών τα στελέχη του ΕΑΜ , Ιωακείμ Λιούλιας , Αρχιμανδρίτης Κοζάνης , και ο δικηγόρος Παναγιώτης Καραλίβανος [...]στις 2 Ιουλίου 1943 οι Λιούλιας , Καραλίβανος , Χασάπης , οι τρεις συλληφθέντες από το Βελβεντό , δύο από τη Βέροια μαζί με άλλα 41 άτομα εκτελέστηκαν στη Θεσσαλονίκη)

169

Δορδανάς Στράτος

1943

5

7

Κατάληψη της Τύνιδας από τους Βρετανούς

205

Εμείς οι Έλληνες

1943

5

8

Νόμος κυβ. Ράλλη περί "τάξεως και απεργιών"

343

Βουρνάς Τασ

1943

5

9

Β Συνέδριο του ΕΑΜ στο γυμνάσιο Γρεβενών

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

5

9

Καταστροφή Μεταλλείων Ροδιανής από ΕΛΑΣ

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

5

10

Ο Γενικός Επιθεωρητής Νομαρχιών της ΓΔΜ Χροσοχόου με εγκύκλιό του προς "Νομάρχας , Επάρχους κοινοποιούμενη εις τας Ιεράς Μητροπόλεις Μακεδονίας" καλεί την Εκκλησία να συμβάλει στο έργο της αντίδρασης κατά των αυτονομιστικών προπαγανδών και του κομμουνισμού.

217

Καλογριάς Βάιος

1943

5

13

Ο ΕΛΑΣ διαλύει και αφοπλίζει το 5/42 του ΕΚΚΑ (πρώτη φορά) αναίμακτα στη Στρώμη

119

Οικονομίδης Φ

1943

5

13

Αυτοκινητοπομπή αποτελούμενη από 8 φορτηγά […]με κατεύθυνση το μεταλλείο Χρωμίου. […]Μεταξύ Αιανής και Χρωμίου η αυτοκινητοπομπή έπεσε σε ενέδρα ομάδας ανταρτών.[…] Στην επιστροφή δέχτηκαν πάλι πυρά και μετά από 24 ώρες , που κράτησε η επιχείρηση , κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες , έφτασαν στην Κοζάνη.

145

Δορδανάς Στράτος

1943

5

13

Παράδοση των γερμανικών δυνάμεων της Τυνησίας στους Συμμάχους

205

Εμείς οι Έλληνες

1943

5

15

Διάλυση της Κομμουνιστικής Διεθνούς

120

Οικονομίδης Φ

1943

5

15

Συγκρότηση έκτακτου στρατοδικείου για εφαρμογή νόμου Ράλλη περί "τάξεως και απεργιών"

343

Βουρνάς Τασ

1943

5

15

(έως 21/5/1943) Εκκαθαριστική Επιχείρηση (των Γερμανών) με επίκεντρο τον ορεινό όγκο του Βερμίου. […]Οι Γερμανοί του 322 ου Τάγματος και η δύναμη του Πούλου ξεκίνησαν από τη Βέροια […]Τελικά , τα καταδιωκόμενα τμήματα του 16 ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ Βερμίου κατέφυγαν στο Βόιο.[...]πυρπολήθηκε ένα χωριό , το Μεσόβουνο.

173

Δορδανάς Στράτος

1943

5

16

Γ Συνέδριο του ΕΑΜ στο γυμνάσιο Τσοτυλίου

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

5

17

ΕΛΑΣ , ΓΣ . Επιτ. Γραφείον 2ον , Αρ Επ. 156, προς ΙΧ Μεραρχίαν Δ. Μακεδονίας : "Καθ' ας έχομεν πληροφορίας τόσον παρ' υμών όσον και εξ άλλων πηγών διάφοροι Άγγλοι Αξιωματικοί ή Έλληνες εργαζόμενοι ανεξαρτήτως ως σταλέντες εξ Αιγύπτου ενεργώσιν αντιεαμικήν προπαγάνδαν , διανέμουσι χρήματα , προσπαθούν να δημιουργήσουν ανεξαρτήτους ομάδας και εν γένει ενεργώσιν εναντίον του ΕΛΑΣ και λοιπων οργανώσεών μας. [...] 4) Έλληνες Αξιωματικοί μη ανήκοντες εις καμμίαν των οργανώσεων που υπέγραψαν το συμφωνητικό ή την ΠΑΟ ή άτομα ισχυριζόμενα ότι εκτελούν εμπιστευτικήν υπηρεσίαν κλπ χωρίς να είναι όργανα της αγγλικής Αποστολής ή να φέρουν σχετικά έγγραφα ταύτης και καταφερόμενα κατά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ κλπ ή ενεργούντα προπαγάνδαν ή άλλας πράξεις εναντίον μας θα συλλαμβάνωνται και αναλόγως των πράξεών των θα παραπέμπονται εις τας Λαϊκάς δικαστικάς Επιτροπάς ή τα Στρατοδικεία , θα υποβάλλητε δε ημίν σχετικήν αναφοράν περί τούτων ίνα διατελώμεν εν γνώσει των λαμβανομένων μέτρων. Παρακαλούμεν όπως εκδόσητε τας διαταγάς σας προς τους υφ' υμάς , καταστήσητε δε ενημέρους και τας πολιτικάς οργανώσεις επί των ανωτέρω ίνα κανονίσωσιν αναλόγως τας ενεργείας των". Γενικόν Στρατηγείον. Στέφανος Σαράφης

278

Φαράκος Γρηγόρης

1943

5

18

Αντάρτες περικύκλωσαν το χωριό Ροδιανή ,όπου βρισκόταν οι αποθήκες του εκεί μεταλλείου χρωμίου. Από αυτές αφαίρεσαν τρόφιμα , λαμπτήρες, υγειονομικό υλικό και ποσότητες εκρηκτικών. […] το μεταλλείο […]ανέστειλε τη λειτουργία του […]εξαιτίας της έλλειψης εργατών[...].

145

Δορδανάς Στράτος

1943

5

19

Το απόγευμα της 19 του Μάη γίνεται η πρώτη συνεδρίαση της διοίκησης του Γενικού Στρατηγείου[ΕΛΑΣ] και από τη στιγμή αυτή αρχίζει ουσιαστικά η λειτουργία του. Ο Άρης μας κατατόπισε πάνω στην κατάσταση , τη διάταξη των τμημάτων Ρούμελης καθώς και την αίτηση του αρχηγού της αγγλικής αποστολής συνταγματάρχη Έντυ , που βρίσκονταν στο χωριό , να γίνει μια επιχείρηση για την καταστροφή της γέφυρας Ασωπού. Εξετάστηκαν οι δυνάμεις των γερμανών και των γειτονικών φρουρών , οι απαιτούμενες δυνάμεις καθώς και τα μέσα που χρειάζονταν και βρέθηκε πως η επιχείρησε αυτή δεν μπορούσε να έχει επιτυχία και ήταν αντίθετη προς τις οδηγίες της ΚΕ του ΕΛΑΣ για σύμπτυξη. Τον Άρη κατατοπίσαμε στην κατάσταση της Αθήνας, τις αποφάσεις που πάρθηκαν και αναπτύξαμε το αντισχέδιο συμφωνητικού , που θα προτείναμε στο Στρατηγείο Μέσης Ανατολής. Ζητήσαμε εξήγηση για τον αφοπλισμό του τμήματος Ψαρρού , που ήταν αντίθετος με τις οδηγίες της ΚΕ του ΕΛΑΣ. Οι εξηγήσεις που μας έδωσε ότι ο αφοπλισμός έγινε ύστερα από οδηγίες της ΚΕ του ΕΑΜ, που μεταβίβασε προφορικά ο καπετάνιος Αττικοβοιωτίας Ορέστης , δεν κρίθηκαν σωστές και αποφασίστηκε να κληθεί ο συνταγματάρχης Ψαρρός να συνεννοηθούμε και να λύσουμε τη διαφορά. Στάλθηκε αγγελιοφόρος να τον βρει και να τον καλέσει να ρθει σε συνάντησή μας. Το βράδυ της ίδιας μέρας επισκεφτήκαμε και οι τρεις μαζί τον συνταγματάρχη Έντυ και του ανακοινώσαμε τη συγκρότηση του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ , τη σύνθεση της διοίκησής του και του δώσαμε το σχέδιο συμφωνητικού , που είχαμε εντολή της ΚΕ [του ΕΛΑΣ] να υπογράψουμε για να το μελετήσει και ύστερα να συζητήσουμε.[πρόταση συγκρότησης Κοινού Γενικού Στρατηγείου]

113

Σαράφης Στέφανος

1943

5

19

Δημιουργήθηκε ένα γενικό επιτελείο του ΕΛΑΣ , εν μέρει για να μειωθεί η αυτονομία των καπεταναίων.[Ήδη από το Φεβρουάριο του 1942 είχε ιδρυθεί μία κεντρική επιτροπή του ΕΛΑΣ , αλλά το αντάρτικο παρέμεινε ασυντόνιστο για πολύ καιρό ακόμα. Πέρασε άλλος ένας χρόνος ώσπου οι πρώτες τοπικές ομάδες και οι καπεταναίοι τους να συνειδητοποιήσουν ο ένας την ύπαρξη του άλλου , να συνδεθούν μεταξύ τους και να υπαχθούν σε κάποιου είδους κεντρική διεύθυνση.]. Αλλά έπρεπε να φτάσει το καλοκαίρι ώσπου να αρχίσει να λειτουργεί αποτελεσματικά. Η τριανδρία που το διοικούσε -Σαράφης (στρατιωτικός Διοικητής) , Άρης (καπετάνιος) και Τζίμας (πολιτικός σύμβουλος) - είχε οριστεί σε μια σύνοδο της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στην Αθήνα.

326

Μαζάουερ Μαρκ

1943

5

20

(προς 21)Επιτυχής επιχείρηση απελευθέρωσης στη Βεύη του Χαραλαμπίδη Χαράλαμπου(Αθάνατου) από Κάτω Κλεινές , από τρένο που τον μεταφέρει -αιχμάλωτο των Γερμανών- στη Θεσσαλονίκη. Η ομάδα των 16 που συμμετείχε στην επιχείρηση αποτελούνταν από τους: 1. Κορίνα Πέτρο-Καμό, από το Αμύνταιο, 1.Περπερίδη Χαράλαμπο-Γρανίτη, από τους Αγίους Αναργύρους, 3.Παπδόπουλος Γιάννης -Αυγερινός , από το Αμμοχώρι,4.Χανής Γιάννης-Ρήγας, δάσκαλος στις Κάτω Κλεινές, 5.Νεδέλκος Γεώργιος-Μακεδόνας, γιατρός από τη Φλώρινα, 6. Αντωνιάδης Θεόδωρος από τη Λακκιά, 7.Βακαλόπουλος από το Αμύνταιο, μαθητής του γυμνασίου Φλώρινας, 8.Χατζημηνάς, από το Αμύνταιο, μαθητής του γυμνασίου Φλώρινας,9. Φιλίππου , από Αμύνταιο, 10. Τσακίρης Νίκος, από τη Φλώρινα, 11. Θεοδωρίδης Γιάννης, 12. Ισμιρίδης Γιάννης, αργότερα διοικητής Συντάγματος εφεδρικού ΕΛΑΣ, 13. Σερβίνης Μιχάλης, σπουδαστής παιδαγωγικής Ακαδημίας Φλώρινας , από την Αγία Παρασκευή, 14. Μουτσούτας, 15. Μιχάλης, 16. Μάρκος Ευαγγέλου-Ράκια από τη Φλώρινα.

22

Νεδέλκος Γιώργος

1943

5

20

Το Βερολίνο ήταν καλά ενημερωμένο για το ηττοπαθές κλίμα που βασίλευε στη Ρώμη. Ο Χίτλερ διέταξε να καταστρωθούν σχέδια για την ανάληψη του ελέγχου από τις γερμανικές δυνάμεις στα Βαλκάνια. Η επιχείρηση αυτή που στην αρχή είχε το κωδικό όνομα Κωνσταντίνη , αναθεωρήθηκε μετά την απόβαση των Συμμάχων στη Σικελία τον Ιούνιο. Ο Χίτλερ εξακολουθούσε να είναι πεισμένος ότι θα ακολουθούσε ένα δεύτερο χτύπημα στο Αιγαίο , κι έστειλε τον Ρόμελ στη Θεσσαλονίκη .[...]

173

Μαζάουερ Μαρκ

1943

5

21

( Απαντήσεις Παντελή Σίμου , 12/3/1960) : […] Η Εθνική Αλληλεγγύη συγκροτήθηκε [στις αρχές Μάιου λαμβάνεται η κατ' αρχήν η απόφαση στη σύσκεψη των τριών , στις 21/5 γίνεται η ιδρυτική της σύσκεψη και στην 6η Ολομέλεια 9 αρχές Ιουλίου) επικυρώνεται η ίδρυση με απόφαση της ΚΕ] σε μια σύσκεψη που πήραν μέρος οι παρακάτω: Μαρκεζίνης Βασίλης , Δρέσιος Νίκος , Σπύρος Αντύπας, Κλέων πασπαλίζου , Παντελής Καραγκίτσης και άλλοι[...].Η ίδρυσή της δεν είναι προϊόν επισήμου αποφάσεως του κόμματος αλλά προϊόν των γνωμών που ανταλλάχτηκαν στη σύσκεψη Μπούρα, Σίμου Παντελή και Αποστόλου. Η ΕΑ έπιασε πολύ σαν οργάνωση προστασίας των λαϊκών αγωνιστών που ήτανε στις φυλακές και στα νησιά. Αυτή έπιασε επαφή αμέσως με τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό και πέτυχε την τακτική αποστολή εκ μέρους του ΕΕΣ τροφίμων στην Ακροναυπλία , φυλακές Αη-Στράτη [...]

188

Φαράκος Γρηγόρης

1943

5

22

Διαταγή του τμήματος της Στρατιωτικής Διοίκησης Θεσσαλονίκης-Αιγαίου Γερμανών(Γραφείο 1c καταπολέμησης του αντιστασιακού κινήματος) προς Γενική Διοίκηση Μακεδονίας , ενημέρωση της ελληνικής πλευράς για τη συγκρότηση του Τμήματος Εθελοντών του Πούλου , με σκοπό " την καταπολέμηση των συμμοριών". (Οι παρασκηνιακές διαβουλεύσεις για τη συγκρότηση του ελληνικού εθελοντικού Τάγματος Πούλου ξεκίνησαν με πρωτοβουλία του 1c από το Φεβρουάριο του 1943)

158

Δορδανάς Στράτος

1943

5

26

Συγκροτείται η "Ομάδα Μάχης Έμπερλάιν" υπό τη διοίκηση του Συνταγματάρχη Φράιχερ Άουγκουστ Ρίττερ φον Εμπερλάιν […] στην οποία συμμετείχε και το Εθελοντικό Τάγμα Πούλου […]με αποστολή […]την ειρήνευση (εκκαθάριση) των περιοχών κατά μήκος της οροθετική γραμμής , στον άξονα Φλώρινας -Πτολεμαϊδας - Κοζάνης[...]

218

Δορδανάς Στράτος

1943

6

26

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Στο 51ο χιλιόμετρο του δρόμου Γραβιά-Άμφισσα, λόχος τάγματος Φώτη Βερμαίου χτύπησε ιταλικό τάγμα που κατευθύνονταν στην Άμφισσα με αποτέλεσμα τη διάλυσή του. Τα τάγμα άφησε στο πεδίο της μάχης 130 νεκρούς , 83 τραυματίες και αρκετά ζώα και υλικό.

446

Σαράφης Στέφανος

1943

5

27

(σημείωμα του Ανδρέα Τζήμα-1947) : […] Κοντά στο Καρπενήσι στις 27 του Μάη συγκροτείται το Γενικό Στρατηγείο . Είμαι μέλος του Επιχειρούμε μια περιοδεία στις Ι,VIII, IX Μεραρχίες[...]

159

Φαράκος Γρηγόρης

1943

5

27

Συγκροτείται το Γενικό Στρατηγείο (ΓΣ) του ΕΛΑΣ, με τριμελή διοίκηση: Σταμάτης Στέφανος , Άρης Βελουχιώτης, Βασίλης Σαμαρινιώτης (Ανδρέας Τζήμας) . Η ανάδειξη του Σαράφη έχει ευρύτατο αντίκτυπο , στους φίλους , αλλά και στους αντιπάλους του ΕΑΜ. […] Στο βαθμό που το ΓΣ ολοκληρώνει τη διάρθρωσή του , με τις διάφορες υπηρεσίες του και τα επιτελικά του γραφεία , η λειτουργία της ΚΕ του ΕΛΑΣ , στην πράξη, ατονεί. Στην πορεία μερικά στρατιωτικά-επιτελικά στελέχη της μεταφέρονται στο ΓΣ: Ο Παπασταματιάδης , ως επιτελάρχης του , αργότερα (Φεβρουάριος 1944) ο Μακρίδης , ως διευθυντής του ΙΙΙου (επιχειρησιακού) γραφείου. Το Μάιο 1944, όταν ιδρύεται η ΠΕΕΑ , δημιουργείται η "Γραμματεία επί Στρατιωτικών" (επικεφαλής ο Μανώλης Μάντακας) , στην οποία και υπάγεται το ΓΣ. Με τη συγκρότηση της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας στο Κάιρο , την απόφαση για συμμετοχή σε αυτήν και του ΕΑΜ το Σεπτέμβριο 1944, το ΓΣ του ΕΛΑΣ υπάγεται στο Υπουργείο Στρατιωτικών . Ενόψει των Δεκεμβριανών , την 1η Δεκεμβρίου 1944, επανασυσταίνεται η ΚΕ του ΕΛΑΣ , τριμελής με άλλη σύνθεση (Σιάντος , Μάντακας, Χατζημιχάλης) , η οποία και διευθύνει τις μάχες στην Αθήνα. Μετά την ανακωχή (11-15 Ιανουαρίου 1945) , μεταφέρονται, και πάλι , όλες οι δικαιοδοσίες στο ΓΣ μέχρι τη διάλυση του ΕΛΑΣ (28 Φεβρουαρίου 1945).

92

Φαράκος Γρηγόρης

1943

5

29

Την 29-5-43 ομάς 100 ενόπλων ανταρτών μεταβάσα εις χωρίον Αγ. Αθανάσιος Εδέσσης κατέλαβε τον Σταθμόν Χωροφυλακής και διέταξε την δύναμιν τούτου, απαρτιζομένην εξ ενός Υπεν/ρχου και ενός Χωρ/κος, ν' αποχωρήσωσι δι Έδεσσαν όπερ και έπραξεν.

32

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

5

30

(χ.η.) Σύμφωνα με γερμανικά έγγραφα , οι επιθέσεις των ανταρτικών ομάδων , που κλιμακώθηκαν την άνοιξη του 1943 , έθεσαν ουσιαστικά εκτός λειτουργίας τα περισσότερα μεταλλεία χρωμίου και μολύβδου της Νοτίου , Κεντρικής και Δυτικής Ελλάδας , περιορίζοντας την παραγωγή σχεδόν στο ήμισυ σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο.

146

Δορδανάς Στράτος

1943

5

30

Απεργία Τραπεζικών Υπαλλήλων ( διάρκειας δύο εβδομάδων)

343

Βουρνάς Τασ

1943

6

0

Α συνδιάσκεψη ΠΕ ΚΚΕ Φλώρινας

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

6

0

(χ.η.) Την απουσία [την από Ιούλιο 1942 μετάβαση του Ζέρβα στην Ήπειρο μετά από βρετανική πίεση] του Ζέρβα εκμεταλλεύτηκαν οι συνταγματάρχες Απόστολος Παπαγεωργίου και Χαράλαμπος Παπαθανασόπουλος που ξεκίνησαν επαφές με παράγοντες της κατοχικής κυβέρνησης θέλοντας να ενσωματώσουν την οργάνωση το "αντικομμουνιστικό μέτωπο". Τον Ιούνιο του 1943 η διάσπαση του ΕΔΕΣ ήταν γεγονός. Οι εκφραστές της αντιστασιακής-σοσιαλιστικής γραμμής, δικηγόρος Δημήτριος Γιαννακόπουλος (εκδότης της εφημερίδας της οργάνωσης "Δημοκρατική Σημαία") και ανθυπολοχαγός Μανώλης Λίτινας, μαζί με άλλους συνεργάτες τους διαφοροποιήθηκαν από τον "Προδοτικό ΕΔΕΣ" πληρώνοντας με τη ζωή τους.

83

Χανδρινός Ιάσονας

1943

6

1

Το Υπουργείο Παιδείας για να φανεί αρεστό στις Αρχές Κατοχής προκήρυξε μαθητικό διαγωνισμό στα γυμνάσια της βόρειας Ελλάδας με θέμα : " Μπολσεβικισμός και Τυρρανία". Οι μαθητές που έλαβαν μέρος τόνισαν "την κατανόησή τους για τον σκληρό αγώνα του Γερμανικού Στρατού , προτείνοντας δε να συνδράμουν αποτελεσματικότερον και οι Έλληνες" . Τις δεκαπέντε καλύτερες εκθέσεις που βραβεύτηκαν έγραψαν οι μαθητές : Αγγελακόπουλος Ιωάννης από τη Θεσσαλονίκη , Βαϊζίδης Εμμανουήλ από τη Βέροια , Ζερζερίδης Ξενοφών από τη Βέροια , Κουμπούρου Δήμητρα από τον Πολύγυρο , Νίτσας Κωνσταντίνος από τη Θεσσαλονίκη , Παπαγεωργίου Παναγιώτα από τον πολύγυρο , Τσίκουλα Συργιάννω από τον Πολύγυρο , Βαμβακάς Χαρίσιος από τη Φλώρινα, Βελισσαράτος Ιάσων από τη Θεσσαλονίκη , Βαζίκης Γεώργιος από τη Θεσσαλονίκη , Πετίδης Ματθαίος από τη Φλώρινα, Ράμμος Δημήτριος από τη Φλώρινα , Τάχουλα Ζαχαρούλα από τη Φλώρινα, Παραθυράς Μιλτιάδης από τον Πολύγυρο.(εφημερίδα " Απογευματινή" , Θεσσαλονίκη 1/6/1943)

59

Χονδοματίδης Ιάκωβος

1943

6

1

Ανατίναξη της σήραγγας Κουρνόβου από ΕΛΑΣ. Στα πλαίσια της συμφωνίας των αντιστασιακών οργανώσεων με συμμάχους , θεωρήθηκε , το σχέδιο "Άνιμαλς" αποφασιστικό βήμα για για την επιτυχία του συμμαχικού σχεδίου παραπλάνησης των Γερμανών στην Ελλάδα , σε σχέση με τη χώρα οπου θα γινόταν η απόβαση των συμμαχικών στρατευμάτων της βορείου Αφρικής .

244

Δορδανάς Στράτος

1943

6

1

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] (νύχτα 1-2 Ιούνη)) Δύναμη του αρχηγείου Δομοκού με τμήμα καταστροφών Ρούμελης ανατίναξαν μέρος της σήραγγας Κούρνοβο καθώς και την αμαξοστοιχία που περνούσε τη στιγμή εκείνη. 600 περίπου Ιταλοί νεκροί και τραυματίες καθώς και άφθονο πολεμικό υλικό καταστραμμένο. Η συγκοινωνία διακόπηκε για αρκετές μέρες .

446

Σαράφης Στέφανος

1943

6

4

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Δύναμη τάγματος Φώτη Βερμίου 250 ανδρών περίπου χτύπησε ιταλικό τάγμα κατευθυνόμενο προς Παύλιανη. Ύστερα από πολύωρη μάχη ο εχθρός τράπηκε σε φυγή πανικόβλητος και άφησε στο πεδίο της μάχης 80 νεκρούς , 23 αιχμαλώτους , 14 ζώα , 2 πολυβόλα , 3 ατομικούς όλμους , αυτόματα , πολλά όπλα και αρκετό υλικό σε βλήματα όλμων , χειροβομβίδες , φυσίγγια , ιματισμό και τρόφιμα.

447

Σαράφης Στέφανος

1943

6

5

Την 1ην ώραν της 5-6-43 υπερογδοήκοντα ένοπλοι αντάρται μεταβάντες εις Άρνισσαν (Εδέσσης) αφού εκύκλωσαν ταύτην και κατέστρεψαν την τηλ/κήν επικοινωνίαν, αιφνιδίασαν ακολούθως το Αστυνομικόν Κατάστημα και λοιπάς Δημοσίας Υπηρεσίας διαρπάσαντες άπαντα τα δημόσια είδη υλικού τα υπάρχοντα εις την αποθήκην υλικού του Σταθμού Χωρ/κής, της Κοινότητος, του Δασοκόμου, του Αρχιφύλακος Αγροτικής Ασφαλείας, του Δημοτικού Σχολείου και της Οικοκυρικής Σχολής, αφαιρέσαντες εκ του γραφείου ΤΤΤ 286.000 δραχμών. Μετά τρίωρον περίπου παραμονήν εις Άρνισσαν οι αντάρται ανεχώρησαν προς άγνωστον κατεύθυνσιν.

33

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

6

5

Γίνεται στο Λιάσκοβο Αργιθέας συνάντηση των στρατηγού Σαράφη , Σαμαρινιώτη καιν συνταγματάρχη Ζέρβα , όπου παρευρίσκετο και ο συνταγματάρχης Έντυ. Γίνονται συζητήσεις επί διήμερον , αλλά δεν καταλήγουν σε συμφωνία, παρά μόνον αποφασίζεται να αποφευχθεί κάθε σύγκρουση.

334

Σαράφης Στέφανος

1943

6

5

[συζήτηση για πρόταση του ΕΛΑΣ για συγκρότηση Κοινού Γενικού Στρατηγείου] Το απόγευμα πήγαμε στο σπίτι , όπου έμενε ο συνταγματάρχης Έντυ και άρχισε η συζήτηση. Πήραν μέρος οι Άγγλοι συνταγματάρχης Έντυ και ταγματάρχης Κρις , που ήταν σύνδεσμος με το Ζέρβα , συνταγματάρχης Σαράφης και συναγωνιστής Σαμαρινιώτης του ΕΛΑΣ , συνταγματάρχης Ζέρβας , ταγματάρχης Γκινόπουλος Κ. και Κομνηνός Πυρομάγλου του ΕΔΕΣ. Ο Έντυ έκανε μια πρόχειρη εισήγηση και μπήκαμε στην εξέταση του σχεδίου συμφωνίας. Από την αρχή φάνηκε η διάθεση του ΕΔΕΣ ν' αποτύχει η συμφωνία. Ισχυρίσθηκε πως αυτός έχει υπογράψει συμφωνία με τη Μέση Ανατολή και έφερνε αντιρρήσεις σε όλα τα άρθρα του συμφωνητικού , ενώ αυτό είχεν εγκριθεί από το Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής. Η μεγαλύτερη αντίθεση ήταν για τη συγκρότηση του Κοινού Γενικού Στρατηγείου , όπου ζητούσε να πάρουν μέρος μόνο με ένα αντιπρόσωπο κάθε οργάνωση και όχι ανάλογα με τη δύναμη της. Ισχυρίστηκε πως αν ο ΕΛΑΣ είχε περισσότερους αντιπροσώπους , όλων τα ζητήματα θα λύνονταν όπως ήθελε ο ΕΛΑΣ , γιατί θα είχε την πλειοψηφία. Η δύναμη των ανταρτών τότε ήταν : ΕΛΑΣ 12.500 περίπου, ΕΔΕΣ 500 περίπου , ΕΚΚΑ 200 περίπου. Παρ' όλο ότι η δύναμη του ΕΛΑΣ ήταν σχεδόν εικοσαπλάσια από τους άλλους , ο ΕΛΑΣ ζητούσε το Κοινό Στρατηγείο να συγκροτηθεί από το συνταγματάρχη Έντυ , τη διοίκηση του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ (Σαράφης-Άρης-Σαμαρινιώτης) , το Ζέρβα και τον Ψαρρό. Έτσι ούτε πλειοψηφία θα είχε ο ΕΛΑΣ , ούτε και οι αποφάσεις θα παίρνονταν κατά πλειοψηφία, αλλά θα έπρεπε να συμφωνήσουν όλοι. Ούτε άλλωστε μπορούσε ο ΕΛΑΣ να παραδώσει τη δύναμή του στη διάθεση Άγγλων , Ζέρβα και Ψαρρού. Έξω απ' αυτό , η διοίκηση του ΕΛΑΣ ήταν τριμελής και λόγοι οργανωτικοί επέβαλλαν τη συμμετοχή των τριών μελών στις αποφάσεις. Αναβλήθηκε η συζήτηση για την άλλη μέρα και ορίστηκε να συζητήσουμε ιδιαίτερα οι Έλληνες και κατόπι μαζί με τους Άγγλους.

128

Σαράφης Στέφανος

1943

6

6

[συζήτηση για πρόταση του ΕΛΑΣ για συγκρότηση Κοινού Γενικού Στρατηγείου] Το πρωί συναντηθήκαμε με τους αντιπροσώπους του ΕΔΕΣ και δεν καταλήξαμε σε καμιά συμφωνία , γιατί ο Ζέρβας δεν ήθελε να γίνει συμφωνία και πρόβαλλε αντιρρήσεις σε όλα τα άρθρα. Πήγαμε όλοι μαζί στον Έντυ και αρχίσαμε τη συζήτηση. Ο Έντυ προσπάθησε να πλησιάσει τις απόψεις , αλλά ο Ζέρβας δεν έκανε καμιά υποχώρηση . Έτσι τελείωσε η συνάντηση χωρίς να γίνει τίποτε.

129

Σαράφης Στέφανος

1943

6

6

(σημείωμα του Ανδρέα Τζήμα-1947) : […] Στις 6 Ιούνη συναντάμε στο Λιάσκοβο τον Ζέρβα. Οι διαπραγματεύσεις του Ζέρβα δεν δίνουν αποτέλεσμα. Οι διαπραγματεύσεις με τους Άγγλους συνεχίζονται στην πορεία Έντυ μάς λέει ότι το Κάιρο θέλει να δαγκάσει και μεις δεν αφήνουμε. Οι Άγγλοι ζητούν δικαιώματα ώστε να επεμβαίνουν στις διενέξεις των ανταρτών. Εμείς τους αναγνωρίζουμε μόνο σαν αξιωματικούς συνδέσμους. Έξω από τον Έντυ για το επίμαχο ζήτημα βλέπω τον Τομ Μπράουν (Στήβενσον ) και τον ταγματάρχη Ουψάλας προσωπικό φίλο του Ήντεν.[...]

159

Φαράκος Γρηγόρης

1943

6

6

Οι Ιταλοί καταχτητές πήραν από το στρατόπεδο της Λάρισας και εκτέλεσαν στην ορεινή τοποθεσία Κούρνοβο 106 "αιχμαλώτους" αγωνιστές . Ανάμεσά τους βρίσκονταν 54 ακροναυπλιώτες , μέλη και στελέχη του ΚΚΕ.

195

Μπαρτζιώτας Βασίλης

1943

6

6

Κάλεσμα για συμμετοχή στην ΠΑΟ "Πανελλήνια Απελευθερωτική Οργάνωση" ελάχιστα πριν το διακανονισμό της συνάντησης ενός Έλληνα ανθυπολοχαγού που υπηρετούσε στη ΒΣΑ με τα στελέχη της ΥΒΕ.[…]Στην τελική απόφαση της δημιουργίας συνετέλεσαν εξακριβωμένες πληροφορίες ότι στο Βόιο υπήρχαν πράγματι Βρετανοί αξιωματικοί που ενίσχυαν τους αντάρτες και μάλιστα είχε υπογραφεί πρωτόκολλο συνεργασίας του ΕΑΜ στη Μέση Ανατολή.[5/7/1943] [...]υπήρχε η προσδοκία ότι η έξοδος των αξιωματικών στο πεδίο κάτω από τη σημαία άλλης οργάνωσης (της ΠΑΟ) θα λειτουργούσε ως, εξωτερικό αυτή τη φορά, αντίβαρο στο"πολιτικά ανεπιθύμητο" ΕΑΜ , το οποίο κατά την άποψη των Βρετανών επιθυμούσε να εφαρμόσει ένα κομμουνιστικό πρόγραμμα. [...]

321

καλλιανιώτης Αθ.

1943

6

8

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] ( & 9 Ιούνη) Δύναμη 4.000 Ιταλών περίπου προσπάθησε να περάσει τα στενά της Πόρτας και Μουζάκι υποστηριζόμενη από πυροβολικό , όλμους , ιππικό και αεροπλάνα. Παρά τις επανειλημμένες ισχυρότατες επιθέσεις της και την προσπάθεια κύκλωσης των ολιγάριθμων ομάδων που υπεράσπιζαν τα στενά, η σθεναρή αντίσταση των ανταρτών μας ανάγκασε στο τέλος να εγκαταλείψει τον αγώνα αφού έχασε κατά το διήμερο 700 νεκρούς και τραυματίες περίπου και άφησε στο πεδίο της μάχης άφθονο υλικό. Κατά τη διάρκεια της μάχης αυτής οι ιταλοί λεηλάτησαν , βομβάρδισαν και έκαψαν το μεγαλύτερο μέρος από τα χωριά Μπελέτσι , Μουζάκι, πόρτα , Πορτί και έκαναν φόνους χωρικών και ατιμώσεις γυναικών.

447

Σαράφης Στέφανος

1943

6

8

Την 4ην της 8-6-43 ακαθόριστος αριθμός ενόπλων κομ/ριτών μεταβάς εις Βεύην (Φλωρίνης) περιώρισε την άοπλον δύναμιν της εκείσε Χωρ/κής εντός του Καταστήματος της Υποδ/σεως τον δε Δ/την της εις την οικείαν του και είτα αφήρεσαν υπό την απειλήν των όπλων των το τηλέφωνον της Υποδ/σεως και επυρπόλησαν το αρχείον και τα βιβλία ταύτης δια δευτέραν φοράν. Οι ένοπλοι ανεχώρησαν μετά δίωρον αφού ηξίωσαν και έλαβον παρά του Κοινοτάρχου Βεύης τρόφιμα.

33

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

6

10

ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ -ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ-ΕΝΕΔΡΕΣ: Σαραντάπορο

219

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

6

10

ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ -ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ-ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ : Σαραντάπορο ( Αρχηγείο Αμάρμπεη)

219

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

6

11

Συγκροτήματα του ΕΛΑΣ με αρχηγούς τον Κοσμά Σπανό (Αμύντα) και τον Αλέξη Ρόσιο (Υψηλάντη) έλαβαν θέση εκατέρωθεν της ορεινής διάβασης που οδηγούσε από το Εμπόριο στο χωριό Βλάστη. Την ίδια μέρα , δύο λόχοι Γερμανών , που κατευθύνονταν προς τη Βλάστη , δέχτηκαν τα πυρά των ανταρτών και αναγκάστηκαν να διακόψουν την προώθησή τους και να λάβουν θέσεις άμυνας. Τιε δύο αυτές μέρες [...]σκοτώθηκαν τρεις Γερμανοί στρατιώτες , 15 τραυματίστηκαν , ενώ 9 καταμετρήθηκαν ως αγνοούμενοι.

219

Δορδανάς Στράτος

1943

6

14

Γερμανικό αναγνωριστικό τμήμα πέρασε την ορεινή διάβαση και κατέλαβε τη Βλάστη (μετά την αποχώρηση των ανταρτών)

219

Δορδανάς Στράτος

1943

6

15

Την 5ην ώραν της 15-6-43 40 περίπου ένοπλοι αντάρται μεταβάντες εις την έδραν του ΣΧ Παναγίτσης (Αρνίσσης) επυρπόλησαν το αρχείον του Σταθμού και ανεχώρησαν εκείθεν την 22αν ώραν αυτής προς άγνωστον κατεύθυνσιν.

33

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

6

17

Την 22.30' της 17-6-43 ακαθόριστος αριθμός ενόπλων κομ/ριτών μετέβη εις χωρίον Σκοπός (Φλωρίνης) ένθα αφού επυρπόλησαν το αρχείον της Κοινότητος και του οικείου Σταθμού Χωροφυλακής ανεχώρησαν μετά τετράωρον παραλαβόντες διάφορα τρόφιμα παρά των κατοίκων και δύο αδιάβροχα ως και δύο αλύσεις ασφαλείας μετά κλείθρων παρά του Σταθμού Χωροφυλακής.

33

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

6

17

[Στα πλαίσια του σχεδίου " Άνιμαλς" ] Το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ , που στο μεταξύ είχεν επικοινωνήσει με τις μονάδες Θεσσαλίας , Ηπείρου και Μακεδονίας , είχεν αντιληφθεί τη μαχητικότητα και οργάνωσή τους , διέταξε την εκτέλεση των καταστροφών από τις 21 του Ιούνη ως τις 14 του Ιούλη 1943. Στο χρονικό αυτό διάστημα έγιναν πολλές επιχειρήσεις. Γέφυρες καταστράφηκαν , η σιδηροδρομική και οδική συγκοινωνία διακόπηκε πολλές φορές και για αρκετές μέρες τηλεφωνική και τηλεγραφική επικοινωνία αποκόπηκε, καταστράφηκαν στύλοι και γραμμές σε πολλά σημεία , φυλάκια εχθρικά και φάλαγγες αυτοκινήτων , οι αμαξοστοιχίες προσβλήθηκαν. Τέτοια ήταν η δράση των τμημάτων του ΕΛΑΣ ώστε ο εχθρός εξαπατήθηκε , νόμισε ότι πρόκειται να γίνει απόβαση στην Ελλάδα και όχι μονάχα δεν απέστειλε δυνάμεις στην Ιταλία , αλλά αντίθετα κατέβασε στην Ελλάδα σημαντικές δυνάμεις και ιδίως γερμανικές . Έτσι διευκολύνθηκε πολύ η επιχείρηση των συμμάχων στη Σικελία. Τόση ήταν η επιτυχία των επιχειρήσεων ώστε το Γενικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής εξέδωσε διαταγή που συνέχαιρε τον ΕΛΑΣ για τη δράση του , τον ηρωισμό , την ταχύτητα και ακρίβεια εκτέλεσης των επιχειρήσεων.

334

Σαράφης Στέφανος

1943

6

18

Δημοσιεύεται στην "Εφημερίδα της Κυβερνήσεως" ο Νόμος "Περί συγκροτήσεως τεσσάρων ευζωνικών ταγμάτων" […] Όμως το σχέδιο του Ράλλη εφαρμόστηκε μόνο κατά το ήμισυ , καθώς μέχρι τα τέλη του χρόνου είχε ολοκληρωθεί η συγκρότηση των Ταγμάτων στην περιοχή των Αθηνών , ενώ στη συνέχεια το μέτρο επεκτάθηκε και στην επαρχία[...]Οι λόγοι της ματαίωσης δεν οφείλονταν στην επιδίωξη εφαρμογής μιας άλλης πολιτικής από τους Γερμανούς στη Μακεδονία.[...]στην περίπτωση της Μακεδονίας οι Γερμανοί δν επιθυμούσαν την κρατική συμμετοχή , γεγονός που ενδεχομένως θα δυσαρεστούσε τους συμμάχους Βούλγαρους.[...]τη στιγμή που υπήρχαν από ελληνικής πλευράς προτάσεις συνεργασίας, κάποιες από τις οποίες συνδύαζαν το αντικομμουνιστικό μένος με την εμμονή στην εθνικοσοσιαλιστική προοπτική της Ελλάδας.

37

Δορδανάς Στράτος

1943

6

19

Σύγκρουση Γερμανών με ΕΛΑΣ στο Μπουγάζι

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

6

19

Σαράφης Στέφανος : Στις 19 και 20 μείναμε στην Αβδέλλα […] Έπειτα από τις συζητήσεις κάναμε τις παρακάτω ενέργειες :Τοποθετήσαμε α) το συνταγματάρχη Τζιότζιο Β. που ήρθε στην Αβδέλλα , στρατιωτικό αρχηγό Μακεδονίας […]

139

Σαράφης Στέφανος

1943

6

20

[Στα πλαίσια του σχεδίου " Άνιμαλς" ] 20 προς 21η Ιουνίου , μετά πό πολύμηνη προετοιμασία και συνεχείς αλλαγές σχεδίων , ομάδα έξι Βρετανών αξιωματικών κατάφερε να κατέβει από το πιο απόκρημνο σημείο και να τοποθετήσει τα εκρηκτικά , ανατινάζοντας τη γέφυρα του Ασωπού. Είχε δώσει το έναυσμα για την έναρξη της επιχείρησης "Άνιμαλς".

247

Δορδανάς Στράτος

1943

6

20

[Στα πλαίσια του σχεδίου " Άνιμαλς" ] 20 προς 21η Ιουνίου , σημειώθηκαν πέντε ακόμη δολιοφθορές κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής Κατερίνης -Λαμίας . Συνολικά ανατινάχτηκαν πέντε γέφυρες , μία σιδηροδρομική διάβαση και κατασρτάφηκαν σιδηροτροχιές σε μήκος τριών -τεσσάρων χιλιομέτρων.

248

Δορδανάς Στράτος

1943

6

20

Ανατίναξη γέφυρας στα Πετρανά

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

6

20

Καινούργια μεταφορά των ακροναυπλιωτών (είχαν μεταφερθεί από Κατούνα σε Βόνιτσα στις 20/3/1943) από τη Βόνιτσα στο Λαζαρέτο της Κέρκυρας.

198

Μπαρτζιώτας Βασίλης

1943

6

20

Επίσκεψη αρχηγού της ΥΒΕ/ΕΚΑ Κοζάνης σε Βουχωρίνα

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

6

20

Ανατίναξη της γέφυρας του Ασωπού στον Μπράλο. Η ανατίναξη έγινε αποκλειστικά από Βρετανούς , χωρίς τη βοήθεια ανταρτών , την οποία μάλιστα ζήτησαν , αλλά ο ΕΛΑΣ δεν την έδωσε . Εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα , η σιδηροδρομική γραμμή διακόπηκε επί οκτώ εβδομάδες -τόσος χρόνος χρειάστηκε για να ανακατασκευαστεί η γέφυρα.

16

Σακκάς Γιάννης

1943

6

21

Σαράφης Στέφανος : Τμήματα του ΕΔΕΣ , συνοδευόμενα από Άγγλους αξιωματικούς μπήκαν στην περιοχή μας στη Γότιστα και περιοχή Καλαμά-Φιλιάτες και στις περιοχές αυτές , ιδιαίτερα στους Φιλιάτες , κακοποιούσαν τον πληθυσμό , διέλυαν τις οργανώσεις , συνελάμβαναν και κακοποιούσαν τα μέλη του ΕΑΜ και μάλιστα έκαναν και φόνους. Ήρθαν να με δουν οι κύριοι Κρις και Γκικόπουλος και τους έδειξα το τηλεγράφημα. Ο Κρις δικαιολογήθηκε πως το λάθος ήταν δικό του , γιατί αυτός διέταξε να σταλούν τμήματα του ΕΔΕΣ να κάνουν καταστροφές στους δρόμους Γιάννενα-Μέτσοβο , Γιάννενα-Ηγουμενίτσα και Γιάννενα-Καλπάκι-Κακαβιά. Έκφρασα την απορία μου πώς , αφού είμαστε μαζί στην Αβδέλλα , δε μου ανακοίνωσαν τίποτε για να συνεννοηθούμε και εκδώσω σχετικές διαταγές και πώς διατάχθηκαν τμήματα του ΕΔΕΣ να μπουν σε περιοχές του ΕΛΑΣ , ενώ εμείς είχαμε τη δύναμη να κάνουμε τις καταστροφές που έπρεπε. Η γνώμη μου είναι ότι οι ταγματάρχες Κρις και Μύλλερ ήθελαν με αυτό τον τρόπο να εγκαταστήσουν το Ζέρβα σε όλη την Ήπειρο για σκοπούς πολιτικούς και αφού ενισχυθεί να χρησιμοποιηθεί αργότερα κατά του ΕΛΑΣ. Η προσπάθεια αυτή των Άγγλων και του Ζέρβα δημιούργησε επανειλημμένες προστριβές που κατέληξαν στη σύγκρουση μεταξύ ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ τον Οκτώβρη του 1943. Εκπληκτικό είναι ότι διάλεξαν τη στιγμή αυτή που ο ΕΛΑΣ ήταν μπλεγμένος σε επιχειρήσεις κατά των ιταλογερμανών σε όλη την Ελλάδα.

140

Σαράφης Στέφανος

1943

6

21

Ενέδρα του ΕΛΑΣ στο Σαραντάπορο με ολοκληρωτική καταστροφή της γερμανικής φάλαγγας. […]11 νεκροί Γερμανοί και 92 αιχμάλωτοι , που θα εκτελεστούν από τον ΕΛΑΣ[σελ 257]

221

Δορδανάς Στράτος

1943

6

21

Δύο συγκροτήματα του μόνιμου ΕΛΑΣ από 80 περίπου ελασίτες το καθένα , το 1ο με αρχηγό το Μπαντέκο και το 3ο με αρχηγό το Ν. Πάικο καθώς και μια διμοιρία ανατινάξεων μηχανικού , πλαισιωμένα και με εφεδροελασίτες των γύρω χωριών , ύστερα από καλή παρατήρηση και προσεκτική μελέτη της όλης τοποθεσίας των στενών του Σαρανταπόρου αποφάσισαν να χτυπήσουν την πρώτη γερμανική φάλαγγα που θα περνούσε την άλλη μέρα από κει. Στην επιχείρηση πήρε μέρος και ο Σερβιώτης αξιωματικός του ΕΛΑΣ Μήτσιος Στάγκος. Κατά το μεσημέρι της άλλης μέρας , όπως πιο πάνω ανέφερα , η γερμανική φάλαγγα μπήκε στα στενά. Προπομπός ήταν μια κούρσα , στην οποία επέβαιναν Γερμανοί αξιωματικοί. Μόλις πλησίασε στη γέφυρα σταμάτησε.[...] η περίφημη μάχη του Σαρανταπόρου [...]πήρε τέλος. Ο απολογισμός ήταν: 118 Γερμανοί σκοτωμένοι και 82 αιχμάλωτοι. Λένε πως γλίτωσαν 3-4 κρυμμένοι στα κέδρα και στα πουρνάρια και όταν ήρθε το σκοτάδι και οι αντάρτες αποσύρθηκαν , γλίστρησαν σιγά σιγά ξεσκισμένοι και καταματωμένοι και έφτασαν βαδίζοντας στη γέφυρα του Αλιάκμονα. Από την πλευρά των ανταρτών δεν έσταξε ούτε μύτη. Κοντά στα άλλα είχε προβλεφτεί από τον ΕΛΑΣ και στη διάρκεια της μάχης , είχε συγκεντρωθεί πολύς κόσμος , οργανωμένος φυσικά στο ΕΑΜ, από τα γύρω χωριά με τα ζώα τους , έτοιμος να βοηθήσει σε ότι χρειαζόταν και σε ότι θα μπορούσε. Μόλις τελείωσε η μάχη και τα μόνιμα τμήματα του ΕΛΑΣ με τους αιχμαλώτους Γερμανούς τράβηξαν για τα Χάσια , όλος ο κόσμος με επικεφαλής τους εφεδροελασίτες . ξεχύθηκε προς τη φάλαγγα των αυτοκινήτων. Σε χρόνο μηδέν μπορεί να πει κανείς , όλο το υλικό των αυτοκινήτων-οπλισμός κυρίως και υγειονομικό υλικό- μαζί και όλα τα λάστιχα των 90αυτοκινήτων , φορτώθηκαν στα μουλάρια και τράβηξαν προς τα χωριά και το βουνό. Στη συνέχεια οι εφεδροελασίτες γκρέμισαν όλα τ αυτοκίνητα στη χαράδρα τα βάλανε φωτιά και τα κάψανε. Το συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής έστειλε στον ΕΛΑΣ θερμότατο συγχαρητήριο τηλεγράφημα , στο οποίο χαρακτήριζε τη μάχη αυτή σαν ένα από τα πιο λαμπρά κατορθώματα των αντιστασιακών κινημάτων κατά των Γερμανών.

87

Φυλακτός Δημήτρης

1943

6

21

Στις 17 του Ιούνη το Στρατηγείου Μέσης Ανατολής ανάθεσε με όλη τη μυστικότητα στο Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ να ενεργήσει στο χρονικό διάστημα από 21 Ιούνη ως τις 15 Ιούλη του 1943 , διάφορα σαμποτάζ σε εκτεταμένη κλίμακα , δηλαδή ανατινάξεις γεφυριών , σιδηροδρομικών γραμμών , οδοστρωμάτων , σηράγγων , κόψιμο τηλεφωνικών στύλων και τηλεφωνικών συρμάτων κλπ [...] Μέσα στα πλαίσια αυτών των σχεδίων στη δική μας περιοχή , το βράδυ της 21 του Ιούνη του 1943, τμήματα του ΕΛΑΣ έκαμαν εκτεταμένα σαμποτάζ στο δημόσιο δρόμο από την Κοζάνη ως την Ελασσόνα. Έκοψαν πολλούς τηλεγραφικούς στύλους και σύρματα σε πολλά σημεία, γκρέμισαν όλα τα μικρά γεφύρια στο δρόμο και ναρκοθέτησαν το γεφύρι του Σαρανταπόρου. Το γεφύρι αυτό δεν είχε βέβαια μεγάλο μήκος -γύρω στα 10 ή και πιο λίγα μέτρα- το ρέμα όμως ήταν πολύ απότομο και βαθύ και ήταν αδύνατο να περάσουν τροχοφόρα από πρόχειρο παρακαμπτήριο δρόμο.

84

Φυλακτός Δημήτρης

1943

6

21

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Τμήματα ΕΛΑΣ Θεσσαλίας στα στενά Σαρανταπόρου συγκρούστηκαν επί 7 ώρες με γερμανική Φάλαγγα αυτοκινήτων που κινούνταν προς Λάρισα , νεκροί 61, αιχμάλωτοι 79 Γερμανοί. Καταστράφηκαν 90 αυτοκίνητα. Την ίδια μέρα στη θέση Πόρτες γερμανικά αυτοκίνητα πήγαιναν για ενίσχυση των Γερμανών που μάχονταν στο Σαραντάπορο. Χτυπήθηκαν από άλλο τμήμα του ΕΛΑΣ και αναγκάστηκαν να επιστρέψουν. Απώλειες ανεξακρίβωτες.

447

Σαράφης Στέφανος

1943

6

21

(Έκθεση του Παντελή Σίμου -Καραγκίτση , 3/7/1943): […] Στις 21/6/ το Αρχηγείο Δωρίδας Παρνασσίδος εκτελώντας διαταγή του Αρχηγείου Στερεάς περικυκλώνει τις δυνάμεις του Ψαρρού και στέλνει μήνυμα στον Ψαρρό να υπογράψει το συμφωνητικό. Οι δυνάμεις του Ψαρρού μπροστά στην περικύκλωση και το εκβιαστικό μήνυμα της υπογραφής του συμφωνητικού απάντησαν με τα όπλα και επακολούθησε φονική σύγκρουση διαρκείας 11 ωρών με αποτέλεσμα 10 νεκροί του Ψαρρού και 2 δικοί μας. οι δυνάμεις του Ψαρρού ήταν 400 άνδρες και του ΕΛΑΣ 220. ο Ψαρρός πήρε την υπόλοιπη δύναμη και ξέφυγε την ολοκληρωτική εξουδετέρωση των δυνάμεων όπως τόθελαν οι στενοκέφαλοι οργανωτές και καθοδηγητές αυτής της " επιχείρησης".

178

Φαράκος Γρηγόρης

1943

6

23

Ο ΕΛΑΣ διαλύει και αφοπλίζει το 5/42 του ΕΚΚΑ (δεύτερη φορά ) με νεκρούς και τραυματίες και από τις δύο πλευρές.

119

Οικονομίδης Φ

1943

6

23

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] 9 Ιταλικά αυτοκίνητα (5 τεθωρακισμένα ) επιχείρησαν από Ελασσόνα να πάνε στον τόπο της μάχης Σαραντάπορο. Τμήμα του ΕΛΑΣ τα χτύπησε στο δρόμο και αναγκάστηκαν να γυρίσουν πίσω. Ταυτόχρονα μεγάλη γερμανική φάλαγγα με άρματα έφτασε από την Κοζάνη στον τόπο καταστροφής , επέστρεψε όμως χωρίς να προσπαθήσει να περάσει τη Βίγλα. Απώλειες ανεξακρίβωτες.

447

Σαράφης Στέφανος

1943

6

23

(Έως 6/7/1943) Εκκαθαριστική επιχείρηση της Ομάδας Μάχης Εμπερλάιν στο Σαραντάπορο. Μετά το τέλος της γερμανικής εκκαθαριστικής επιχείρησης , που οδήγησε στη διάνοιξη του οδικού άξονα , οι άντρες του Πούλου επιφορτίστηκαν με τη φύλαξη των στενών του Σαραντάπορου.

221

Δορδανάς Στράτος

1943

6

23

[(Έως 6/7/1943) Εκκαθαριστική επιχείρηση της Ομάδας Μάχης Εμπερλάιν στο Σαραντάπορο] Φυλακτός Δημήτρης : "Λίγες μέρες ύστερα από τις εκδικητικές και τρομοκρατικές αυτές ενέργειες των Γερμανών σε βάρος των χωριών και του άμαχου πληθυσμού της περιοχής , ο υποφαινόμενος[Φυλακτός Δημήτρης] μαζί με τον Αντύπα (Πείσανδρο Τρομπούκη) ξεκινήσαμε σε περιοδεία στα καμένα χωριά , έξω από τη νεκρή ζώνη, που ο κόσμος ξαναγύρισε , με σκοπό νάρθουμε σε επικοινωνία με το λαό και τις οργανώσεις και να τους δώσουμε κουράγιο. Οι στιγμές που δοκιμάσαμε και η συγκίνηση που μας κατέλαβε στην επικοινωνία μας αυτή με τους απλούς αυτούς ανθρώπους , τον υπέροχο αυτό λαό, δεν μπορούν να περιγραφούν με λόγια. Ενώ περιμέναμε να αντιμετωπίσουμε κάποια στενοχώρια, κάποιο φόβο , κάποια δυσφορία , για το κακό που τους βρήκε , αντίθετα οι χωρικοί , άντρες και γυναίκες , γέροι και παιδιά , έτρεχαν σε προϋπάντησή μας , μας αγκάλιαζαν και μας φιλούσαν με τα λόγια : "Μη στενοχωριέστε .Όλα ας γίνουν χαλάλι για το μεγάλο μας αγώνα , για την πολυπόθητη λευτεριά. Όλες οι θυσίες κι ως την ίδια τη ζωή αξίζουν για τη λευτεριά. Να διώξουμε αυτά τα λυσσασμένα σκυλιά και θα φτιάξουμε πάλι τα σπίτια μας πιο όμορφα και πιο καλά. Θα φτιάξουμε τη ζωή μας πιο καλή και την κοινωνία πιο δίκαιη και πιο ανθρώπινη". Και έσπευσαν να μας περοποιηθούν με ότι τους είχε απομείνει.

88

Φυλακτός Δημήτρης

1943

6

24

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] (24 έως 28 Ιούνη) Χτυπήθηκαν γερμανικά αυτοκίνητα στο Δομένικο , Βρυκολάκια Τσοτυλίου , Πλακόπετρες Ελασσώνας. Καταστράφηκαν 2 αυτοκίνητα. Σκοτώθηκαν αρκετοί Γερμανοί και πιάστηκαν 7 αιχμάλωτοι , 2 από τους οποίους αξιωματικοί. Έγιναν όλες οι καταστροφές τηλεφωνικών γραμμών, οδικών και σιδηροδρομικών συγκοινωνιών που διατάχθηκαν από το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής.

447

Σαράφης Στέφανος

1943

6

24

Ο Σιάντος εκ μέρους του ΠΓ απευθύνεται στους αρχηγούς των άλλων κομμάτων και δηλώνει πως το ΚΚΕ αποδέχεται τους βασικούς όρους Συμφώνου των δημοκρατικών κομμάτων και προτείνει τη δημιουργία " γραφείου συντονισμού από αντιπροσώπους των συμβαλλομένων κομμάτων"

25

Φαράκος Γρηγόρης

1943

6

25

(σημείωμα του Ανδρέα Τζήμα-1947) : […] Συνεχίζοντας την πορεία πλησιάζουμε στα σύνορα κι ερχόμαστε σε επαφή με τους Αλβανούς. Στις 25 Ιούνη έρχομαι σ' επαφή με αντιπροσώπους των Γεν. Στρατηγείων των Απελευθερωτικών Στρατών Αλβανίας και Γιουγκοσλαβίας. Κάνουμε διαπραγματεύσεις για τη συγκρότηση ενός Βαλκανικού Κοινού Στρατηγείου. Γράφω στο ΠΓ για τη συνάντηση αυτή. Μαζί με τους ξένους μας φθάνουμε στη Θεσσαλία. Οι εκδηλώσεις του στρατού και του λαού είναι μεγάλες γι αυτούς. [...]

159

Φαράκος Γρηγόρης

1943

6

25

Η Κομματική οργάνωση Αθήνας (ΚΟΑ) και το ΕΑΜ Αθήνας , με απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ , καθόρισαν για τις 25 του ιούνη μια μεγάλη εθνική παναθηναϊκή εκδήλωση διαμαρτυρίας ενάντια στη χιλτερική επιστράτευση κι την ομαδική αυτή σφαγή των αγωνιστών μας στο Κούρνοβο[...] 30 νεκροί Αθηναίοι και 150 τραυμετίες είναι ο αιματηρός απολογισμός της Παναθηναϊκής διαδήλωσης .

196

Μπαρτζιώτας Βασίλης

1943

6

25

Το ΕΑΜ κυκλοφόρησε οδηγίες προς τους μαγαζάτορες να κατεβάσουν τα ρολά και κάλεσε όλο τον πληθυσμό να βγεί στους δρόμους . Σύμφωνα με την ιταλική μυστική αστυνομία , πολλές οργανώσεις εισάκουσαν την έκκληση του ΕΑΜ , και μάλιστα έστειλαν αντιπροσώπους τους σε μια επιτροπή συντονισμού της απεργίας. [...] ακόμα και η αστυνομία κατέβηκε σε απεργία , με οικονομικά υποτίθεται αιτήματα , αλλά στην πραγματικότητα για να αποφύγει την αναμέτρηση με τα πλήθη. [...] οι Ιταλοί εκτίμησαν ότι είχαν πάρει μέρος 100.000 διαμαρτυρόμενοι και φοβόταν ότι " το πνεύμα του πληθυσμού είχε στραφεί αποφασιστικά εναντίον του κατοχικού καθεστώτος".

147

Μαζάουερ Μαρκ

1943

6

25

(χ.η. , τον Ιούνιο) έγινε μια απεργία διαρκείας των αστυνομικών. Με τη λήξη της οι Ιταλοί πέρασαν από στρατοδικείο και καταδίκασαν με βαριές ποινές δεκάδες και η κατοχική κυβέρνηση απέλυσε εκατοντάδες.

82

Σακκάς Γιάννης

1943

6

28

Το στρατηγείο του Χίτλερ εξουσιοδότησε τους στρατιωτικούς διοικητές και όλες τος υπαγόμενες μονάδες στην Ομάδα Στρατού Ε να προχωρήσουν σε άμεσα και συντονισμένα αντίποινα , σε περιπτώσεις εκδήλωσης δολιοφθορών , ακόμα και στις ελεγχόμενες από τους Ιταλούς περιοχές της Ελλάδας.

191

Δορδανάς Στράτος

1943

6

29

Συνδιάσκεψη ανταρτών στο Τσοτύλι-Συγκρότηση Στρατηγείου Δυτικής Μακεδονίας. Στην συνδιάσκεψη πήραν μέρος απ' όλα τα ανταρτικά τμήματα της Δυτικής Μακεδονίας καθώς και αντιπρόσωποι από τη Θεσσαλία, Πιέρια, Βέρμιο. Συνολικός αριθμός αντιπροσώπων 280. Τη συνδιάσκεψη παρακολούθησε ο αντιπρόσωπος του ΕΑΜ στο Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ Β. Σαμαρινιώτης (Ανδρέας Τζήμας), τα μέλη της ΚΕ του ΚΚΕ Στρίγγος και Καραγιώργης. Παραβρέθηκαν και μίλησαν στη συνδιάσκεψη ο μητροπολίτης Ιωακείμ, ο αρχηγός της αγγλικής στρατιωτικής αποστολής στην Ελλάδα ταξίαρχος Μάγιερς (Έντυ), αντιπρόσωποι των παρτιζάνων Γιουγκοσλαβίας με επικεφαλής τον Μπουκμάνοβιτς (Τέμπο), της Αλβανίας με επικεφαλής τον υπαρχηγό τους Κώτσε Τζώτζα. Ταυτόχρονα συγκροτήθηκε στρατηγείο Δυτικής Μακεδονίας με τους: Βασίλη Τζιότζιο, συνταγματάρχη, στρατιωτικό αρχηγό. Μάκη Τρωϊανό (Καρατζά), υπολοχαγό, καπετάνιο. Νίκο Ξυνό(Σμόλικα), αντιπρόσωπο ΕΑΜ. Στέλιο Κατσόγιαννο, ανθυπολοχαγό. Στράτο Κέντρο (Σλομπόντα)

130

Γκανάτσιος Βασίλης

1943

6

29

Δημοσίευση Ν.Δ. για ίδρυση των "Ταγμάτων Ασφαλείας" ( ΦΕΚ180)

344

Βουρνάς Τασ

1943

6

30

Ομάδα [ΕΛΑΣ] εισήλθε τις βραδυνές ώρες στη Κλαδοράχη [Φλώρινας],έκαψε τα αρχεία της κοινότητας , πήρε τρόφιμα και απομακρύνθηκε μετά από παραμονή δύο περίπου ωρών.

277

Δορδανάς Στράτος

1943

6

30

Ο Έλληνας πρεσβευτής στη Γενεύη , Κουντουμάς , τηλεγραφεί στον Τσουδερό, σχετικά με την κατάσταση στην Ελλάδα: " Εξουσία έχει περιέλθει χείρας κομμουνιστών. Λέγεται ότι έχουν αντιπρόσωπον εν Ρωσσίαν και λαμβάνουν εκείθεν, μέσω Βουλγαρίας, σοβαράν οικονομικήν ενίσχυσιν, κρατεί δε γνώμη ότι όλην κίνησιν διευθύνει Μόσχα".

134

Φαράκος Γρηγόρης

1943

7

0

(χη) Τον Ιούλιον 1943 εις το χωρίον Άγιος Αθανάσιος Αρνίσσης Εδέσσης, πράκτορες Βουλγαρικής προπαγάνδας ύψωσαν Βουλγαρικάς σημαίας εις τας οικίας, ανήρτησαν δημοσία φωτογραφίας του Βουλγάρου βασιλέως Βόριδος και επίεσαν τον ιερέα και τους ιεροψάλτας, όπως τελώσι την θείαν λειτουργίαν εις την Βουλγαρικήν γλώσσαν. Πληροφορηθείσα τα ανωτέρω η ΥΧ Αρναίας απέστειλεν επί τόπου άνδρας αόπλους, καθ' όσον αι αρχαί κατοχής είχον αφωπλίσει την Χωρ/κήν, οίτινες κατόπιν πάλης και δια χρησιμοποιήσεως μόνον των κλόπς των, συνέλαβον δύο εκ των ανωτέρω πρακτόρων , οίτινες είχον πρωτοστατίσει εις την ενλόγω κίνησιν, ους και ωδήγησαν δεσμίους εις Άρνισσαν. Κατεβίβασαν τας Βουλγαρικάς σημαίας και φωτογραφίας του Βουλγάρου Βασιλέως με άμεσον αποτέλεσμα την εξύψωσιν και τόνωσιν του φρονήματος των κατοίκων όχι μόνον του χωρίου τούτου, αλλά και της γύρω περιοχής.

35

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

7

0

(χη) Τον Ιούλιον 1943 ο Χωρ/λαξ Πουλοπετράκης Ανδρέας του Τμήματος Εδέσσης , μεταβάς εν πολιτική περιβολή εις χωρίον Αγία Φωτεινή-Εδέσσης ίνα συνδεθή μετά εθνικών ανταρτικών ομάδων συνελήφθη παρ' οργάνων της Βουλγαρικής προπαγάνδας του χωρίου τούτου και εξετελέσθη δια την εθνικιστικήν του δράσιν.

35

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

7

0

Καταστροφή από Γερμανούς και Τσάμηδες του Φαναρίου ,[...] πρωτοβουλία της γερμανικής στρατιωτικής διοίκησης , εκκαθαρίσεις , [...]οι Τσάμηδες ακολούθησαν την επιχείρηση , οι περισσότεροι ανεπίσημα , και προέβησαν σε μαγάλης κλίμακας αντεκδικήσεις.(500 έως 800 τα θύματα […] κακοποιήθηκαν πολλές γυναίκες [...])

164

Μαργαρίτης Γιώργος

1943

7

0

Πλαστό "Σύμφωνο Ιωαννίδη - Δασκάλοφ στο Πετρίτσι " (κατασκευάστηκε από ποιους;) , χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα στον πολιτικό αγώνα κατά του ΚΚΕ και παράλληλα πολλαπλασίασε τις ανησυχίες του μακεδονικού λαού για την τύχη του τόπου του.(συνέντευξη με Κωφό Ευάγγελο)

274

Κουζινόπουλος Σπύρος

1943

7

0

Πλαστό "Σύμφωνον του Πετριτσίου" , όπου υποτίθεται οι εκπρόσωποι του ΚΚΕ( Γιάννης Ιωαννίδης) και του ΚΚ Βουλγαρίας (κάποιος ανύπαρκτος Ντουσάν Δασκάλοφ) συνυπογράφουν :"[...]τελικός σκοπός των δύο κομμάτων καθορίζεται η εγκαθίδρυση στη Βαλκανική Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, που θα περιλαμβάνουν την Ελλάδα , τη Μακεδονία και τη Σερβία [...]".

134

Φαράκος Γρηγόρης

1943

7

0

(τον Ιούλη του 1943) Στην Ελαφίνα των Πιερίων [έγινε συνδιάσκεψη που] αφορούσε την οργάνωση του ΕΑΜ Πιερίας. Παραβρέθηκε και πήρε μέρος στις εργασίες της πολύς οργανωμένος κόσμος από όλο το Νομό Πιερίας. Από το Βελβεντό παρακολούθησαν τη συνδιάσκεψη σαν παρατηρητές πιο πολλοί από 100 πατριώτες οργανωμένοι. Εγώ [Φυλακτός Δημήτρης] πήρα μέρος σαν αντιπρόσωπος των οργανώσεων ΕΑΜ του Νομού Κοζάνης. Είναι απερίγραπτος ο ενθουσιασμός και το αγωνιστικό πνεύμα , που επικράτησαν σ' όλη τη διάρκεια των εργασιών της Συνδιάσκεψης.

89

Φυλακτός Δημήτρης

1943

7

1

Την 1-7-1943 ώραν 2.30' υπερτριάκοντα ένοπλοι αντάρται μετέβησαν εις το Φυλάκιον της Γεφύρας Ξυνού-Νερού Αμυνταίου και περικυκλώσαντες τούτο εισήλθον τινές εντός του φυλακίου και αφού κατέστρεψαν το τηλέφωνον αφήρεσαν διάφορα είδη υλικού αναχωρήσαντες ακολούθως προς τα υπερκείμενα δάση.

34

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

7

3

Έκθεση της Ομάδας στρατού Ε [των Γερμανών] αναφέρει : Η κατάσταση στην Κεντρική Ελλάδα , από τα μέσα του Ιουνίου , έχει σε γενικές γραμμές επιδεινωθεί. Η ξαφνική εκδήλωση δολιοφθορών και επιθέσεων εναντίον των κυρίων συγκοινωνιακών δικτύων [ήταν στα πλαίσια του συμμαχικού σχεδίου " Άνιμαλς "]αποδεικνύει ότι οι συμμορίες επιδιώκουν να διακόψουν τον ανεφοδιασμό και τη μετακίνηση των στρατευμάτων προς τη Νότια Ελλάδα.

249

Δορδανάς Στράτος

1943

7

5

Ο Έντυ κοινοποίησε στο Γ.Σ. του ΕΛΑΣ το , από 22/6/943 ,παρακάτω μήνυμα του αρχιστράτηγου Μέσης Ανατολής : " Αρχιστράτηγος Μέσης Ανατολής έλαβε υπό σημείωση μεθ' ικανοποιήσεως ότι το ΕΑΜ αγωνίζεται δια τας αρχάς ελευθερίας ως ορίζει ο χάρτης Ατλαντικού και είναι εν γνώσει λαμπρών κατορθωμάτων μαχητικής αντιστάσεως του ΕΛΑΣ εναντίον εισβολέως. Αρχιστράτηγος Μέσης Ανατολής παρακολουθεί Ελλάδα με μεγίστην προσοχήν και θεωρεί έλληνας αντάρτας ως μέρος δυνάμεως υπόδιαταγάς του. Θα αναμένη από αυτούς ταχείαν εκτέλεσιν έργων ανατεθέντων εις αυτούς. Επιθυμεί να σχηματισθή ενιαίον αρχηγείον εν Ελλάδι , εν τω οποίω ο εκλεκτός του αξιωματικός σύνδεσμος ταξίαρχος Έντυ θα είναι υπεύθυνος απάναντί του δια σχεδιασμόν μόνον και εκτέλεσιν απασών στρατιωτικών επιχειρήσεων. Ο ταξίαρχος Έντυ έχει λάβει γνώσιν όλων των λεπτομερών επιθυμιών αρχιστρατήγου και ο τελευταίος μετ' αυχαριστήσεως έμαθε ότι δεν υπάρχουν τώρα δυσκολίαι εις πραγματοποίησίν των. Ο ταξίαρχος Έντυ θέλει κρατηθή ενήμερος όλων των συμμαχικών σχεδίων και υποθέσεων. Αρχιστράτηγος ευρίσκει ότι μόνον δια μέσου περιγραφέντων ανωτέρω δύναται έργον ελλήνων ανταρτών συντονισθή πλήρως με σχέδια στρατού εισβολής Ηνωμένων εθνών".

148

Σαράφης Στέφανος

1943

7

5

ΕΛΑΣ, ΑΝΤΑΡΤΙΚΑ ΣΩΜΑΤΑ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΓΕΝΙΚΟΝ ΣΤΡΑΤΗΓΕΙΟΝ, ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΝ ΓΡΑΦ. ΙΙ Αριθμ.61. Περί Υπογραφής Συμφωνητικού. : " Μετά μεγάλης ευχαριστήσεως αναγγέλομεν υμίν ότι σήμερον την πρωίαν υπεγράφη μεταξύ του Ταξιάρχου Έντυ και ημών Συμφωνητικόν ούτινος αντίγραφον αποστέλλομεν συνημμένως. Είμεθα πεπεισμένοι ότι η υπογραφή του Συμφωνητικού τούτου θέλει εξαλείψει συν τω χρόνω τας αφορμάς προστριβών μεταξύ των διαφόρων Ομάδων και ότι θα σημειώσει σταθμόν δια την εξέλιξην του όλου αντάρτικου αγώνος. Παρακαλούμεν όπως το Συμφωνητικόν τούτο κοινοποιηθεί προς άπαντας τους αντάρτας και καταβληθή προσπάθεια ώστε πάντες να εμπνευσθούν υπό του πνεύματος όπερ διέπει αυτό. Επίσης παρακαλούμεν όπως καταβληθή προσπάθεια όπως κατανοηθεί παρά πάντων ότι είμεθα Σύμμαχοι των Άγγλων και των Ηνωμένων Εθνών εν γένει και ότι οφείλομεν να διατηρώμεν φιλικωτάτας σχέσεις μετ' αυτών προς το συμφέρον του κοινού αγώνος αποφεύγοντας δια παντός τρόπου πάσαν πράξιν ή εκδήλωσιν ήτις ήθελεν διαταράξει την απολύτως φιλικήν ατμόσφαιραν ήτις διέπει τας μετ' αυτών σχέσεις μας. Τας μετά των άλλων ομάδων σχέσεις μας διέπει το ως άνω Συμφωνητικόν, όπερ , ως μας εδήλωσεν ο Ταξίαρχος Έντυ , θα κληθούν να υπογράψουν και αι άλλαι Εθνικαί ομάδες. Η κατάταξις εις τας ενεργούς ή εφεδρικάς δυνάμεις των οργανώσεων είναι προαιρετική και απαγορεύεται η υποχρεωτική στρατολογία ή επιστράτευσις , όπερ είναι απόλυτον δικαίωμα του κοινού Γενικού Στρατηγείου. Διατεθειμένοι να εφαρμόσουμε το Συμφωνητικόν όχι μόνο τύποις , αλλά και εν όλη τη ευρύτητι του πνεύματος , όπερ θα τείνη να δημιουργήσει ένα Ενιαίον Ελληνικόν Στρατόν αγωνιζόμενον κατά των κατακτητών συμφώνως προς τας οδηγίας του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, καλούμεν όπως καταβάλητε πάσαν προσπάθειαν δια την ανάπτυξιν φιλικών σχέσεων αποτεινόμενοι προς ημάς δια πάσαν παράβασιν των άλλων οργανώσεων και ομάδων , αίτινες δεν ήθελον κανονισθή υπό των κοινών τοπικών Αρχηγείων και αποφεύγοντες την λήψιν οιουδήποτε μέσου βίας , όπερ δεν είμεθα διατεθειμένοι να επιστρέψωμεν. Αντίγραφον της παρούσης ως και αντίγραφον του Συμφωνητικού κοινοποιηθεί υπό των Στρατηγείων εις τας αντιστοίχους των πολιτικάς οργανώσεις" Γενικόν Στρατηγείον Στέφανος Σαράφης Άρης Βελουχιώτης Βασίλης Σαμαρινιώτης

282

Φαράκος Γρηγόρης

1943

7

5

Συμφωνητικό ανάμεσα σε ΕΑΜικό κίνημα και τους Βρετανούς , επικύρωση επίσημης συνεργασίας με το ΣΜΑ. Υπογράφηκε στη Ελεύθερη Ελλάδα από το ΣΜΑ δια του εξουσιοδοτημένου αντιπροσώπου του Έντι Μάγερς και από εκπροσώπους του ΕΑΜ (Α Τζήμας) και του ΕΛΑΣ (Σαράφης , Άρης), , αργότερα ΕΔΕΣ , ΕΚΚΑ [...]προέβλεπε τη σύσταση Κοινού Γενικού Στρατηγείου Ανταρτών ΚΓΣΑ ( τους ονόμαζε " Εθνικές Ομάδες Ανταρτών). Οι ένοπλες οργανώσεις που θα εντάσσονταν στο ΚΓΣΑ θα διατηρούσαν την οργανωτική τους αυτοδυναμία και την εδαφική αυτοτέλειά τους.

120

Οικονομίδης Φ

1943

7

5

Υπογραφή του " Συμφώνου Εθνικών Ομάδων" μεταξύ ΕΛΑΣ και της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής (επικεφαλής της ο ταξίαρχος Έντι Μάγιερς). Προσχώρηση του ΕΔΕΣ στις 12 Ιουλίου.

173

Εμείς οι Έλληνες

1943

7

5

(Έως 15/7/1943) Μάχη στο Κουρσκ. Υποχώρηση των Γερμανών

205

Εμείς οι Έλληνες

1943

7

5

Υπεγράφη από τον ταξίαρχο Έντυ και Σαράφη , Άρη , Σαμαρινιώτη το παραπάνω συμφωνητικό: " Το Γενικό στρατηγείο Μέσης Ανατολής των συμμάχων , δια του εξουσιοδοτημένου αντιπροσώπου του εφ ενός και αφ' ετέρου αι Κεντρικαί επιτροπαί του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ) , και της οργανώσεως Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (ΕΛΑΣ) , στρατιωτικού τμήματος του ΕΑΜ, δια των εξουσιοδοτημένων παρ' αυτών αντιπροσώπων των συνεφώνησαν τα κάτωθι: 1) Όλαι αι αντάρικαι ομάδες δέον να είναι γνωσταί δια στρατιωτικούς λόγους ως Εθνικαί Ανταρτικαί Ομάδες της Ελλάδας , τίτλος ο οποίος θα είναι ο μόνος τον οποίον το Γενικόν συμμαχικόν στρατηγείον Μέσης Ανατολής θα χρησιμοποιεί. Οίκοθεν νοείται εκάστη ανταρτική οργάνωσις θα διατηρήση εις την εν Ελλάδι εμφάνισίν της την ονομασίαν της και την διοικητικήντης διάρθωσιν. [...] 3. Αι μονάδες μιας περιφερείας δέον να μην εισέρχονται εις άλλην εκτός εις περιπτώσεις ανωτέρας βίας ή ατόπιν αμοιβαίας συμφωνίας των αντιστοίχων καθοδηγητικών οργάνων ή και κατόπιν εντολής του Κοινού γενικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής. Η παράγραφος αύτη αποβλέπει εις την εξασφάλισιν της διαρθρώσεως της ολικής δυνάμεως κατά τρόπον ανταποκρινόμενον προς τας στρατιωτικάς ανάγκας. 4) Όλοι οι αντάρται μιας εθνικής οργανώσεως δέον όπως αναγνωρίζουν τους αντάρτας άλλων εθνικών οργανώσεων. [...]10) Τα στρατιωτικά ε'ιδη τα αποστελλόμενα νυν εις Ελλάδα πρέπει να γίνονται δεκτά ως ενδείξεις από μέρους των Ηνωμένων Εθνών της πλήρους κατανοήσεως των ηρωικών αγώνων και προσπαθειών των γινομένων υπό των Ελλήνων συμμάχων προς αντίστασιν και συντριβήν του άξονος. Η κατανωμή τούτων θα γίνεται παρά του Κοινού Γενικού Στρατηγείου . Των υλικών τούτων στερείται οιαδήποτε περιοχή παραβή τους όρους του παρόντος συμφωνητικού. 11) Δια την καλυτέραν διεύθυνσιν του όλου αγώνος και τον συντονισμόν των ενεργειών συγκροτείται Γενικόν Στρατηγείον αποτελούμενον από αντιπροσώπους μονάδων εχουσών πανελλαδικήν ή ευρείαν περιφέρειαν (έκτασιν) καθώς και αντιπρόσωπον του Γενικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής των συμμάχων. Ανάλογον κοινόν αρχηγείον δύναται να συγκροτηθή κατά περιοχάς ή περιφερείας αναλόγως της δυνάμεως των διαφόρων ομάδων. Πάσαι αι μικρότεραι ανταρτικαί ομάδες δύνανται να αποστέλλουν στρατιωτικούς συνδέσμους προς το κοινόν στρατηγείον. 12) Ο ρόλος ων εις τα κοινά αρχηγεία αποσπασθησομένων βρετανών αξιωματικών θα είναι τοιούτος συνδέσμων του Γενικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής των συμμάχων. Εν περιπτώσει δε προστριβών μεταξύ των συμπραττουσών μονάδων , προστριβών αίτινες δυνατόν να επηρεάσουν τας στρατιωτικάς επιχειρήσεις , ο πλησιέστερος άγγλος σύνδεσμος θα λαμβάνη γνώσιν αυτών". Εν Καστανιά , 5 Ιουλίου 1943. Δια το ΣΜΑ Ταξίαρχος Έντυ. Δια το ΕΑΜ , Βασ. Σαμαρινιώτης . Δια τον ΕΛΑΣ Σ . Σαράφης , Άρης Βελουχιώτης

149

Σαράφης Στέφανος

1943

7

5

Από το συνταγματάρχη Έντυ ζητήθηκε να φύγουν από την Ελλάδα οι αξιωματικοί Κρις , Μύλλερ και Θέμις για την άρση των παρεξηγήσεων και την καλύτερη εφαρμογή της συμφωνίας. Απάντησε ότι να αναγνωρίζει πως έγιναν λάθη , αλλά στο μέλλον δε θα παρατηρηθεί μεροληψία εκ μέρους άγγλου αξιωματικού και θα κάνει μετακινήσεις των αξιωματικών. Δήλωσε ότι ο Κρις ήταν έτοιμος να ζητήσει συγνώμη από τον ΕΛΑΣ. Δεχτήκαμε τη διαβεβαίωση του Έντυ και εκφράσαμε την ελπίδα πως θα γίνουν όπως τα είπε ο ίδιος. Ύστερα από την υπογραφή ο ταξίαρχος Έντυ έστειλε γράμμα στο συνταγματάρχη Ζέρβα με το οποίο τον διέτασσε να υπογράφει το συμφωνητικό που υπογράψαμε και εμείς. Αντίγραφο του γράμματος μας έδωσε. Στις 12 Ιούλη υπογράφτηκε συμφωνητικό μεταξύ Ζέρβα και Στρατηγείου Μέσης Ανατολής.

152

Σαράφης Στέφανος

1943

7

5

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] (5 -6 Ιούλη) Τμήματα ΕΛΑΣ Ρούμελης σε συνεργασία με άγγλους αξιωματικούς στη σιδηροδρομική γέφυρα παρά το Δερελή ανατίναξαν αμαξοστοιχία με 45 βαγόνια πολεμικό υλικό. Καταστράφηκε η γέφυρα και η αμαξοστοιχία. Συγκοινωνία κόπηκε για μερικές μέρες.

448

Σαράφης Στέφανος

1943

7

5

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] (5 -8 Ιούλη) Έγιναν συμπλοκές στη θέση Ροβίλιτσα στο δρόμο Πρέβεζα -Γιάννενα μεταξύ ιταλών και συνεργαζομένων ανταρτών ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ . Σκοτώθηκαν περί τους 130 Ιταλοί και πιάστηκαν 17 αιχμάλωτοι , 8 αιχμάλωτοι δόθηκαν στον ΕΔΕΣ λόγω συνεργασίας του.

448

Σαράφης Στέφανος

1943

7

5

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] (5 -10 Ιούλη) Χτυπήθηκαν εχθρικά τμήματα στις παρυφές Αγρίνι για παρεμπόδιση κίνησής τους προς γέφυρα Αχελώου. Δύναμη ΕΛΑΣ δυτικής Στερεάς από 100 άνδρες χτύπησε αιφνιδιαστικά μεμονωμένη φρουρά Ιταλών στο Μονοτιάνο την οποία και εξόντωσε. Σκοτώθηκαν 47, τραυματίστηκαν 20 και πιάστηκαν αιχμάλωτοι 18. Άλλη δύναμη ΕΛΑΣ δυτικής Στερεάς χτύπησε γερμανική φάλαγγα στο δρόμο Αγρίνι , Θέρμο κοντά στη Μυρτιά και την εξόντωσε. Νεκροί 122, τραυματίες 32 , αιχμάλωτοι 3. Πυρπολήθηκαν όλα τα αυτοκίνητα εκτός από 2 που πάρθηκαν μαζί με το υλικό τους. Κίνηση φαλάγγων σταμάτησε. Καταστράφηκαν οι γέφυρες Συκιάς , Σιδηροδρομική , Αγγελόκαστρο , Ρεπάνια στον Εύηνο. κόπηκε ο δρόμος Ναύπακτο-Μεσολόγγι στην Κακιά Σκάλα. Αυτοκίνητο που στάλθηκε για αναγνώριση κάηκε μαζί με τους επιβάτες.

448

Σαράφης Στέφανος

1943

7

6

(σημείωμα του Ανδρέα Τζήμα-1947) : […] Στις 6 Ιούλη υπογράφουμε το συμφωνητικό με τους Άγγλους. Μόλις το Κάιρο είδε την επαφή με τους Γιουγκοσλάβους , κόπηκε για την υπογραφή του συμφωνητικού. Εμείς δεν καταλαβαίνουμε να εκμεταλλευτούμε όπως πρέπει την παρουσία τους. [...]

159

Φαράκος Γρηγόρης

1943

7

6

Η Εαμική ηγεσία με περισσότερη επιμονή και μεγαλύτερο πάθος διακηρύσσει (εκείνη την περίοδο) τις θέσεις της για εθνική ενότητα και προχωρεί σε ανάλογες πρωτοβουλίες. […]: Συνάντηση (Μάιος 1943) Γ. Σιάντου με Γ. Παπανδρέου , με πρόταση σε αυτόν να αναλάβει πρωθυπουργός. Συνεδρίαση της ΚΕ του ΚΚΕ (2 Ιουνίου) , όπου, και πάλι, το θέμα της εξουσίας τοποθετείται σε δημοκρατική βάση , για την πρώτη , τουλάχιστον , φάση. Πρόταση του Σιάντου στους άλλους αρχηγούς για σύμφωνο των δημοκρατικών κομμάτων(24 Ιουνίου). Απόρριψη ίδρυσης κοινού Βαλκανικού Στρατηγείου και υπογραφή του Συμφώνου ΕΛΑΣ-ΣΜΑ (6 Ιουλίου).

136

Φαράκος Γρηγόρης

1943

7

6

Φύλαξη διόδου Σαραντάπορου από τάγμα Πούλου

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

7

7

Διαταγή του Χίτλερ για μεταφορά , στο εξής, των αιχμαλώτων "συμμοριτών" στη Γερμανία , με σκοπό να χρησιμοποιηθούν ως εργατικό δυναμικό.

195

Δορδανάς Στράτος

1943

7

9

(Έως 10/7/1943) Επιχείρηση Husky Εισβολή Αμερικανών και Βρετανών στη Σικελία

205

Εμείς οι Έλληνες

1943

7

9

Τριάντα με σαράντα αντάρτες [του ΕΛΑΣ] έστησαν ενέδρα σε μια ομάδα Γερμανών του 1 ου λόχου του 26 ου Μηχανοκίνητου Τάγματος Τεχνικού Μεταλλείων, που εκείνη την ώρα κατευθυνόταν από τη Ροδιανή Κοζάνης προς το ένα από τα δύο ορυχεία στη θέση "Ζυγκόστι" . Από την επίθεση σκοτώθηκαν δύο δεκανείς , άλλοι τρεις τραυματίστηκαν ελαφρά , ενώ βαρύτερα τραυματίστηκε ένας υπαξιωματικός , ο οποίος υπέκυψε αργότερα κατά τη μεταφορά του στην Κοζάνη

221

Δορδανάς Στράτος

1943

7

9

Πανθεσσαλικό Συνέδριο Ανταρτών - Αντιπρόσωποι Γιουγκοσλάβων και Αλβανών παρτιζάνων. :Τις μέρες αυτές έγινε στην καστανιά Πανθεσσαλικό συνέδριο ανταρτών στο οποίο πήραν μέρος αντιπρόσωποι όλων των αρχηγείων και υπαρχηγείων Θεσσαλίας ως και αντιπρόσωποι της Μακεδονίας. [...] Ο γιουγκοσλάβος αντιπρόσωπος Τέμπο ανέπτυξε την έκταση του λαϊκού κινήματος στη Γιουγκοσλαβία , που ως τότε δεν είχε πάρει καμιά βοήθεια , ο Αλβανός αντιπρόσωπος Τζότζα μίλησε για το αλβανικό κίνημα που επίσης δεν πήρε καμιά βοήθεια. [...]Με τους Γιουγκοσλάβους και τον Αλβανό αντιπρόσωπο είχαμε τρεις έως τέσσερις συναντήσεις κατά τις οποίες συζητήσαμε τα ζητήματα που αφορούσαν τη συνεργασία μας. Ζητούσαν τη δημιουργία κοινού επιτελείου για το συντονισμό των επιχειρήσεων και την ελευθερία των διαφόρων βαλκανικών στρατηγείων να καθοδηγούν τους πληθυσμούς και αντάρτες , που σαν μειοψηφία βρίσκονταν τυχόν σε κάθε βαλκανική χώρα. Το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ , που έκανε επιχειρήσεις σύμφωνα με τις διαταγές του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής , δεν ήταν δυνατόν να δεχθεί τέτοιο πράγμα αλλά συμφώνησε να υπάρχει μεταξύ των στρατηγείων των ανταρτών επαφή , να ανταλλάσσονται πληροφορίες , να υπάρχει σύνδεσμος του ενός στρατηγείου στο άλλο και όταν υπάρχει ευκαιρία ή ανάγκη να επιδιώκεται ο συντονισμός των επιχειρήσεων. Αυτό ήταν το αποτέλεσμα των συζητήσεων που έπρεπε να εγκριθεί από την Κεντρική Επιτροπή του ΕΑΜ, οπόταν θα ειδοποιούνταν σχετικά το αλβανικό κι γιουγκοσλαβικό στρατηγείου. Οι αντιπρόσωποι έφυγαν κατά τας 9 ή 10 Ιούλη.

153

Σαράφης Στέφανος

1943

7

9

Διαταγή ΓΣ ΕΛΑΣ , ΑΡ. 68 . Βαλκανικό Γενικό Στρατηγείο : Συνεργασία μετ' Αλβανών και Γιουγκοσλάβων. Κατόπιν του αναπτυχθέντος πνεύματος συναδελφώσεως μετά των Αλβανών και Γιουγκοσλάβων ανταρτών και της διαπιστωθείσας ανάγκης της πλήρους συνεργασίας των ανταρτικών Στρατών εναντίον των Στρατών κατοχής απεφασίσθη να επιδιωχθή ο συντονισμός των ενεργειών μας και ο σχηματισμός μελλοντικώς ενός Βαλκανικού Γενικού Στρατηγείου, όπερ θα δίνει τας γενικάς γραμμάς των επιχειρήσεων και θα συντονίζει ταύτας εις όλην την Βαλκανικήν. Εις εκτέλεσιν των αποφάσεων τούτων παρακαλούμεν όπως επειδιώξητε την πλήρη συνεργασίαν του ΕΑΜ μετά του Αλβανικού και Σερβικού ανταρτικού Στρατού εις τας περιφέρειας τας γειτνιάζουσας μετ' αυτών και ειδικώς εις τας περιφέρειας Μπίχλιστα-Γράμμου-Κόνιτσας-Γραμπάλας-Καλαμά-Καϊμακτσαλάν-Φλωρίνης-Μοναστηρίουυ και Γευγελής. Η συνεργασία αυτή δύναται να επιτευχθεί καλύτερα δια της στενής επαφής και της πλήρους στρατιωτικής συμπράξεως , δια της δημιουργίας κοινών Αρχηγείων ή Υπαρχηγείων , της Υπάρξεως αξιωματικών συνδέσμων εναλλάξ και της δημιουργίας κοινών Συγκροτημάτων, ακόμη δι ισάριθμων Ελληνικών και Αλβανικών ομάδων , ή Ελληνικών και Σερβικών Ομάδων. Τα Συγκροτήματα ταύτα υπό κοινή διοίκησιν ου μόνον θα δρώσιν εναντίον των κατακτητών , αλλ' εφοδιασμένης εκάστης ομάδος με την σημαίαν της , θα περιέρχονται τας περιφερείας Κορυτσάς-Αργυροκάστρου-Τσαμουριάς-Καστοριάς-Μοναστηρίου-Φλωρίνης-Ελμοπίας και Γευγελής , όπου υπάρχουσι Έλληνες , Αλβανοί και Σλαβόφωνοι Μακεδόνες και δια της παρουσίας , των λόγων των και της κοινής συμβιώσεως θέλουσι συντελέσει εις την ανάπτυξιν αδελφικών σχέσεων μεταξύ των λαών των περιοχών τούτων και την κατανόησιν παρ' αυτών ότι δέον δια παντός τρόπου να υποστηρίξωσι τον κοινόν αγώνα κατατασσόμενοι εν τέλει εις τας κοινάς ταύτας ομάδας ή δημιουργούντες ανεξαρτήτους τοιαύτας υπό τας διαταγάς των κοινών Αρχηγείων. Η στρατιωτική αυτή συνεργασία θέλει επί πλέον συντελέσει εις την ανάπτυξιν ενός απολύτως φιλικού πνεύματος απαραιτήτου δια τη φιλικήν επίλυσιν των τυχόν υπαρχουσών συνοριακών διαφορών κατά το Συνέδριο της Ειρήνης και τη δημιουργίαν των προϋποθέσεων εκείνων αίτινες είναι απαραίτητοι δια την εις το μέλλον αδελφικήν διαβίωσιν και συνεργασίαν των Βαλκανικών λαών. Γενικόν Στρατηγείον. Στέφανος Σαράφης, Άρης Βελουχιώτης , Βασίλης Σαμαρινιώτης.[Τελικά τα ΒΣ δεν ιδρύθηκε . Κυριάρχησαν οι επιφυλάξεις και γιατί ακόμα κατά τη συνάντηση τον Αύγουστο, του Τέμπο με τον Σιάντο, διαταράχτηκε πλήρως το κλίμα συνεργασίας. Οι επιφυλάξεις της Εαμικής ηγεσίας δεν ήταν αδικαιολόγητες. Τις βλέψεις του Τέμπο είχαν , τότε, επισημάνει και οι Σοβιετικές μυστικές υπηρεσίες.]

268

Φαράκος Γρηγόρης

1943

7

10

Εντολή των Γερμανών για την επέκταση της βουλγαρικής κατοχής ως τον Αξιό και τη Χαλκιδική ( με εξαίρεση τη Θεσσαλονίκη)

173

Εμείς οι Έλληνες

1943

7

10

Η επέκταση της βουλγαρικής κατοχής και η είσοδος των βουλγαρικών στρατευμάτων σε περιοχές της Κεντρικής Μακεδονίας είχε ως συνέπεια την υπαγωγή της ΓΔΜ στη γερμανική διοίκηση και την αντικατάσταση των ελλήνων νομαρχών και επαρχών από γερμανούς αξιωματικούς.

219

Καλογριάς Βάιος

1943

7

10

Πρωτοσέλιδο άρθρο του "Ριζοσπάστη", στις 10 Ιουλίου 1943, με τίτλο "κάτω τα χέρια από τη Μακεδονία" και υπότιτλο "να σώσουμε τη Μακεδονία".

50

Αλβανός Ραϋμόνδος

1943

7

10

[…]με αφορμή την αντίδραση στην επέκταση της βουλγαρικής κατοχής στη Μακεδονία, τόσο το ΕΑΜ όσο και ο ΕΛΑΣ εξέδωσαν τόσο μαχητικές και αδιάλλακτες ανακοινώσεις που οι σύγχρονοι αριστεροί διανοούμενοι θα τις χαρακτήριζαν σοβινιστικές, εθνικιστικές και μισαλλόδοξες. Ο απολίτιστος και άσπλαχνος εχθρός δεν θα πετύχει στα νέα του ελληνοκτόνα σχέδια, γράφει σε σχετική απόφασή της με ημερομηνία 10 Ιουλίου 1943 η ΚΕ του ΕΛΑΣ, για να καταλήξει με τα συνθήματα: «Θάνατος σε όλους τους τυράννους, στους Γερμανούς, στους Ιταλούς φασίστες. Θάνατος στους Βουλγάρους εισβολείς!» (ΚΕ ΕΛΑΣ, «Απόφαση για την εισβολή των βουλγάρων φασιστών στη Μακεδονία». Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Εθνική Αντίσταση, συλλογή 5η, Αύγουστος 1963, σ. 3).
(Εμπρός ΕΛΑΣ για την Ελλάδα, Συγγραφέας: Τάσος Χατζηαναστασίου
Άρδην τ. 65, από: http://www.ardin.gr/node/533)

Χατζηαναστασίου Τάσος

1943

7

12

Προσχώρηση του ΕΔΕΣ στο " Σύμφωνο Εθνικών Ομάδων"(που υπογράφηκε 5/7/1943 μεταξύ ΕΛΑΣ και της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής

173

Εμείς οι Έλληνες

1943

7

12

Βαλκανική Ένωσις Σοβιετικών Δημοκρατιών.
«ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟΝ
Το Κομμουνιστικόν Κόμμα Ελλάδος και το Κομμουνιστικόν Κόμμα Βουλγαρίας ύστερα από την διάλυση της Κομ. Διεθν. έχοντας υπ' όψη την ως τώρα πολιτικήν γραμμήν της Κομ. Διεθν. και τις τελευταίες οδηγίες της και με την επιθυμίαν να εργασθούν από κοινού για την ταχύτερη και αποτελεσματικώτερη δράση της με τελικό σκοπό την εγκαθίδρυση στην Βαλκανικήν Ενωσης Σοβιετικής Δημοκρατίας και να λύσουν μια για πάντα τις διαφορές ανάμεσα στους λαούς της Βαλκανικής, αποφασίζουν με τους αντιπροσώπους των που υπογράφουν το σύμφωνον αυτό:
1ον) Του συντρόφου Γιάννη Ιωαννίδη εκ μέρους του ΚΚΕ και
2ον) του Δουσάν Δασκάλωφ εκ μέρους του ΚΚΒ τα εξής:
1) Τελικός σκοπός και των δύο κομμάτων καθορίζεται η εγκαθίδρυση στην Βαλκανικήν Ενωσης Σοβιετικών Δημοκρατιών, που θα περιλαμβάνει την Ελλάδα, την Μακεδονία και την Σερβία.
2) Τα ΚΚ Ελλάδος και Βουλγαρίας είναι ελεύθερα να κανονίσουν την τακτική της δράσης τους για να φθάσουν στον τελικό σκοπό όπως αυτά νομίζουν καλύτερα.
3) Για την ασφάλεια των συνόρων από Β. και τα δύο κόμματα θα εργασθούν ώστε τα σύνορα της Βουλγαρίας και της Σερβίας να πιάνουν από τον Δούναβη με τέλος Β. του Φιούμε στην Αδριατική.
4) Στην Βουλγαρία θα δοθεί διέξοδος εδαφική στο Αιγαίο.
5) Η Ισταμπούλ και τα στενά των Δαρδανελλίων να αποτελέσουν ανεξάρτητη και αυτόνομη Δημοκρατία υπό τον έλεγχο της ΕΣΣΔ Ρωσίας.
6) Η Μακεδονία, η Ελληνική, Βουλγαρική και Σερβική, δηλαδή η χώρα που συμπεριλαμβάνεται μέσα στον ποταμό Νέστο και το όρος Ροδόπη, τα όρη Ρύλα, Οσνικώφ Σαρ (Σκάρδος) από Β. τις Αλβανικές Αλπεις και την Πίνδο από Δυσμάς το όρος Ολυμπος και το Αιγαίο από Νότον με την νήσον Θάσον θα αποτελέσουν ανεξάρτητη αυτόνομη Σοβ. Δημοκρατία μέσα στην Ενωση Σ.Σ.Δ. της Βαλκανικής.
Επίσημη γλώσσα θα είναι η ελληνική και η βουλγαρική.
Το σύμφωνο αυτό διατυπώθηκε ελληνικά και βουλγαρικά.
Πετρίτσι 12 Ιούλη 1943
Για το ΚΚΕ
(υπ.) Γιάννης Ιωαννίδης
Για το ΚΚΒ
(υπ.) Δουσάν Δασκάλωφ»
(Ακριβές αντίγραφον εκ του ευρεθέντος εις το χωρίον Μπούλα Κομμουνιστικού Αρχείου).

11

Υφυπουργείο Τύπου και Πληροφοριών

1943

7

12

ΠΡΟΒΟΚΑΤΟΡΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΟΚΑΤΣΙΕΣ(Ή Η ΠΛΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ) [«ΣΥΜΦΩΝΟ ΠΕΤΡΙΤΣΙΟΥ»] (4/4/2008)
αναδημοσίευση από: http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=4491859&publDate=4/4/2008
[…]Του Μάκη ΜΑΪΛΗ
Το περιβόητο «Σύμφωνο του Πετριτσίου», που υποτίθεται ότι υπέγραφε εκ μέρους του ΚΚΕ ο Γιάννης Ιωαννίδης και εκ μέρους του ΚΚ Βουλγαρίας κάποιος Δουσάν Δασκάλωφ (ανύπαρκτο πρόσωπο) έλεγε τα εξής, όπως δημοσιεύτηκε το 1947 στην έκδοση του υφυπουργείου Τύπου και Πληροφοριών με τον τίτλο «Η ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΒΟΥΛΗ» (σελ. 11):
[…]
Ποιος ήταν ο κατασκευαστής αυτού του εγγράφου; Απαντώντας σε αυτή την ερώτηση ο Γιάννης Ιωαννίδης είπε: «Φυσικά η Ιντέλιτζενς Σέρβις» (Αναμνήσεις Γιάννη Ιωαννίδη - μαγνητοφωνημένη αφήγηση στον Αλέκο Παπαπαναγιώτου). Οσον αφορά τον Δασκάλωφ, ο Γιάννης Ιωαννίδης σημείωσε: «Μα και μέχρι σήμερα δεν μπόρεσα να μάθω τι διάολο ήταν αυτό το όνομα. Υπάρχει, δεν υπάρχει; Είναι πραγματικό όνομα ή δεν είναι;».
Το πλαστό έγγραφο καταγγέλθηκε από το ΚΚΕ, ο ίδιος ο Γιάννης Ιωαννίδης μάλιστα είπε: «Εκείνη την ημέρα (σ.σ. δηλαδή στις 12 Ιούλη 1943), το απόγευμα, εγώ είχα ανταμώσει με τον Σβώλο και είχαμε συνεργασία. Καθορίσαμε τη συνάντηση και για την άλλη μέρα. Το πρωί εκείνης της μέρας βγήκαν οι εφημερίδες με πηχυαίους τίτλους για το σύμφωνο Ιωαννίδη - Δασκάλωφ».
Για το ίδιο ζήτημα ο καθηγητής Χάγκεν Φλάισερ έγραψε: «Αυτό το περίφημο "Σύμφωνο Πετριτσίου" θα παίζει σημαντικό ρόλο στην αντικομμουνιστική "διαφώτιση", ιδίως κατά τα τέλη του 1943 και πάλι το Μάιο του 1944». Ο ίδιος αναφέρεται και σε ένα άλλο προβοκατόρικο «σύμφωνο» με ημερομηνία 10 Αυγούστου 1943, «με το οποίο το ΚΚΕ δήθεν δεσμεύτηκε απέναντι στο αλβανικό απελευθερωτικό μέτωπο LNC να παραχωρήσει ολόκληρη την Ηπειρο, ως αντάλλαγμα για την υποστήριξή του» («Στέμμα και Σβάστικα», τ. 2, σελ. 91).
Παρόμοια προβοκατόρικα κείμενα υπήρξαν και άλλα, τόσο στη διάρκεια της Κατοχής όσο και μετά. Ενα από αυτά εμφανίστηκε να έχει την υπογραφή του Νίκου Ζαχαριάδη και του Ρωσογιουγκοσλάβου αξιωματικού Γαβρίλοβιτς και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Ελληνικόν Αίμα». Η ηγεσία του ΚΚΕ το κατήγγειλε και μήνυσε τους διευθυντές της εφημερίδας Πηνιάτογλου, Βοβολίνη και Μήλιο για συκοφαντία. Στη δίκη αποδείχτηκε η πλαστότητα του περιβόητου «συμφώνου», όπως αποφάσισε και το δικαστήριο.
Σε αυτή τη δίκη μάρτυρες κατηγορίας αναφέρθηκαν και στο ψευτοσύμφωνο Ιωαννίδη - Δασκάλωφ. Ο Νεόκοσμος Γρηγοριάδης απαντώντας σε ερώτηση, για το τι γνωρίζει σχετικά με το σύμφωνο Ιωαννίδη - Δασκάλωφ, κατέθεσε:
«Συκοφαντικό. Ο Ιωαννίδης ούτε μία στιγμή δεν έφυγε από την Αθήνα και συνεπώς τα λεγόμενα (...) είναι ένα ψεύδος ακόμη. Το ξέρω καλά σαν πρόεδρος της ΚΕ του ΕΛΑΣ».
Ο στρατηγός Ευριπίδης Μπακιρτζής κατέθεσε για το ίδιο «σύμφωνο» ότι: «Ο πρεσβευτής της Ελλάδος στο Παρίσι κ. Περικλής Αργυρόπουλος διέψευσε σε γαλλικά φύλλα την είδηση, χαρακτηρίζοντάς το συκοφαντικό και τονίζοντας ότι συντάχτηκε στη βουλγαρική πρεσβεία της Αθήνας».
Ο Νίκος Ζαχαριάδης κατέθεσε στην ίδια δίκη ότι το πλαστό σύμφωνο το διάβασε όταν ήταν στο Νταχάου, στο επίσημο όργανο του χιτλερισμού «Φέλκισε Μπεομπάχτερ», και τόνισε: «Τα σύμφωνα αυτά τα χάλκευαν η Γκεστάπο και οι κύκλοι της διεθνούς αντίδρασης». (Ολες οι παραπάνω μαρτυρικές καταθέσεις περιέχονται στην απάντηση που έδωσε το Τμήμα Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ στο δημοσίευμα του Γιάννη Μαρίνου - «Το Βήμα», 10/1/1993).
Τα γεγονότα λοιπόν είναι καταλυτικά. Το πιο αποστομωτικό στις ιμπεριαλιστικές μηχανορραφίες αποτελεί η «απόφαση του Πολιτικού Γραφείου πάνω στην καινούργια βουλγαρική επιδρομή», με ημερομηνία 10 του Ιούλη 1943 και δημοσίευση στο «Ριζοσπάστη» στις 18 του Ιούλη 1943, όπου ανάμεσα σε άλλα διαβάζουμε: «Το Πολιτικό Γραφείο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ (...) καλεί ολόκληρο τον ελληνικό λαό, όλες τις οργανώσεις και κόμματα να συνενώσουν τις δυνάμεις τους σε πανεθνικό απελευθερωτικό πόλεμο για τη σωτηρία της ελληνικής Μακεδονίας, της Δυτικής Θράκης, για τη λευτεριά της σκλαβωμένης Ελλάδας (...) Θάνατος στους γερμανοϊταλοβουλγάρους επιδρομείς! Ζήτω η ελληνική Μακεδονία και η Δυτική Θράκη!». (Το ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα, τόμος 5ος, σελ. 161 - 162).
Παρ' όλα αυτά το πλαστό «Σύμφωνο του Πετριτσίου» χρησιμοποιήθηκε κατά του ΚΚΕ και στη Σύσκεψη του Λιβάνου από τον Γεώργιο Παπανδρέου, καθώς και από άλλους αστούς πολιτικούς. Το ίδιο χρησιμοποιήθηκε και την προηγούμενη χρονιά, το 1943, από διάφορες αστικές πολιτικές δυνάμεις. Ηταν η χρονιά που το ΚΚΕ και το ΕΑΜ οργάνωναν διαδηλώσεις στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις με αφορμή την επέκταση της βουλγαρικής κατοχής στη Μακεδονία - Θράκη.
Λίγες μέρες πριν από την υποτιθέμενη σύναψη του περιβόητου «Συμφώνου του Πετριτσίου» (5 του Ιούλη 1943) υπογράφτηκε στην Καστανιά το τελικό κείμενο του συμφωνητικού προσχώρησης του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ στο Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής. Ηταν οι ίδιες μέρες που το ΚΚΕ και το ΕΑΜ - ΕΛΑΣ είχαν αρνηθεί την προσχώρηση στο Βαλκανικό Στρατηγείο, που είχε προτείνει η ηγεσία του ΚΚ Γιουγκοσλαβίας. Ενας από τους λόγους της διαφωνίας του ΚΚΕ ήταν η επιδίωξη του ΚΚ Γιουγκοσλαβίας να υιοθετηθεί η γραμμή της ελεύθερης Μακεδονίας στο πλαίσιο της μεταπολεμικής Γιουγκοσλαβικής Ομοσπονδίας. Μ' αυτό το στόχο είχε συγκροτηθεί η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚ Μακεδονίας, ως τμήματος του ΚΚ Γιουγκοσλαβίας.
[…]
Του
Μάκη ΜΑΪΛΗ

1943

7

12

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Δύναμη Γερμανών προσπάθησε να καταλάβει την κορυφογραμμή Μιτσικέλι και να εξασφαλίσει το δρόμο Γιάννενα -Καλπάκι. Ύστερα από 2 ώρες μάχη οι Γερμανοί υποχώρησαν. Απώλειες ανεξακρίβωτες. Δικοί μας 2 νεκροί.

448

Σαράφης Στέφανος

1943

7

13

& 22 Ιουλίου. […]όταν οι Βούλγαροι επεδίωξαν την επέκταση της κυριαρχίας τους και στην υπόλοιπη Μακεδονία , ο Ελληνισμός κινητοποιήθηκε αμέσως με όλες του τις δυνάμεις. Οι αντιστασιακές οργανώσεις , σε συνεργασία με όλες τις πολιτικές παρατάξεις και τον κρατικό μηχανισμό της κατοχικής κυβέρνησης , διοργάνωσαν στις 13 και 22 Ιουλίου 1943 μεγάλες διαδηλώσεις , που εξέφραζαν την αποφασιστικότητα του ελληνικού λαού να μη δεχθεί τα σχέδια που προωθούσαν οι Βούλγαροι με την ανοχή του Άξονα.

19

Καρδάρας Χρήστος

1943

7

14

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Ιταλική φάλαγγα , δύναμη συντάγματος με όλμους και βαριά πολυβόλα κινήθηκε προς το οροπέδιο Νευρόπολης. Κοντά στο χωριό Βουνέσι χτυπήθηκε από τμήματα ΕΛΑΣ Θεσσαλίας αιφνιδιαστικά και αναγκάστηκε να γυρίσει στις βάσεις της. Νεκροί και τραυματίες 100.

448

Σαράφης Στέφανος

1943

7

14

Διαταγή του Αλεξάντερ Λαιρ[Γερμανού , Ανώτερου Στρατιωτικού Διοικητή Νοτιοανατολικής Ευρώπης] , "για την άμυνα και τα αντίποινα έναντι του εχθρικού πληθυσμού"[…]"στο εξής θα έπρεπε να θεωρούμε τους Έλληνες ως εχθρούς μας" [ …] 5)[…]Αμείλικτη αντιμετώπιση και αντίποινα θα πρέπι να εφαρμοστούν κατά το μέτρο του δυνατού μόνο εναντίον του εχθρικά διακείμενου πληθυσμού. Μέσα από την άψογη μεταχείριση του φιλικά διακείμενου τμήματος του πληθυσμού - στην Ελλάδα αυτό το τμήμα αποτελεί ένα πάρα πολύ μικρό ποσοστό του πληθυσμού -θα πρέπει να αποφευχθεί η ένταξη του πληθυσμού στις συμμορίες.Αυτή , όμως η άποψη δε θα πρέπει να οδηγήσει στην υιοθέτηση της θέσης σύμφωνα με την οποία , για παράδειγμα , αν σε ένα χωριό γερμανικά τμήματα δεχθούν πυρά να μη ληφθεί κανένα μέτρο γιατί δεν είναι δυνατό να εντοπιστούν οι ίδιοι δράστες. Αυτές οι περιπτώσεις θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με αντίποινα , με τη μορφή ης γρηγορης σύλληψης και εκτέλεσης , ακόμα καλύτερα με το δημόσιο απαγχονισμό έγκριτων προσωπικοτήτων του χωριού. [...] Στις περισσότρες περιπτώσεις ο πληθυσμός υποστηρίζει τις συμμορίες.[...]"

194

Δορδανάς Στράτος

1943

7

15

Αντάρτες του ΕΛΑΣ επιχείρησαν ανεπιτυχώς να ανατινάξουν τμήμα της σιδηροδρομικής γραμμής μεταξύ των χωριών Ξινό νερό και Κλειδί.

277

Δορδανάς Στράτος

1943

7

16

(έως 18 του Ιούλη) Στέφανος Σαράφης : " Μετασταθμεύσαμε [ΓΣ ΕΛΑΣ] στο Περτούλι , όπου εγκατασταθήκαμε οριστικά και άνετα γιατί οι πλούσιοι παραθεριστές δεν ήρθανε και τα σπίτια τους έμεναν άδεια. Η εγκατάσταση έγινε : 1) Γενικό Στρατηγείο , γραφεία και κατοικία διοίκησης και επιτελάρχη (σπίτι αδελφών Χατζηγάκη) 2) κατοικία αξιωματικών επιτελείου και εστιατόριο (σπίτι Τσιπουλάκου) 3) λόχος στρατηγείου (σπίτι Χατζηγάκη , Αβέρωφ) 4) αγγλική αποστολή (σπίτι καθηγητή (Δεν υπάρχουν προτάσεις)) 5) αντιπροσωπεία ΕΔΕΣ (σπίτι δικηγόρου Σταθάκη) β) αντιπροσωπεία ΕΚΚΑ (σπίτι Κωστίκα) 7) σχολή εφέδρων αξιωματικών (σπίτια συμβούλου επικρατείας Πουλίτσα , καθηγητού Σακελαρίου). Άρχισε άμεσα η λειτουργία του Γενικού Στρατηγείου. αργότερα λόγω επιδρομών εχθρικών αεροπλάνων από τις οποίες κάηκε το εργοστάσιο ξυλείας , η αγγλική αποστολή και το γενικό στρατηγείο εγκαταστάθηκαν μέσα στο δάσος σε ξύλινες παράγκες που κατασκευάσαμε. "

156

Σαράφης Στέφανος

1943

7

18

Μόλις εγκαταστάθηκε το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ στο Περτούλι, ο ταξίαρχος Έντυ κοινοποίησε τις παρακάτω διαταγές του στρατηγού σερ Μάιντλαντ Ουίλσων: " Επιθυμώ να μεταβιβάσω εις όλους τους βαθμούς του ανταρτικού στρατού Ελλάδας τα ειλικρινή μου ευχαριστήρια και συγχαρητήρια δια τας προσφάτους μεγάλας επιτυχίας εις ολόκληρον την Ελλάδα. Αι επιχειρήσεις των εκείναι επιμελώς προπαρασκευασθείσαι από ημάς και εκτελεσθείσαι μετά μεγάλης ακριβείας από σας, συνέβαλον και συνετέλεσαν εις τας επιτυχίας των συμμαχικών στρατιών επί της Σικελίας. Ο Άξων παρασυρθείς υπέθεσε μίαν επίθεσιν εις τα Βαλκάνια. Αι ενισχύσεις εις άνδρας και αεροπλάνα τα οποία ήσαν διατεθειμένα δι την Ιταλίαν , απησχολήθησαν εις τα Βαλκάνια. Η προσοχή τους εστράφη προς την Ελλάδα και μία μεγάλη νηοπομπή επέρασεν ανενόχλητη μέσα εις την Μεσόγειον. Παραδέχομαι ότι αι επιχειρήσεις των ανταρτών δεν ήσαν ακίνδυνοι και ο άμαχος πληθυσμός υπέφερε πολύ. Παρακαλώ μεταβιβάσατε εις εκείνους και εις τον πληθυσμόν της Ελλάδος την εκτίμησιν δια την αφοσίωσίν των εις τους συνεργάτας αυτών. Ο πόλεμος βαθμιαίως βαίνει προς βέβαιον τέλος του. Το τέλος θα είναι η άνευ όρων παράδοσις του Άξονος. Απαιτώ συνεχή εμπιστοσύνην και απόλυτον αφοσίωσιν εις τους στρατιωτικούς αρχηγούς των συμμαχικών στρατιών της Μεσογείου μία των οποίων είναι το ανταρτικόν σώμα της Ελλάδος. Εύγε εις τους αντάρτας. !8 Ιουλίου 1943. ΟΥΪΛΣΩΝ"

156

Σαράφης Στέφανος

1943

7

17

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] (17-21 Ιούλη) α) Ισχυρή δύναμη με πυροβολικό και όλμους από Κόνιτσα χτύπησε τμήματα Ηπείρου επί 3 μέρες με σκοπό να περάσει τη διάβαση Ελεύθερο Παλιοσέλι στα Ζαγόρια. Ανατράπηκε και αναγκάστηκε να γυρίσει στη βάση της. Νεκροί 50 , τραυματίες ανεξακρίβωτοι. Δικοί μας νεκροί 1, τραυματίες 12. β) Τμήματά μας έκανα νυχτερινή επιδρομή κατά γερμανικής φάλαγγας στην περιοχή Ξηρολίμνης με επιτυχία. Απώλειες εχθρού σοβαρές. Δικοί μας 9 νεκροί , 8 τραυματίες . γ) Γερμανική φάλαγγα με θωρακισμένα αυτοκίνητα κινήθηκε από Κοζάνη, πέρασε το Μπογάζι και έφτασε στη Σιάτιστα. Από κει κινήθηκε προς Νεάπολη και Τσοτύλι. Επιχείρησε να περάσει τη γέφυρα Γιάγκοβο αλλά αποκρούστηκε ύστερα από 8 ώρες συμπλοκή. Η γέφυρα καταστράφηκε. Ανατινάχτηκαν 3 αυτοκίνητα. Απώλειες σοβαρές. δ) Τμήμα ΕΛΑΣ δυτικής Μακεδονίας χτύπησε αιφνιδιαστικά αρχηγείο βουλγάρων κομιτατζήδων στο Άργος Ορεστικό. Εξόντωσε όλους πλην ενός που πιάστηκε αιχμάλωτος . Λάφυρα , αυτόματα , όπλα και το άλογο του αρχηγού. ε) 2 Ιταλικοί λόχοι με 300 βούλγαρους κομιτατζήδες κινήθηκαν προς Πεντάβρυσο. Ύστερα από 8 ώρες μάχη αποκρούστηκαν στο Καληχώρι. Αφέθηκαν 4 νεκροί στο πεδίο της μάχης πολλοί νεκροί και τραυματίες μεταφέρθηκαν με αυτοκίνητα.

448

Σαράφης Στέφανος

1943

7

18

Μόλις εγκαταστάθηκε το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ στο Περτούλι, ο ταξίαρχος Έντυ κοινοποίησε τις παρακάτω διαταγές του στρατηγού σερ Μάιντλαντ Ουίλσων: " Στρατηγός Ουίλσων παρακαλεί όπως άπασαι αι επιχειρήσεις παύσουν αμέσως . Χάρις εις λαμπράς επιχειρήσεις ανταρτών εν Ελλάδι η προσοχή του Άξονος απεστράφη από μεγάλας νηοπομπάς και συγκεντρώσεις επιχειρήσεων Μεσογείου. Ενισχύσεις Άξονος ήσαν υποχρεωμέναι και είναι ακόμη να κινηθούν προς τα Βαλκάνια επιτρεπομένων ούτω των επιχειρήσεων εν Σικελία να προχωρούν συμφώνως προς τα σχέδια. Αρχιστράτηγος εξέφρασε ειλικρινείς του ευχαριστίας προς τους ελεύθερους Έλληνας. Στρατηγός Ουίλσων τώρα παρακαλεί όπως όλοι οι αντάρται μείνου ήσυχοι και να επιδοθούν εις επιλογήν περαιτέρω στρατολογήσεων , ανεφοδιασμόν και εξάσκησιν δια μελλοντικά γεγονότα ων ακριβής ημερομηνία δεν είναι ακόμη γνωστή. Μόνη εξαίρεσις εις τ' ανωτέρω περιλαμβάνεται εις ειδικάς οδηγίας προς ταξίαρχον Έντυ δι ορισμένα έργα απαιτούντα μικράς ανεξαρτήτους επιχειρήσεις. !8 Ιουλίου 1943. ΟΥΪΛΣΩΝ"

157

Σαράφης Στέφανος

1943

7

18

(χ.η. , αυτή την περίοδο) Η Σύνθεση του ΕΛΑΣ : α) Το Γενικό Στρατηγείο είχε ένα μικρό επιτελείο με 5 αξιωματικούς χωρίς υπηρεσίες. Β) Η διοίκηση σ' όλη την κλίμακα της ιεραρχίας ήταν τριμελής, ήτοι ένας στρατιωτικός αρχηγός , ένας καπετάνιος και ένας εκπρόσωπος του ΕΑΜ. γ) ο εφοδιασμός γινόταν από τους πόρους της χώρας και τα λάφυρα και συμπληρώνονταν από τη βοήθεια των συμμάχων σε ιματισμό , χρήματα και οπλισμό. Η βοήθεια αυτή ήταν μικρή και ανάλογα με τις συμπάθειες των κατά τόπους άγγλων αξιωματικών. Τώρα , ύστερα από την υπογραφή του συμφωνητικού , θα άρχιζε ο κανονικός εφοδιασμός. δ) Η απονομή της δικαιοσύνης γίνονταν από ανταρτοδικεία συγκροτούμενα από τα αρχηγεία και υπαρχηγεία κάθε φορά που ήταν ανάγκη. ε) Η διοίκηση κι η δικαιοσύνης στα χωριά γίνονταν από χωριάτες που είχαν εκλεγεί από τους συγχωριανούς τους . Ασφάλεια στις ελεύθερες περιοχές ήταν πλήρης . Είχαν εξαληφθεί η ληστεία και η ζωοκλοπή. Στις διαταγές του Γενικού Στρατηγείου υπήχθησαν τα κάτωθι στρατηγεία και γενικά αρχηγεία : 1) Στρατηγείο Μακεδονίας με τα αρχηγεία Πιερίων , Πάικου, Βερμίου, Σινιάτσικου, Μπούρινος, Βαρνούτας, Βοΐου, υποδιαιρούμενα σε υπαρχηγεία. Συνολική δύναμη περίπου 4.500 άνδρες.2)[...] [[[]]] Στρατιωτικός αρχηγός Μακεδονίας συνταγματάρχης πεζικού Τζιότζιος Β. [σελ. 160] [[[]]] Κατά τη διάρκεια που συνεδρίαζε το Στρατιωτικό Συμβούλιο[τέλη Ιουλίου 1943] παρουσιάστηκε στον ΕΛΑΣ Μακεδονίας ο συνταγματάρχης Ιππικού Δημαράτος Σωκράτης. Ήταν γνωστό ότι ήταν ικανός αξιωματικός και βασιλόφρων. [...]Άρης και Σαμαρινιώτης ήταν με την άποψη να τον δεχτούμε με τις επιφυλάξεις του και να του δώσουμε ανάλογη θέση.[...] Εγώ[Σαράφης] που γνώριζα καλά το χαρακτήρα του , είχα τη γνώμη να μη γίνει δεκτός αν δεν δέχονταν τους σκοπούς του ΕΑΜ. [...]Ύστερα από επιμονή των δύο άλλων , δέχτηκα την κατάταξή του και τοποθετήθηκε προσωρινά στρατιωτικός αρχηγός Μακεδονίας σ' αντικατάσταση του συνταγματάρχη πεζικού Τζιότζου Β. , που είχε προσβληθεί από ημιπληγία. Ο συνταγματάρχης Δημαράτος Σωκράτης δέχτηκε ,γύρισε γρήγορα στη Μακεδονία και ανέλαβε υπηρεσία. [σελ.163]

158

Σαράφης Στέφανος

1943

7

18

Ο πρεσβευτής στην Άγκυρα Ραφαήλ τηλεγραφεί στον Τσουδερό : " Κομμουνιστικόν Κόμμα , κατόπιν καταλήψεως υπό Βουλγάρων ετέρου τμήματος Μακεδονίας , απεκήρυξεν και τους Βουλγάρους αριστερούς και εδήλωσεν ότι θεωρεί όλους Βούλγαρους , και δεξιούς και αριστερούς , εχθρούς της Ελλάδος".

138

Φαράκος Γρηγόρης

1943

7

19

Βομβαρδισμός της Ρώμης από τους Αμερικανούς

205

Εμείς οι Έλληνες

1943

7

19

Σύγκρουση Γερμανών κι ΕΛΑΣ στο Μπουγάζι

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

7

19

Επίθεση 100 ανταρτών [του ΕΛΑΣ]εναντίον του γερμανικού καταλύματος , λίγο έξω από τη Ροδιανή.

223

Δορδανάς Στράτος

1943

7

20

Συμφωνία Παπαδόγκωνα (αρχηγού Ταγμάτων Ασφαλείας Μοριά)και Ιταλών εναντίον του κομμουνιστικού κινδύνου , στην Καλαμάτα.

400

Βουρνάς Τασ

1943

7

20

Επίθεση ΕΛΑΣ σε φυλάκιο Γερμανών σε Μουτσάρα Ροδιανής

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

7

20

Επίθεση ΕΛΑΣ σε Καλαμιά , 6 Γερμανοί νεκροί κι 11 αντάρτες

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

7

20

ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ -ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝΕΠΙΘΕΣΕΙΣ : Καλαμιά (27ο και 53ο συντάγματα)

219

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

7

22

Πυροβολισμοί εναντίον γερμ αυτοκινήτου στη Ροδιανή

288

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

7

22

Μαχητικές διαδηλώσεις στο κέντρο της Αθήνας για τη ματαίωση της επέκτασης της βουλγαρικής κατοχής σ' όλη τη Μακεδονία με πολλούς νεκρούς και τραυματίες.

84

Σακκάς Γιάννης

1943

7

22

Στα δεκάδες συλλαλητήρια που οργανώθηκαν σε όλη την Ελλάδα, και κυρίως στην Αθήνα, πήραν μέρος δεκάδες χιλιάδες λαού, με πρωτεργάτες τους νέους της ΕΠΟΝ. Στη μεγαλύτερη μάλιστα διαδήλωση, αυτή της 22ας Ιουλίου 1943 στην Αθήνα, σκοτώθηκαν τριάντα περίπου νέοι και νέες (Χατζηαναστασίου Τάσος, Αντάρτες και καπετάνιοι, η εθνική αντίσταση κατά της βουλγαρικής κατοχής της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης, 1942-1944, Εκδόσεις Αφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2003, σ. 79-80).

Χατζηαναστασίου Τάσος

1943

7

23

Διαδήλωση στην Αθήνα (υπό ΕΑΜ) ενάντια στην απειλούμενη κάθοδο Βουλγάρων στη Δ. Μακεδονία

342

Βουρνάς Τασ

1943

7

23

Στη Βλάστη οι Γερμανοί συλλαμβάνουν πέντε ομήρους και το σύνολο του αντρικού πληθυσμού. […]ο Πιπιλιάγκας (υπεύθυνος του ΕΑΜ στο χωριό-εκτέλασαν τη γυναίκα του και το 14χρονο γιό της) δεν εκτελέστηκε από τους Γερμανούς , αλλά παραδόθηκε κατόπιν διαταγής του Γερμανού Φρούραρχου Πτολεμαϊδας , Φρίντριχ Μπρόινλιχ (Φριτζ) , και λινσταρίστηκε από τους έγκλειστους συγχωριανούς του , οι οποίοι με τον τρόπο αυτό κέρδισαν δύο μέρες αργότερα την ελευθερία τους.

228

Δορδανάς Στράτος

1943

7

23

Το 2 ο Σύνταγμα "Βρανδεμβούργου" και το Τάγμα του Πούλου (με επικεφαλής τον Υπίλαρχο Ιωάννη Βελισσαρίδη [σελ 391] )λεηλάτησαν και κατέστρεψαν ολοσχερώς το Λέχοβο , ως βάση των ανταρτών , πυρπολώντας τριακόσιες πενήντα κατοικίες του χωριού και εκτελώντας ένα άτομο.

230

Δορδανάς Στράτος

1943

7

23

Το 2 ο Σύνταγμα "Βρανδεμβούργου" και το Τάγμα του Πούλου (με επικεφαλής τον Υπίλαρχο Ιωάννη Βελισσαρίδη [σελ 391] ) μεταβαίνουν στην Κλεισούρα .[…] Σωτήρια[…] η παρέμβαση του καταγόμενου από την Κλεισούρα οπλαρχηγού του Μακεδονικού Αγώνα , Ανδρέα Παναγιωτόπουλου , ο οποίος αφού διαβεβαίωσε τον Βελισσαρίδη για τη νομιμοφροσύνη των κατοίκων , δήλωσε ότι προσχωρεί στο Εθελοντικό Τάγμα του Πούλου και υποσχέθηκε να το ενισχύσει , στρατολογώντας άντρες από την Κλεισούρα.

391

Δορδανάς Στράτος

1943

7

23

Εντολές του Τέμπο προς την κομματική καθοδήγηση στη Μακεδονία και το Κόσοβο-Μετόχια: "[…] Οι μονάδες σας που θα περάσουν στο έδαφος της ελληνικής Μακεδονίας , οφείλουν να αναπτύξουν εντατική πολιτική δραστηριότητα μεταξύ της μακεδονικής μειονότητας στην Ελλάδαμε τα ακόλουθα συνθήματα : 1) Η μακεδονική μειονότητα πρέπει για το δικό της συμφέρον να αγωνιστεί μαζί με τον ελληνικό λαό ενάντια στους κατακτητές και όλους τους υπηρέτες τους. 2) Η μακεδονική μειονότητα [...] πρέπει να σταματήσει τον αδελφοκτόνο πόλεμο που υποδαυλίζει ο κατακτητής , οι Βούλγαροι φασίστες και ο προδότης του μακεδονικού λαού Βάντσε Μιχαήλωφ. 3) Η Μακεδονική μειονότητα [...] μαζί με τον ελληνικό λαό πρέπι να δημιουργήσει έναν κοινό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό υπό τη Διοίκηση του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ. 4) Μόνο με αυτό τον τρόπο , με τον κοινό αγώνα με τον ελληνικό λαό , η μακεδονική μειονότητα θα εξασφαλίσει ίσα διακιώματα και την απαλλαγή από κάθε εθνική καταπίεση. Κατά την πολιτική τους δραστηριότητα στην ελληνική Μακεδονία οι ομάδες σας μπορούν να λένε ότι μετά τον πόλεμο ο μακεδονικός λαός θα κατακτήσει την πλήρη ελευθερία του , ότι η Μακεδονία θα γίνει πραγματικά ελεύθερη. Επίσης ότι όλα τα διμερή ζητήματα μεταξύ των βαλκανικών λαών θα λυθούν στη βάση της αδελφικής συνεργασίας και αναγνώρισης του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης των λαών."

30

ΙΜΧΑ

1943

7

25

Παραίτηση του Μουσολίνι ύστερα από απαίτηση του βασιλιά της Ιταλίας , Βιτόριο Εμανουέλ ΙΙΙ. Πρωθυπουργός ο Πιέντρο Μπαντόλιο

205

Εμείς οι Έλληνες

1943

7

25

[Μετά το ανακτορικό πραξικόπημα που ανέτρεψε τον Μουσολίνι και έφερε το καθεστώς Μπαντόλιο] , ο Ρόμελ πήρε το αεροπλάνο για να πάει στον Φύρερ και ο στρατηγός Λερ διέταξε μυστικά όλες τις γερμανικές μονάδες στα Βαλκάνια να είναι έτοιμες να αφοπλίσουν τις Ιταλικές δυνάμεις της περιοχής τους, στην περίπτωση που η Ιταλία θα αποσυρόταν από τον πόλεμο. Η κωδική ονομασία αυτής της επιχείρησης ήταν Άξονας.

173

Μαζάουερ Μαρκ

1943

7

27

Την 27-7-43 ώραν 22αν 100 περίπου ένοπλοι αντάρται εισήλθον εις το χωρίον Κρατερόν- Φλωρίνης και μεταβάντες εις το φυλάκιον Χωρ/κής αφώπλισαν τους άνδρας και αφήρεσαν τα δημόσιά των είδη.

34

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

7

29

Ο Πούλος αναλαμβάνει κατόπιν γερμανικής εντολής την εποπτεία της χωροφυλακής Πτολεμαϊδας , για τον καλύτερο συντονισμό των επιχειρήσεων εναντίον του ΕΛΑΣ.

201

Δορδανάς Στράτος

1943

7

30

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Τμήμα ΕΛΑΣ Βοιωτίαςχτυπήθηκε με γερμανικό τάγμα νοτιοδυτικά του Καοαρέλι. Γερμανοί νεκροί 1, τραυματίες 4, αιχμάλωτοι 3. Πάρθηκε ένα αυτοκίνητο λάφυρα.

449

Σαράφης Στέφανος

1943

7

30

Αντιπροσωπεία του ΕΔΕΣ και του ΕΚΚΑ (Καρτάλης - Ψαρρός) φτάνουν στο Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ στο Περτούλι. Κοινές διαπραγματεύσεις Υπογραφή Συμφωνητικού αρχές Αυγ 1943

164

Σαράφης Στέφανος

1943

7

30

(χ.η. , τέλη Ιούλη 1943) Συγκαλείται Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο [ΕΛΑΣ] για να μελετήσει την κατάσταση και να αποφασίσει για τη μελλοντική συγκρότηση και οργάνωση του στρατού. Στο συμβούλιο αυτό μετέχουν τα τρία μέλη της διοίκησης του Γενικού Στρατηγείου , οι υποστράτηγοι Φλούλης Δ. , Τζότζος Β. , και Νάσης Παν. και ο συνταγματάρχης ιππικού Παπαθανασίου Ι. σαν στρατιωτικοί αρχηγοί των περιοχών Στερεάς , Θεσσαλίας , Ηπείρου κλπ και τέλος ο συνταγματάρχης μηχανικού Πετρουλάκης Δ. σαν επιτελάρχης του Γενικού Στρατηγείου. Έπειτα από εξέταση της κατάστασης , των δυνατοτήτων του ΕΛΑΣ , του αριθμού των στελεχών του και των αναγκών του μέλλοντος αποφασίζεται : 1) Ο ανταρτικός στρατός να πάρει τη μορφή τακτικού στρατού και να μετονομαστούν τα γενικά αρχηγεία , υπαρχηγεία κλπ σε μεραρχίες , συντάγματα κλπ 2) Να εφαρμοστούν οι στρατιωτικοί κανονισμοί για όλα τα ζητήματα , εκτός από τις ποινές. 3) Να γίνει έκκληση προς τους αξιωματικούς για να προσέλθουν να πλαισιώσουν τις μονάδες ΕΛΑΣ. [...] συγκροτούνται από 1ης Σεπτεμβρίου οι Μεραρχίες[...] Διατάσσεται η κατάργηση των ανταρτοδικείων και η συγκρότηση στρατοδικείων σε κάθε μεραρχία. [...]

336

Σαράφης Στέφανος

1943

7

30

Αποτελούσε όμως αυτή η κεδροσκοπία [μαυρογορητών κατά την Κατοχή] προνόμιο μιας νέας τάξης που την είχε δημιουργήσει ο πόλεμος; […]Σε ένα πολύ ζωντανό ρεπορτάζ για το λιμό , μια βιεννέζικη εφημερίδα περιέγραφε πώς η παλιά πλουτοκρατία της Ελλάδας αντικαθίσταντο από μια κανούρια , πιο χυδαία εκδοχή : " Συνήθως ταπεινής καταγωγής , και με εκπληκτική έλλειψη παιδίας , δίνουν στους ξένους την εντύπωση ότι εξευτελίζουν εντελώς την ελληνική πολιτιστική ζωή ". [...] Υπήρχαν νιόφερτοι , αυτό να λέγεται .[...] Στην πρωτεύουσα εφοπλιστές και βιομήχανοι δροστηριοποιούνταν στη μαύρη αγορά για χρυσές λύρες. Η διαβόητη "Ομάδα των Γιώργηδων" -πέντε από τους διασημότερους κερδοσκόπους-περιλάμβανε τρεις γνωστούς και ευκατάστατους προπολεμικούς υπουργούς , και συνένωνε πρώην βενιζελικούς και τους αντιπάλους τους.[...] δύο θέσεις συνέβαλαν στην εξασφάλιση του πλουτισμού -το να είναι κανείς κοντά στα φθίνοντα αποθέματα αγαθών και το να είναι κοντά στην εξουσία.

87

Μαζάουερ Μαρκ

1943

7

31

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Τμήμα ΕΛΑΣ Βοιωτίας χτύπησε αιφνιδιαστικά γερμανικό φυλάκιο 130 ανδρών στη θέση Στρογγυλόλακος Τοπόλιας. Σκοτωμένοι 80, μεταξύ των οποίων ο γιατρός που πήγε για βοήθεια , πολλοί τραυματίες. Κάηκε αυτοκίνητο και πάρθηκαν φάρμακα και άλλο υλικό. Την ίδια μέρα άλλο τμήμα εξόντωσε γερμανικό φυλάκιο στη θέση Χάνι -Νικολούλια. Σκοτώθηκαν 30 και πάρθηκαν λάφυρα , οπλισμός , ιματισμός και 4 άλογα. Άλλο τμήμα εξόντωσε γερμανικό φυλάκιο στο 51ο χιλιόμετρο Αθήνα -Θήβα. Νεκροί 30. Σε συνέχεια χτύπησε γερμανική δύναμη που πήγαινε σε βοήθεια με αυτοκίνητα. Αρκετοί νεκροί και τραυματίες και 1 αυτοκίνητο καταστράφηκε. Δικοί μας 4 νεκροί, 6 τραυματίες.

449

Σαράφης Στέφανος

1943

7

31

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] (χ.η. τέλη Ιούλη) Τμήματα ΕΛΑΣ Πελοποννήσου χτύπησαν στη ΒΔ Πελοπόννησο το 3 τάγμα του 3 συντάγματος μεραρχίας Πιεμόντε που το διοικούσε ταγματάρχης με το παρατσούκλι "ανταρτοφάγος". Ύστερα από 16 ώρες μάχης και με συνθήκες ευνοϊκές για τον εχθρό το τάγμα εκμηδενίστηκε και διασώθηκαν 25-30 στρατιώτες. Αιχμάλωτοι 150, μεταξύ των οποίων ο διοικητής του τάγματος και 4 άλλοι αξιωματικοί , οι λοιποί νεκροί και τραυματίες. Λάφυρα όλος ο οπλισμός , πυρομαχικά και μεταγωγικά του τάγματος.

449

Σαράφης Στέφανος

1943

8

1

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] (1-10 Αυγούστου) α) Τμήματα Δυτικής Στερεάς χτύπησαν με επιτυχία γερμανική φάλαγγα στη Μακρυνία. Απώλειες Γερμανών πολλοί νεκροί και τραυματίες , αιχμάλωτοι 61 , λάφυρα 2 αυτοκίνητα και οπλισμός. Β) Δύναμη 200-300 Γερμανών χτύπησε δικούς μας στο Ασπρονέρι. Ύστερα από ολιγόωρη μάχη αναγκάστηκε να συμπτυχθεί στο Άργος Ορεστικό , Γερμανοί νεκροί 1 , τραυματίες 20 . Λάφυρα φαρμακευτικό υλικό , χειροβομβίδες και άλλο. γ) Γερμανική δύναμη 60 και πλέον γερμανών από Τσοτύλι μπήκε στην Ομαλή. Δικά μας τμήματα την κύκλωσαν και άρχισαν την εξόντωσή της. Ενισχύσεις σε 14 αυτοκίνητα , 3 θωρακισμένα και πυροβόλα έφτασαν και ύστερα από σκληρόν αγώνα κατόρθωσαν να διασώσουν τους λοιπούς. Γερμανοί νεκροί 30, ανάλογοι τραυματίες και 1 αξιωματικός. Δικοί μας 3 νεκροί.

449

Σαράφης Στέφανος

1943

8

2

Στις 2 Αυγούστου 1943 (επέτειο της εξέγερσης του Ίλιντεν με το καινούργιο ημερολόγιο), η "Κεντρική Επιτροπή του Μακεδονικού Κόμματος" συνήλθε στην περιοχή των Πρεσπών.

98

Αλβανός Ραϋμόνδος

1943

8

3

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] (3-17 Αυγούστου) Δύναμη Γερμανών κινήθηκε προς Νόστιμο και Σκαλοχώρι. Συγκρούστηκε με τμήματα Μακεδονίας και αποχώρησε, γερμανοί 6 νεκροί , 20 τραυματίες , 3 γερμανικά αυτοκίνητα μετά στρατού ανατινάχθηκαν από νάρκες στο δρόμο Βογατσικό-Άργος Ορεστικό. Τέταρτο αυτοκίνητο βλάφτηκε σοβαρά. Δύναμη 150 γερμανών κινήθηκαν προς χωριό Λακκώματα και Κρύα Νερά. Συγκρούστηκε με μακεδονικά τμήματα και συμπτύχθηκε στις βάσεις της. Γερμανοί νεκροί 11 και πολλοί τραυματίες.

450

Σαράφης Στέφανος

1943

8

5

Την 5-8-1943 70 ένοπλοι κομ/ρίται μεταβάντες εις χωρίον Κρύα Βρύση Γιαννιστών, έθραυσαν την θύραν του εκεί Αστ. Σταθμού και εισελθόντες εντός αυτού αφήρεσαν και έκαυσαν τον γενικόν φάκελλον κομ/στών ως και το βιβλίον κομ/στών. Εν συνεεία προέβησαν εις την σύλληψιν δύο Χωροφυλάκων, Οι αντάρται ανεζήτησαν όπως συλλάβωσι τον Ενωμοτάρχην Σταθμάρχην αλλά δεν τον ανεύρον.

35

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

8

6

Οι Γερμανοί συνέλαβαν, στο Νυμφαίο Φλώρινας , βάσει λίστας ονομάτων εννιά άτομα , με την κατηγορία της απόκρυψης οπλισμού και υπόθαλψης ανταρτών , πρώην χωροφυλάκων , οι οποίοι και θεωρούνταν υπεύθυνοι για τον προηγηθέντα φόνο ενός γερμανόφιλου κατοίκου . Οι συλληφθέντες μεταφέρθηκαν έξω από το χωριό , όπου στήθηκε ένα υπαίθριο δικαστήριο ,το οποίο τους καταδίκασε με συνοπτικές διαδικασίες σε θάνατο .Μεταξύ των εννιά εκτελεσθέντων ήταν και ο ιερέας του χωριού, [...]

233

Δορδανάς Στράτος

1943

8

8

Μια μικρή νεοσύστατη ομάδα του ΕΛΑΣ έστησε την πρώτη ενέδρα επί της οδού Φλώρινας - Αγίας Παρασκευής , μεταξύ των χωριών Πρώτης και Κλαδοράχης, που είχε στόχο Γερμανούς στρατιώτες . Η ομάδα είχε συγκροτηθεί από νέους του χωριού Άνω Κλεινές , όπως ο Αθανάσιος Βαϊτσάκης , ο Παντεκής Παπαδόπουλος , ο Γεώργιος Δασκαλάκης , με αρχηγό το Γεώργιο Σιμάκι , γνωστό με το όνομα Κατής.[...]με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ένας από τους επιβαίνοντες Γερμανούς και να τραυματιστούν ελαφρά οι άλλοι δύο [...]οι αιχμάλωτοι οδηγήθηκαν μέσω Κλαδοράχης στο χωριό Ακρίτας (Μπούφι) ,όπου παρέμειναν κρατούμενοι.

278

Δορδανάς Στράτος

1943

8

9

15 άτομα απαγχονίστηκαν πλησίον της Κλαδοράχης [...] Από τις Κάτω Κλεινές οι Γερμανοί συνέλαβαν τους Απόστολο Ρωμανίση και Τριαντάφυλλο Τηλκερίδη , μετά από πληροφορίες ότι οι γιοί τους ήταν αντάρτες . Μετά τη σύλληψή τους και την πυρπόληση των κατοικιών τους μεταφέρθηκαν και κρατήθηκαν στις φυλακές της Φλώρινας μέχρι τη στιγμή της εκτέλεσής τους. Με τον ίδιο τρόπο , συνελήφθησαν στη Μελίτη ο Ναούμ Κωστίδης και η κόρη του και μεταφέρθηκαν στις φυλακές.[...]

282

Δορδανάς Στράτος

1943

8

10

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Τμήμα ΕΛΑΣ Δυτικής Στερεάς χτύπησε ιταλογερμανική φάλαγγα που προστατεύονταν από 4 άρματα στο δρόμο Ξηρόμερο , Παλιοπαναγιά Νεροχώρι. Γερμανοί 2 νεκροί , 12 τραυματίες.

450

Σαράφης Στέφανος

1943

8

10

Μετάβαση στο Κάιρο από Μάγιες για να συζητήσουν , με το υπουργικό συμβούλιο του Τσουδερού, τρόπους για την αποκλημάκωση της πολιτικής (κι όλο και πιο βίαιαης) κρίσης στα ελληνικά βουνά και μεταξύ της κυβέρνησης στο Καίρο και του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.

39

Ιατρίδης

1943

8

10

Μετάβαση στο Κάιρο. Άγγλοι(ταξ. Μάερς , ταγμ. Ουάλλες ) ,ΕΑΜ(Τσιριμώκος , Ρούσσος, Τζήμας ,Δεσποτόπουλος) ,ΕΔΕΣ (Πυρομάγλου),ΕΚΚΑ ( Καρτάλης)

349

Βουρνάς Τασ

1943

8

10

(Έως 17) Διαβουλεύσεις στο Κάιρο με πρωτοβουλία της SOE (Special Operations Executive-Διεύθυνση Ειδικών Επιχειρήσεων Βρετανίας) για το σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής ενότητας και την επίλυση του Πολιτειακού μετά τη λήξη του πολέμου. Συμμετείχαν εκπρόσωποι των αντιστασιακών οργανώσεων ΕΑΜ , ΕΔΕΣ , ΕΚΚΑ , ο εκπρόσωπος του πολιτικού κόσμου Γ. Εξηντάρης και ο επικεφαλής της Βρεατανικής Στρατιωτικής Αποστολής , Έντι Μάγιερς

173

Εμείς οι Έλληνες

1943

8

12

Έντυ Μάγιερς ( αρχηγός βρετανικής αποστολής στην Ελλάδα) προς το Στρατηγείο Μ. Ανατολής για τον κίνδυνο του ΕΛΑΣ "οι εγγλέζοι και οι Έλληνες πράκτορες που δουλεύουν απ' τις προσταγές μου , να υπονομέψουν το έργο του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ …" [πλαστό!!]

23

Παπακόγκος Κώστας

1943

8

12

Έντυ Μάγιερς ( αρχηγός βρετανικής αποστολής στηνΕλλάδα) προς το Στρατηγείο Μ. Ανατολής για τον ΕΔΕΣ"θα μας χρησιμέψει ως αντίβαρο ενάντια στον ΕΛΑΣ , για νάμαστε σίγουροι πως ο Τίτο δε θάχει αρματωμένους και γερούς συμμάχους στην Ελλάδα" Ήδη ο ΕΔΕΣ κατάγγειλε στο σχη Ντερτιλή και στον υπουργό Ταβουλάρη πολλά μαχητικά πρόσωπα του ΕΛΑΣ που βρίσκονται τώρα στα χέρια των Γερμανών . Το ίδιο πρέπει να κάνουν και όλοι οι πράκτορές μας για να αποδυναμωθεί ο ΕΛΑΣ

24

Παπακόγκος Κώστας

1943

8

12

Έκθεση Μάγιερς για την "ανάγκη τορπιλλισμού του έργου του ΕΛΑΣ και του ΕΑΜ , εμποδισμός σταθεροποίησης της θέσης τους & χρησιμοποίηση ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ για τον ως άνω σκοπό

361

Βουρνάς Τασ

1943

8

12

[…] προφανώς πλαστή έκθεση του Έντυ Μάγιερς προς το ΣΜΑ . […]: " Έδωσα εντολή στους Άγγλους και Έλληνες πράκτορες , που εργάζονται κάτω από τη διοίκησή μου , να τορπιλίσουν το έργο του ΕΛΑΣ και του ΕΑΜ[…] Μια μέρα θα καταστεί αναγκαίο να διαλυθεί ο ΕΛΑΣ , προκειμένου να υπάρξει η βεβαιότητα ότι θα μπορέσει ο Τίτο να υπολογίζει στην Ελλάδα σε ένοπλους και δυναμικούς συμμάχους[...]θα ήταν χρήσιμο στους πράκτορές μας να έρθουν σε επαφή με τους εκπροσώπους της Κυβερνήσεως [Ι. Ράλλη] [...] με σκοπό να τους ενθαρρύνουν στην ιδέα , ότι έχουν το δικαίωμα να καταδίδουν στις αρχές κατοχής τους αρχηγούς του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ [...] Στο πεδίο αυτό ο ΕΔΕΣ μας βοήθησε ήδη, κατέδωσε στο γερμανό συνταγματάρχη Ντέρτελε [πρόσωπο ανύπαρκτο!] και στον υπουργό Ταβουλάρη πολλές προσωπικότητες του ΕΑΜ[...]".

134

Φαράκος Γρηγόρης

1943

8

12

Πρώτη σύγκρουση ΕΑΜ και ΠΑΟ στη λωρίδα των Σερβίων, όταν δύο μέλη της οργάνωσης των αξιωματικών που ψώνιζαν τρόφιμα στον Βελβεντό , συνελήφθησαν από τον Εφεδρικό ΕΛΑΣ. Σε αντίπραξη η ΠΑΟ αιχμαλώτισε 8 (Καυκάσιους) Εαμίτες από τα Ίμερα[…]

328

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

8

13

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Τμήματα ΕΛΑΣ Παρνασσού και Ατττικοβοιωτίας χτύπησαν ιταλογερμανικές φάλαγγες στο δρόμο Δίστομο-Λειβαδιά , στην Γκάζα στο δρόμο Αθήνα -Θήβα καθώς και τη φρουρά χωριού Καρδίτσα . Ιταλογερμανοί νεκροί 67, τραυματίες 50 , αιχμάλωτοι 30 , λάφυρα 1 αυτοκίνητο και οπλισμός.

450

Σαράφης Στέφανος

1943

8

13

(Από το κατασχεμένο από τον ΕΛΑΣ αρχείο του Ζέρβα[...]) :" 13 Αυγούστου 1943 Βουλγαρέλι. Στρατηγέ μου…4) Επίσης από τον ασύρματο επληροφορήθημεν τα εξής ότι α) Ο Κόκκινος ξεκίνησε να συναντήσει το στρατηγό κατά πληροφορίες από το ΤΕΔ εις τας 8 του μηνός. β) Ο Κομνηνός σας πληροφορεί ότι είχε καλό ταξίδι και ότι η πρώτη συνάντησίς του εγένετο μετά του λόρδου Γκλεν Κόνορ και ότι είναι αισιόδοξος. ο Τζήμας ζητεί από σας και τον Άρη να πάτε στο αρχηγείο του ΕΛΑΣ το συντομότερο να συναντηθείτε μετά του Σιάντου επειγόντως. παρακαλώ μην καταλήξετε στο συμπέρασμα με το ΕΑΜ και ΕΛΑΣ χωρίς να λάβητε σχετική έκθεση το πώς διαμορφούται η κατάστασις εδώ. Η ΕΚΚΑ είναι πραγματικώς αντίθετη με τον ΕΛΑΣ. Χαιρετισμούς. Το τηλεγράφημα προέρχεται από τον Έντυ στο Κάιρο. Ταγματάρχης Λέυ".

227

Σαράφης Στέφανος

1943

8

16

Σφαγή στο Κομμένο(κωμόπολη , βόρεια του κόλπου της Άρτας), από εκκαθαριστική επιχείρηση Γερμανών.[σύμφωνα με τους Γερμανούς τα] Αποτελέσματα της εκκαθαριστικής επιχείρησης Κομμένου : "150 νεκροί , μερικά κεφάλια βοοειδή , όπλα χειρός ιταλικής προέλευσης . Έκρηξη μεγάλης ποσότητας πυρομαχικών κατά την πυρπόληση του χωριού.[...]"

224

Μαζάουερ Μαρκ

1943

8

17

Στο Κάιρο τερματίζονται απότομα οι συνομιλίες όταν το βρετανικό ΥΠΕΞ ασκεί βέτο σε οποιαδήποτε αναδιάρθρωση της κυβέρνησης που θα σήμαινε την επίσημη εκπροσώπηση σε αυτήν αντιστασιακών οργανώσεων και σε οπιαδήποτε συζήτηση για τη μοναρχία

39

Ιατρίδης

1943

8

17

Κάιρο. Κοινή δήλωση αντιστασιακών οργανώσεων και πολ/κού κόσμου για "μη επιστροφή του Βασιλιά στην Ελλάδα πριν αποφανθεί ο λαός για το πολίτευμα "

350

Βουρνάς Τασ

1943

8

17

Κατάληψη της Μεσίνα από τους Συμμάχους και εισβολή στη νότια Ιταλία

205

Εμείς οι Έλληνες

1943

8

21

Ενέδρα Βογγόπετρας (1 γερμανός νεκρός)

267

Δορδανάς Στράτος

1943

8

23

Απεργία Δημοσίων Υπαλλήλων στην Αθήνα

343

Βουρνάς Τασ

1943

8

26

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Τμήματα ΕΛΑΣ Βοιωτίας χτύπησε γερμανική φάλαγγα έξω από τη Δομβραίνα. Γερμανοί νεκροί 71, τραυματίες 24. Κατασρτάφηκαν 4 άρματα, 8 αυτοκίνητα.

450

Σαράφης Στέφανος

1943

8

28

Μετά το θάνατο του Βασιλιά της Βουλγαρίας Βόρι αναχώρησε για τη Σόφια με βουλγαρικό στρατιωτικό αυτοκίνητο 14μελής αντιπροσωπεία της Βουλγαρικής Λέσχης Θεσσαλονίκης , με αρχηγούς της αποστολής τους Δ. Σιάνοφ και Π. Δεμερτζίεφ , για να παραστούν στην κηδεία. Την ίδια μέρα αναχώρησαν για τη Σόφια και είκοσι τρεις βουλγαρόφρονες από τι περιοχές Φλώρινας , Έδεσσας και Γιαννιτσών.

50

Καρδάρας Χρήστος

1943

8

28

Κλείνουν όλα τα καταστήματα , νεκρώνεται η οικονομική ζωή της Αθήνας

344

Βουρνάς Τασ

1943

8

31

[Επιχειρήσεις ΕΛΑΣ] Τμήμα Μακεδονίας χτύπησε γερμανική φάλαγγα κοντά στη γέφυρα Γιάγκοβο και την ανάγκασε να συμπτυχθεί αφού έχασε 30 νεκρούς και τραυματίες και μεταξύ αυτών το διοικητή φρουράς Σιάτιστας.

450

Σαράφης Στέφανος

1943

8

31

ΟΤσώρτσιλ διαβεβαίωσε (τον Βασιλιά) ότι ανέμενε ενθέρμως την επιστροφή του στην Ελλάδα επικεφαλής του στρατού του , και ότι θα παρέμενε εκεί έως τη στιγμή που οι Έλληνες θα εξέφραζαν τη βούλησή τους σε συνθήκες ηρεμίας

124

Σφήκας θανάσης

1943

8

31

Επίθεση ΕΛΑΣ σε φυλάκιο Γερμανών στη Γιάγκοβα

288

Καλλιανιώτης Αθ.