Έτος

Μήνας

Ημ/νία

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ – ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1943

Σελ.

Πηγή

1943

1

4

Με σχετική οδηγία που εκδόθηκε τον Ιανουάριο του 1943 από το επιτελείο της Ομάδας Στρατού Ε , οι γερμανικές υπηρεσίες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης κλήθηκαν να οργανώσουν προπαγανδιστικές ομιλίες και εκθέσεις. […]Εκτός των άλλων , στις κεντρικές πλατείες των χωριών , αλλά και στις διασταυρώσεις των οδών , τοποθετήθηκαν μεγάλες πινακίδες για την ανάρτηση εικόνων ή χρησιμοποιήθηκαν για τον ίδιο σκοπό οι τοίχοι κατοικιών.

149

Δορδανάς Στράτος

1943

1

14

(Έως 23/1/1943) Συνέδριο της Καζαμπλάνκα. Απόφαση Ρούσβελτ και Τσόρτσιλ για απαίτηση άνευ όρων παράδοσης των δυνάμεων του άξονα

205

Εμείς οι Έλληνες

1943

1

15

Είσοδος θεσσαλικής ομάδας Σαράντη στον Τσιαρτσιαμπά , αφοπλισμός ΣΧ Αιανής , Άνω Κώμης , Βαθυλάκκου

286

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

1

15

Οι πρώτοι που θα καταπιαστούν στη Φλώρινα με τη δημιουργία αντάρτικου ήταν οι κομμουνιστές. Πρώτοι οργανωτές τα μέλη της Περιφερειακής Οργάνωσης ΚΚΕ Νίκος Σιέμπης, κ Στράτο Κέντρο και Σπύρος Ζιώγας (που έφτασαν από την Ακροναυπλία-Ιούνιο 1941- στη Φλώρινα και προσπαθούν να χτίσουν και να αναδιοργανώνουν τις κομματικές οργανώσεις). Στις 14 και 15 Ιανουαρίου 1943 συναντιούνται στο σπίτι του Ναούμ Σουπούρκα στην Καλινίκη. Μέχρι τις 21Ιανουαρίου –μετά από διαδοχικές συναντήσεις -θα συμπληρωθεί έτσι ο κύκλος της πρώτης ανταρτοομάδας Φλώρινας που θα αποτελείται από τους :
1.Παπαδόπουλος Κώστας (Αετός),Καυκάσιος εγκατεστημένος στο Αμμοχώρι) , Στρατιωτικός Διοικητής2.Σουπούρκας Ναούμ (Λέων) , Πολιτικός Επίτροπος, Σλαβομακεδόνας από Καλινίκη3.Τίγρης4.Σπύρος από Κλαμπούτσιστα (Πολυπλάτανο)5.Θαρραλέος από Κλέστινα (Κάτω Κλεινές)
6.Κλήμης (Σωφέρ) από Κλέστινα 7.Αποστολίδης Χρήστος(Κεραυνός) Καυκάσιος από Κλέστινα8.Σωτήρης από Κλέστινα 9.Μασιώτης Παναγιώτης από Φλώρινα10.Μπαρμπαγιάννης από Φλώρινα11.Περιστέρης από Φλώρινα12.Μαραγκός, Σλαβομακεδόνας από Καλινίκη13.Κωνσταντίνου, Σλαβομακεδόνας από Καλινίκη

7

Νεδέλκος Γιώργος

1943

1

20

Αφοπλισμός ΥΧ Σιάτιστας από ΕΛΑΣ

286

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

1

23

Κατάληψη της Τρίπολης και της Λιβύης από τους Αμερικανούς

205

Εμείς οι Έλληνες

1943

1

25

Επτά ταγματάρχες [της ΥΒΕ Κοζάνης ] πρότειναν[ μετά από μεσολάβηση Ιωακείμ 6/12/1942) στο ΕΑΜ Κοζάνης τους εξής όρους [για συνεργασία]: α) ναμη τεθεί πολιτειακό και καθεστωτικό ζήτημα β)τιμωρία προδοτών και ξένων προπαγανδιστών γ) τη διοίκηση και τη διεύθυνση του αγώνα να τις αναλάβουν οι αξιωματικοί , οι οποίοι θα συνεργάζονται χωρίς να εγγραφούν στο ΕΑΜ δ)στη γερμανοκρατούμενη ζώνη θα γίνεται μόνο προπαρασκευή αγώνα κι όχι σαμποτάζ ή εμφανίσεις ανταρτών ε) ουδεμία επαφή με τους Βουλγάρους.

244

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

1

27

Υπογραφή πρωτοκόλλου συνεργασίας μεταξύ αξιωματικών Φρουράς Κοζάνης και ΕΑΜ νομού Κοζάνης με όρους που πρότεινε το τελευταίο : α)πολιτειακό και καθεστωτικό ζήτημα να μη τεθεί "προς το παρών" β)τιμωρία προδοτών και"αντιδρώντων στον αγώνα" γ)συνεργασία "μετά πάσης ειλικρίνειας και ευσυνειδησίας " για την απελευθέρωση της χώρας δ) ειλικρικής διάθεση για την "ανακούφισιν του δεινοπαθούντος λαού".

244

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

2

0

Ένα πρωί το χειμώνα του 1943-γύρω στο Φλεβάρη θα ήταν- όταν πια οι οργανώσεις του ΕΑΜ είχαν φουντώσει και είχαν αρχίσει να εκδηλώνονται και να ξεσπούν καθαρά επαναστατικά γεγονότα , κατεβήκαμε[ο γράφων Φυλακτός Δημήτρης] μαζί με τους : Γιάννη Χατζηϊωάννου, Κώστα Ασημόπουλο, Δημήτρη Δημουλά και δύο τρεις άλλους , για μια ακόμα φορά στο χωριό αυτό[Ίμερα] , σε μια αποφασιστική προσπάθεια , να τους πείσουμε να οργανωθούν στο ΕΑΜ. Τους συγκεντρώσαμε όλους στο σπίτι του κλητήρα του χωριού Σεραφείμ. Ήρθαν με επικεφαλής τον Κοτζιά-Εστάθ (Μεγάλο Στάθη) , που τον είχαν για αρχηγό τους και τον πίστευαν σα Θεό. Αφού είπαμε κάτι προκαταρτικά στην αρχή μπήκαμε στη συνέχεια στα θέμα και αρχίσαμε να τους μιλούμε και να τους αναπτύσσουμε τους σκοπούς του ΕΑΜ. Προσπαθούσαμε να τους κεντρίσουμε τα πατριωτικά τους αισθήματα κι έτσι να τους πείσουμε για τους πατριωτικούς σκοπούς του ΕΑΜ. Τους μιλούσαμε κοντά 6 ώρες. Συμφωνούσαν σε όλα και μόλις έφτανε ο κόμπος στο χτένι και τους βάζαμε τον όρο :ή να βγουν με τα όπλα στο βουνό να παλέψουν για την απελευθέρωση της Πατρίδας, ή αν δεν το θέλουν αυτό ,να δώσουν τα όπλα τους σ' αυτούς που είναι πρόθυμοι να βγουν να πολεμήσουν , η απάντησή τους ήταν κοφτή και στερεότυπη: Όλα όσα μας λέτε και μας αναπτύσσετε είναι πατριωτικότατα, αλλά εμείς προς το παρόν δε θέλουμε να οργανωθούμε στο ΕΑΜ κι ούτε τα όπλα τα δίνουμε.

55

Φυλακτός Δημήτρης

1943

2

0

(αρχές Φλεβάρη) . Η Τιτίκα Παναγιωτίδου [ανιψιά του Μιχάλη Σουμελίδη- επί κατοχής βρίσκεται στην Ποντοκώμη] , σε ηλικία 16 χρόνων , κατατάσσεται στην υποδειγματική Διμοιρία Ανταρτισσών της 9ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ στον Πεντάλοφο Κοζάνης.[σελ 207] […] Η 9η Μεραρχία του ΕΛΑΣ ήταν τέλεια συμπληρωμένη. Είχε το 27ο Σύνταγμα που το αποτελούσαν γενναίοι αντάρτες της περιοχής Κοζάνης , ξακουστό ακόμα για την υποδειγματική του διμοιρία , που χάρισε νίκες λαμπρές στο Σύνταγμα. Το 53ο Σύνταγμα είχε διαλεχτούς αντάρτες της περιοχής Γρεβενών. Και το 28ο Σύνταγμα αντάρτες της ηρωικής περιοχής Καστοριάς και Φλώρινας που πολέμησαν δίπλα . Πιότερη όμως περηφάνια ένιωθε η 9η Μεραρχία του ΕΛΑΣ για την Υποδειγματική Διμοιρία της με τις αντάρτισσες. Ήταν η πρώτη μεραρχία που το πέτυχε και η πρώτη που έδωσε γυναίκες στον πόλεμο και στη σχολή αξιωματικών : "Σχολή Σαράφη"

31

Παναγιωτίδου Τιτίκα

1943

2

0

Ενδοεκτελέσεις μελών της ΕΚΑ στο Βέρμιο κι εκτέλεση του ομαδάρχη της στο ΑΤ Βέροιας

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

2

0

(το Φεβρουάριο) Αχιλλέας Τριανταφυλλίδης (Οπλαρχηγός ΕΕΣ Κοιλάδας Κοζάνης] :" Οργανώναμε τα χωριά Βαθύλακο , Λεύκαρα , Ίμερα[ Στον παπά του χωριού χρεώνει τον αντικομμουνισμό στο χωριό του κατά τη διάρκεια της κατοχής , ο Καυκάσιος ελασίτης Κώστας Κυριακίδης από τα Ίμερα , συνέντευξη σε Καλλιανιώτη , Βέροια 1996, σελ 236] , Σκάφη, ο ΕΛΑΣ εισέβαλε στη Σκάφη και στα Λεύκαρα , σκότωσε κι έφυγε."

247

Τριανταφυλλίδης Αχιλλέας

1943

2

0

(αρχές Φεβρουαρίου) Έφτασε στη Θεσσαλονίκη ο Βισλιτσένι (SS) με το συνάδελφό του , το σαδιστή Αλόις Μπρούνερ έχοντας αναλάβει από τον SS-Sturmbannfuhrer Άντολφ Άιχμαν την ευθύνη εκτόπισης των 50.000 Εβραίων της Θεσσαλονίκης (κατ εντολήν εντός 6-8 εβδομάδων) . Εκεί έρχονται σε επαφή με τον Δρ Μαξ Μέρτεν , αρχηγό της στρατιωτικής διοίκησης της πόλης.Πώς είχαν διαμοιραστεί οι αρμοδιότητες ανάμεσα στην ομάδα των SS , η οποία είχε επικεφαλής τον Βισλιτσένι και τον Μπρούνερ , και της Βέρμαχτ, την Οποία εκπροσωπούσε ο Μέρτεν , ακόμα και σήμερα δεν έχει ξεκαθαριστεί καθόλου. Χωρίς αμφιβολία η παρακίνηση για την εκτόπιση ερχόταν από τα SS [...]

269

Μαζάουερ Μαρκ

1943

2

0

Σύμφωνα με την ιστορικό Ελίζαμπεθ Μπάρκερ, η πραγματική τομή για τη γιουγκοσλαβική Μακεδονία, ήταν η έλευση, τον Φεβρουάριο του 1943, του Μαυροβούνιου Σφέτοζαρ Βουκμάνοβιτσς, γνωστού στο αντάρτικο κίνημα ως Τέμπο. Εξ αιτίας της ιδιότητάς του ως απεσταλμένου της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος Γιουγκοσλαβίας και του Γενικού Αρχηγείου του Εθνικοαπελευθερωτικού στρατού, δηλαδή του ίδιου του Τίτο, διέθετε τεράστιο κύρος. Κατά την Μπάρκερ είναι πιθανόν ο Τέμπο να διέδωσε, προκειμένου να πετύχει την υποστήριξη του πληθυσμού, ότι ο Τίτο θα συναινούσε στην ενοποίηση και των τριών τμημάτων της Μακεδονίας στο πλαίσιο της Γιουγκοσλαβίας.

97

Αλβανός Ραϋμόνδος

1943

2

2

Συνθηκολόγηση των Γερμανών (Μετά μάχη Στάλιγκραντ)

237

Εμείς οι Έλληνες

1943

2

3

Ο κατοχικός υπουργός Γκοτζαμάνης , εντυπωσιασμένος ακόμα από την προσωπικότητα του Γερμανού ηγέτη , θα δήλωνε στον ανταποκριτή του Γερμανικού Πρακτορείου Ειδήσεων Κουρτ Ραίσνερ : " Ο Χίτλερ είναι μία από τας μεγαλύτερας φυσιογνωμίας της παγκοσμίου ιστορίας , τόσο δια το μεγαλείον των ιδεών του , όσον και δια την εκτέλεσιν αυτών".(εφημερίδα " Νέα Ευρώπη" ,3/2/1943)

59

Χονδοματίδης Ιάκωβος

1943

2

4

Οι Ιταλοί καίνε σπίτια ανταρτών στη Μόρφη Βοϊου

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

2

6

Στέφανος Σαράφης : Το πρωί στις 6 Φλεβάρη κινήσαμε και το μεσημέρι φτάσαμε στη Σωμερού , όπου μας δέχτηκε ο πολιτικός σύμβουλος του Ζέρβα, Κομνηνός Πυρομάγλου. […] Με τον Πυρομάγλου συζητήσαμε σχετικά, μου έδειξε το καταστατικό του ΕΔΕΣ που μιλούσε για σοσιαλιστική δημοκρατία και για αρχηγία Πλαστήρα. Το μόνο σκοτεινό σημείο ήταν που έλεγε πως η προσφυγή στις κάλπες θα γινόταν όταν τα 4/5 των μελών της οργάνωσης το αποφάσιζαν, δηλαδή αν καταλάβαινε την αρχή η οργάνωση αυτή θα την κρατούσε ωσότου αποφασίσει η ίδια.[...]

72

Σαράφης Στέφανος

1943

2

6

Διαταγή γερμανικής στρατιωτικής διοίκησης στη Θεσσαλονίκη για τη μεταφορά των Εβραίων της πόλης σε γκέτο, περιβολής με διακριτικό σήμα (κίτρινο αστέρι) και σημείωσης ως εβραϊκών των ακινήτων τους.

173

Εμείς οι Έλληνες

1943

2

7

Στέφανος Σαράφης : Το πρωί στις [7 Φλεβάρη στη Σωμερού ] επισκέφτηκα πάλι τον κ. Έντυ(Ταξίαρχος , επικεφαλής της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής , SOE στην Ελλάδα στα 1942-1943). Με ρώτησε αν ήθελα να μιλήσουμε ιδιαίτερα ή να περιμένουμε και το Ζέρβα. Εξήγησα την κατάσταση , τις ευθύνες του δικτατορικού καθεστώτος για τον τρόπο με τον οποίον έγινε ο πόλεμος με ανίκανες ανώτατες διοικήσεις και κατά το πλείστον γερμανόφιλους , τη συνθηκολόγηση και εγκατάλειψη των Άγγλων. .Θεωρούμε υπεύθυνους για όλα αυτά το δικτατορικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου και τις ανώτατες διοικήσεις. Πρόσθεσα πως είμαι δημοκρατικός απότακτος του 1935, πως ανήκα σε οργάνωση δημοκρατική πολιτικοστρατιωτική, βγήκα στο βουνό ύστερα από συνεννόηση με τον Ταγματάρχη Τσιγάντε που σκοτώθηκε και ανακοίνωσα τους σκοπούς που επιδιώκω. Επίσης τη δύναμη που είχε ο Κωστόπουλος καθώς και ο ταγματάρχης Βλάχος που πρόκειται να βγει στο βουνό. Ύστερα ανέπτυξα τις δυνατότητες δημιουργίας συνταγμάτων ολόκληρων στη Θεσσαλία και τέλος ενός ενιαίου εθνικού στρατού αρκετά μεγάλου. Άκουσε με προσοχή και μετά μου είπε: 1) Όταν ήρθε στην Ελλάδα με μια ομάδα σαμποτέρ για την καταστροφή της γέφυρας Γοργοπόταμου και είχε εντολή να ξαναφύγει ο στην Αίγυπτο , αλλά τελευταία πήρε διαταγή να μείνει στην Ελλάδα και να αναλάβει την οργάνωση αντάρτικου αγώνα. 2) Δεν ανακατεύεται με την πολιτική , γνωρίζει την κατάσταση και θα διαφωτίσει το στρατηγείο Μέσης Ανατολής. 3) Έχει εντολή να δημιουργήσει μόνο ανεξάρτητες ομάδες υπό τας διαταγάς του στρατηγείου Μέσης Ανατολής για να κάνουν σαμποτάζ και ότι για τη Θεσσαλία του χρειάζονταν μόνο τρεις ομάδες των 100 ανδρών και τίποτε παραπάνω. Δεν έχει καμία διάθεση να κάνει ένα μεγάλο εθνικό στρατό.

72

Σαράφης Στέφανος

1943

2

7

Οι Ιταλοί καίνε σπίτια και λεηλατούν το Δεσπότη Γρεβενών

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

2

8

Τας μεσημβρινάς ώρας της 8-2-1943 ένοπλος συμμορία ανταρτών μεταβάσα εις την έδραν του ΣΧ Μικροβάλτου (Σερβίων), συνέλαβε την δύναμιν του Σταθμού αποτελουμένην εκ δύο οπλιτών και ους εδέσμευσε. Ακολούθως αφήρεσεν ανεξαιρέτως τα ιδιωτικά και δημόσια είδη των και φορτώσασα ταύτα επί ημιόνου, ανεχώρησεν εις Χάσια. Τα αρχεία του Σταθμού απετεφρώθησαν υπό των ανταρτών.

23

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

2

8

Ενέδρα του ΕΛΑΣ Γρεβενών στη θέση Γούβες του χωριού Ελευθεροχώρι Γρεβενών εναντίον του ιταλικού λόχου

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

2

8

Στέφανος Σαράφης : Το μεσημέρι έφτασε ο Ζέρβας. Συναντηθήκαμε και μιλήσαμε και μείναμε σύμφωνοι στις γενικές γραμμές. Το απόγευμα πήγαμε στο συνταγματάρχη Έντυ. Συζητήσαμε όλο το απόγευμα και την άλλη μέρα το πρωί καταλήξαμε στην παρακάτω συμφωνία : α) Να γίνουν τρία συγκροτήματα. Ένα στην Ήπειρο με το Ζέρβα, ένα στη Θεσσαλία με μένα και τρίτο στη Ρούμελη με τον Ψαρρό. Οδηγίες θα παίρναμε από το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής. μέσο του συνταγματάρχη Έντυ. Αργότερα θα επιδιώκονταν να γίνει ένα κεντρικό αρχηγείο ανταρτών περί τα Άγραφα και ρωτήθηκα αν δεχόμουνα για ανώτατο αρχηγό το στρατηγό Πλαστήρα. Απάντησα πως δεν έχω αντίρρηση , αλλά δε φτάνει η δική μας συμφωνία αλλά πρέπει να πάρουμε υπόψη μας την πραγματικότητα και να νιώσουμε πως υπάρχει και ο ΕΛΑΣ και να επιδιώξουμε τη συνεννόηση και συνεργασία γιατί αλλιώς ματαιοπονούμε και θα έχουμε προστριβές και συγκρούσεις. Παρακάλεσα μάλιστα τον κ Έντυ να επιδιώξει επαφή με την Κεντρική Επιτροπή του ΕΑΜ και το Κομμουνιστικό Κόμμα στην Αθήνα για να λυθεί το ζήτημα. β) Για κάθε συγκρότημα θα δίνονταν από τους Άγγλους 300 όπλα με τα ανάλογα αυτόματα , οπλοπολυβόλα , πολυβόλα και πυρομαχικά , ιματισμός και εξάρτηση. γ) Για τη συντήρηση κάθε αντάρτη θα δίνονταν περίπου μια λίρα τομήνα. Μισθός δε θα δίνονταν ούτε σε αξιωματικούς ούτε σε οπλίτες.

73

Σαράφης Στέφανος

1943

2

8

Ανταρτοομάδες της περιοχής Γρεβενών με επικεφαλής τους : Τασιανόπουλον , Σκοτίδαν, Φωτεινόν, αποφάσισαν να χτυπήσουν τους Ιταλούς , που είχαν βγει στα χωριά για λεηλασίες. Έστησαν ενέδρα στη θέση "Βράνες" στο Σνίχοβο και τους ανάγκασαν να εγκαταλείψουν όλα τα εφόδια κι να φύγουν τρέχοντας με την ψυχή στα δόντια να σωθούν στα Γρεβενά.

64

Φυλακτός Δημήτρης

1943

2

8

Απρόσμενη επιτυχία του ΕΛΑΣ , ανέβασε τη μαχητικότητα των ανταρτών του ΕΛΑΣ Γρεβανών. Ένα Ιταλικό τμήμα , που είχε επιδράμει στο Σχίνοβο , έπεσε σε ενέδρα ανταρτών και διαλύθηκε αφήνοντας νεκρούς πάνω στο χιόνι και πνιγμένους στον Αλιάκμονα.

66

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

2

10

Ενέδρα του ΕΛΑΣ Χασίων εναντίον ιταλικής διλοχίας στη θέση Μίκανη Οξύνειας

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

2

11

Την 11-2-1943 ομάς 50 ενόπλων ανταρτών εισελθώσα εις το Αστ. Κατάστημα Βαθυλάκου (ΥΧ Κοζάνης) αφώπλισε τον Ενωμοτάρχην Σταθμάρχην Χωρ/κής και δύο Χωρ/κας, παρ' ων αφήρεσαν άπαντα τα ιδιωτικά είδη, τα τρόφιμα του Σταθμού και τα χρήματα των ανδρών. Έτεροι δύο Χωρ/κες του ιδίου σταθμού διέφυγον τον αφοπλισμόν απουσιάζοντες δι υπηρεσίαν εις έτερον χωρίον. Ακολούθως αι αντάρται διήρπασαν την εκείσε μικράν αποθήκην της ΚΕΠΕΣ περιέχουσαν 500 οκάδας αραβοσίτου. Οι ένοπλοι επίσης ηχρήστευσαν το τηλέφωνον του Σταθμού, καύσαντες προσέτι και το αρχείον του. Το χωρίον τούτο είχε κυκλωθή και υπό ετέρων ομάδων ενόπλων ανερχομένων εις 300, ωδήγησεν εις το ίδιον χωρίον τον Επιλοχίαν Αρχιφύλακα και τους δύο Χωρ/κας της Φρουράς του Φυλακίου Γεφύρας Αλιάκμονος, αφωπλισμένους και τούτους, αφού πρότερον διήρπασεν εκ του φυλακίου τα ιδιωτικά είδη και τα τρόφιμα των ανδρών. Οι ένοπλοι αναχωρήσαντες εκ Βαθυλάκου την 3ην πρωινήν της 12-2-1943 αφήκαν ελεύθερους τους Χωρ/κας.

23

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

2

11

Ένα Ιταλικό απόσπασμα αποτελούμενο από δύο λόχους δέχτηκε επίθεση κοντά στην Καλαμπάκα από "ένα σώμα 800 περίπου ανδρών" .Έχασε 75 άνδρες την πρώτη μέρα και 137 πιάστηκαν αιχμάλωτοι την επομένη. Οι αντάρτες τους άφησαν αλλά κράτησαν τα όπλα τους.

161

Μαζάουερ Μαρκ

1943

2

15

(& 16 Φλεβάρη) Τμήμα ανταρτών Θεσσαλίας ο "Κατσώνης" έκανε επιδρομή στο μεταλλείο χρωμίου Αγ. Δημητρίου , αφόπλισε τους Έλληνες χωροφύλακες , που το φύλαγαν και το ανατίναξε.

64

Φυλακτός Δημήτρης

1943

2

16

Την 16-2-1943 40 περίπου ένοπλοι αντάρται φέροντες στρατιωτικάς και Χωρ/κων στολάς, εισέβαλον εις το χωρίον Βλάστη-Κοζάνης και προσέβαλον τον εκεί ομώνυμον Σταθμόν Χωρ/κής. Τη απειλή των όπλων εδέσμευσαν τρεις Χωρ/κας. Ο Δ/της του Σταθμού απουσίαζεν εις άδειαν. Έκαυσαν το αρχείον του Σταθμού, αφήρεσαν τέσσερα όπλα μετά των φυσιγγίων, επτά κάππας και δύο αδιάβροχα και εν σπουδή ανεχώρησαν δυτικώς του όρους Συνιάτσικο. Τους δεσμεύσαντας Χωρ/κας συμπαρέλαβον εις απόστασιν ώρας από του χωρίου, μετά τρίωρον δε κράτησιν εντός χαράδρας, απηλευθέρωσαν αυτούς.

26

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

2

16

Την 16-2-1943 ένοπλοι αντάρται κατέλαβον τον Σταθμόν Χωρ/κής Ξηρολίμνης Κοζάνης, εν συνεχεία έκαυσαν μέρος του αρχείου και αφήρεσαν όπλα και υλικά ανδρών με ο ανεχώρησα.

26

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

2

16

(έως 18 Φλεβάρη) Ομάδες ανταρτών των υπαρχηγείων Αμάρμπεη και Ολύμπου δίνουν σκληρή μάχη -μάχη "Στενών Πέτρας" - με 150 Γερμανούς στο εργοστάσιο ξυλείας της Μόρνας Πιερίων και τους αναγκάζουν να εγκαταλείψουν τα 11 αυτοκίνητα , με τα οποία είχαν μεταφερθεί εκεί από την Κατερίνη , (με σκοπό να προστατέψουν το εργοστάσιο) και να τραπούν σε φυγή , τρέχοντας στο δρόμο προς την Κατερίνη. Στη μάχη έπεσαν αρκετοί Γερμανοί . Από την πλευρά των ανταρτών σκοτώθηκε ο υπαρχηγός της μιας ομάδας Κώστας Ζωγράφος ,ενωματάρχης χωροφυλακής.

64

Φυλακτός Δημήτρης

1943

2

16

Τμήματα ανταρτών Θεσσαλίας στήνουν ενέδρα στο δρόμο Τιρνάβου-Ελασσόνας στη θέση "Μαυρίτσα" και δίνουν δίωρη μάχη με ιταλική φάλαγγα από 2 μοτοσυκλέτες και 4 μεγάλα αυτοκίνητα γεμάτα στρατό. Προξένησαν σοβαρές απώλειες στους Ιταλούς και αναγκάζονται να υποχωρήσουν μόνον, όταν αντιλαμβάνονται ότι πλησιάζουν στον τόπο της μάχης σοβαρές ενισχύσεις των Ιταλών. Οι Ιταλοί σε εκδίκηση για το πάθημά τους πιάνουν την ίδια μέρα πάνω από 150 χωρικούς από το χωριό Δομένικο, 15 από τη Μυλόγουστα , και 5 από το Αμούρι κι τους εκτελούν με πολυβόλα , ενώ άλλοι Ιταλοί προβαίνουν στο κάψιμο του Δομένικου και της Μυλόγουστας.

65

Φυλακτός Δημήτρης

1943

2

18

Τμήμα του ΕΛΑΣ Θεσσαλίας , με αρχηγό τον Φιλώτα Αδαμίδη (Κατσώνης) , επιτέθηκε στο μεταλλείο χρωμίου Ολύμου στον Άγιο Δημήτρο Κατερίνης, κατέστρεψε τις εγκαταστάσεις και συνέλαβε ομήρους τον Γερμανό επιστάτη Χάρτμαν και τον μεταλλωρύχο Τσένκε.[…] Ως αντίποινα οι Γερμανοί θα εκτελέσουν 39 άτομα από Άγιο Δημήτριο κ.α.[σελ.137]

134

Δορδανάς Στράτος

1943

2

18

Η ομάδα του Σαράντη (ΕΛΑΣ Θεσσαλίας) κατευθύνεται στη Σιάτιστα, όπου σε λαϊκή συνάθροιση στην πλατεία καταδικάστηκαν σε θάνατο τέσσερις άνδρες ως συνεργάτες κι ένας μαθητής ως "προαγωγός Ελληνίδων" στους Ιταλούς.

55

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

2

19

Την νύχταν της 19-2-1943 εισέβαλεν εις το χωρίον Τσοτύλιον Νεαπόλεως ένοπλον εκ 400 ανταρτών σώμα όπερ ελεηλάτησε το υποκατάστημα της Τραπέζης και το Ταχυδρομείον. Κατά την αναχώρησίν των οι αντάρται παρέλαβον μεθ' εαυτών άκοντας περί τους 20 βλαχοφώνους ιδιώτας κατοίκους του ιδίου χωρίου ως και τους 1) Υπων/ρχην Τομαράν Παναγιώτην και 2) Άνευ θητείας Χωρ/κα Μεγάλον Κων/νον οίτινες είχον μεταβή εκείσε μεθ' ετέρας μικράς δυνάμεως εκ Νεαπόλεως δι υπηρεσίαν. Οι απαχθέντες ωδηγήθησαν εις απομεμακρυσμένην δασώδη περιοχήν ένθα κακοποιηθέντες παντοιοτρόπως αφέθησαν ελεύθεροι την 23ην ώραν της 20-2-43.

26

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

2

19

[…]κατόπιν εντολής της ΠΕ του ΚΚΕ Εορδαίας […]φόνευσαν επι τόπου τον κοινοτάρχη της Ασβεστόπετρας με την κατηγορία ότι είχε προδώσει δύο συγχωριανούς του , επίσης Πρόσφυγες, για κατοχή όπλων που είχαν εκτελεστεί από τους Γερμανούς.[…]Ο χωρατατζής κοινοτάρχης έχασε τη ζωή του , παρόλο που καταγόταν από τον Καύκασο και πιθανόν ένα από τα μηνύματα που δόθηκαν ήταν ότι για το ΕΑΜ οι καταγωγές δεν είχαν ουδεμία σημασία παρά μόνο η πίστη στον αγώνα.

282

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

2

20

Φυγή Ιταλών από τη Νεάπολη

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

2

21

Την 21-2-1943 τριακόσιοι ένοπλοι ελασίται έχοντες μεθ' αυτών και 6 υποζύγια μετά προηγουμένην κύκλωσιν, εισέβαλον εις το χωρίον Εμπόριον (Πτολεμαίδος), ένθα αφώπλισαν τους άνδρας του Μεταβατικού Αποσπάσματος και του οικείου Σταθμού Χωροφυλακής και αφήρεσαν τον οπλισμόν των, τα κλινοσκεπάσματα, τας χλαίνας και ακολούθως έκαυσαν τ' αρχεία του Σταθμού Χωρ/κής και της Κοινότητος.

26

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

2

22

Η ομάδα του Σαράντη (ΕΛΑΣ Θεσσαλίας) κατευθύνεται στο Εμπόριο , όπου για πρώτη φορά ίσως αρκετοί απ ' αυτούς συναντήθηκαν με ανθρώπους που μιλούσαν και "βουλγαρικά" , εκτός από ελληνικά . Ο Σαράντης διακήρυξε δημόσια ότι ο αγώνας του ΕΑΜ δεν ξεχώριζε τους ανθρώπους σε φυλές , Έλληνες ή Βούλγαρους .

56

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

2

25

Τας πρωϊνάς ώρας της 25-2-43 καθ' ας το εν Νεαπόλει Κοζάνης Ιταλικόν Τμήμα Στρατού και Καραβινιερίας μετεστάθμευσεν εκ Νεαπόλεως εις Καστοριάν, διέταξε την εν Νεαπόλει συνεπτυγμένην δύναμιν της ομωνύμου Υποδ/σεως Χωροφυλακής, αποτελουμένην εκ του Ανθυπασπιστού Διοικητού της Αγγελοπούλου Βασιλείου, τριών Ενωμοταρχών, δύο Υπενωμοταρχών και 23 Χωροφυλάκων, όπως τους ακολουθήση εις Καστορίαν. Η δύναμις αύτη της Χωροφυλακής, μη συμμορφωθείσα, έλαβε κατεύθυνσιν προς το χωρίον Αυγερινόν, ίνα ενταχθή εις τας εκεί Εθνικάς Ομάδας. Καθ' οδόν όμως προσεβλήθη υπό ελασιτών και συνήφθη μάχη καθ' ην συνελήφθη αιχμάλωτος ο Ανθυπασπιστής και εξετελέσθη δια ροπάλου, πολτοποιηθείς, η δε υπόλοιπος δύναμις διέρρευσεν εις Κοζάνην.

27

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

2

25

Η πρώτη στρατιωτική ενέργεια της ανταρτοομάδας Φλώρινας είναι ο αφοπλισμός 12 χωροφυλάκων του Σταθμού Μελίτης , στις 25/2/1943. Ο Σουπούρκας Ναούμ(Λέων) θυμάται: «Στις 24 του Φλεβάρη τη νύχτα ξεκινήσαμε από το σπίτι μου για το χωριό Νεοχωράκι, στον αχυρώνα του Σάββα Ιορδανίδη. Την άλλη νύχτα αφοπλίσαμε τους 12 χωροφύλακες στο χωριό Μελίτη. Από κει πήγαμε στη Κολχική όπου παραμείναμε 24 ώρες. Μετά πήγαμε στη Τριανταφυλλιά, όπου μείναμε 10 μέρες στον αχυρώνα του γέρου Στόγιαν Γκότσεφ… Κάναμε την εμφάνισή μας στα χωριά Περικοπή, Κορυφή, Νερέτι(Πολυπόταμος)…» .

7

Νεδέλκος Γιώργος

1943

2

25

[Οι Γερμανοί] διέταξαν τους Εβραίους [της Θεσσαλονίκης] να φορέσουν το κίτρινο αστέρι , που έγραφε "Jude" και "Εβραίος" στα γερμανικά και στα ελληνικά . Απαγορεύονταν οι κουβέντες με μη Εβραίους.

270

Μαζάουερ Μαρκ

1943

2

25

Υπό την πίεση του ΕΑΜ σχηματίστηκε στη Φλώρινα μια ομάδα του ΕΛΑΣ με μόνο 13 μέλη , Πόντιους και Γκρεκομάνους , η οποία προσκολλήθηκε στο τμήμα των Παρτιζάνων που διαβιούσε στο χιονισμένο Βίτσι. Η ομάδα αυτή του ΕΛΑΣ σχηματίστηκε μάλλον για να παρακολουθεί τις κινήσεις των "φιλοξενούμενων" επαναστατών. Παρτιζάνοι κι Ελασίτες διέλυσαν το σταθμό Χωροφυλακής(25/2/1943) κι άρχισαν τον αφοπλισμό των σλαβομακεδονικών χωριών. Είναι φανερό ότι χωρίς τη βοήθεια των Παρτιζάνων ελάχιστη δράση θα μπορούσαν να δείξουν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ.

68

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

2

26

Την 26-2-1943 150 περίπου αντάρται ένοπλοι, αφού προηγουμένως εκύκλωσαν το χωρίον Αμύγδαλα (Πτολεμαϊδος) εισέβαλον είτα εις αυτό και προσβάλλοντες τον ομόνυμον Σταθμόν Χωροφυλακής, έκαυσαν τα αρχεία τούτου, αφήρεσαν τον οπλισμόν των ανδρών και λεηλάτησαν τα δημόσια και ιδιωτικά των είδη ως και τα τοιαύτα της οικειας Κοινότητος.

27

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

2

26

(τέλη '42 ή αρχές Γενάρη '43) Στην Ποντοκώμη , διοικητής των ενόπλων ήταν ο Μήτσος Ο Κωφίδης (Ρήγας) που πήγε και αφόπλισε το Σταθμό Χωροφυλακής Χαραυγής. Ο αφοπλισμός έγινε χωρίς καμιά αντίσταση και στην Ποντοκώμη και στη Χαραυγή.

41

Σακκαλής Αλέκος

1943

2

28

Ο Κωστής Παλαμάς πεθαίνει στο σπίτι του στις 27 Φεβρουαρίου. […] Η νεκρώσιμη ακολουθία άρχισε την άλλη μέρα στις 11. […] ένα τεράστιο πλήθος μαζεύτηκε στο νεκροταφείο για να αποτίσει φόρο τιμής .[…] Αγνοώντας τελείως την παρουσία του Πρωθυπουργού Λογοθετόπουλου και των αξιωματικών του Άξονα , ο Σικελιανός είχε αποδυθεί σε ένα κάλεσμα για εθνική αφύπνιση : [...] Καθώς οι αξιωματικοί περίμεναν στη σειρά τους να ρίξουν λουλούδια στον τάφο και χαιρετούσαν φασιστικά και ναζιστικά , το πλήθος άρχισε να τραγουδάει τον εθνικό ύμνο και φώναξε "Ζήτω η Ελλάδα!" και Ζήτω η Ελευθερία!"

144

Μαζάουερ Μαρκ

1943

2

28

Ιταλικές πηγές σημείωναν ότι : " γύρω στους 300 ληστές , προφανώς χωρίς να εμποδιστούν , αν δε βοηθήθηκαν κιόλας από την τοπική χωροφυλακή , απελευθέρωσαν 140 αιχμαλώτους που κρατούνταν στις ελληνικές φυλακές στα Γιάννενα"

160

Μαζάουερ Μαρκ

1943

2

28

(μια από τις μέρες του Φλεβάρη του 1943) Έφτασαν στο Βελβεντό πρωί πρωί κάρα με υπαλλήλους , εργάτες και χωροφύλακες με σκοπό να σηκώσουν τα σιτηρά της αποθήκης και να τα μεταφέρουν στα Σέρβια. Μόλις η οργάνωση πληροφορήθηκε την είδηση , έβαλε αμέσως σε εφαρμογή το σχέδιο , που είχε προμελετήσει για παρόμοια ενέργεια. Συγκεκριμένα κινητοποίησε την οργάνωση της Εθνική Αλληλεγγύης και σε λιγότερο από μισή ώρα η αυλή του σχολείου , όπου βρίσκονταν η αποθήκη με τα στάρια , γέμισε από 500 και πάνω γυναίκες Βελβεντινές , που κατέβηκαν με δικράνια, καρπολόγια και ξύλα και έδιωξαν τους υπαλλήλους και χωροφύλακες , χωρίς οι τελευταίοι να προβάλουν αντίσταση. Αμέσως ύστερα η οργάνωση άνοιξε την αποθήκη και σε λίγες ώρες όλο το περιεχόμενο , στάρι, καλαμπόκι, κριθάρι, βρίζα, φασόλια, το μοίρασε στους κατοίκους του χωριού , κατά προτίμηση σ΄ αυτούς , που ήταν πιο φτωχοί και είχαν πιο μεγάλη ανάγκη. Και στην περίπτωση αυτή οι Γερμανοί δεν αντέδρασαν.

62

Φυλακτός Δημήτρης

1943

2

28

(χ.η. λίγες μέρες αργότερα )Οι Γερμανοί που είχαν εγκατεστημένη στα Σέρβια μόνιμη φρουρά, αποσύρθηκαν στην Κοζάνη. Δεν είχαν προφτάσει να περάσουν φεύγοντας τη γέφυρα του Αλιάκμονα και ο λαός των Σερβίων ξεχύθηκε και πλημμύρισε τους δρόμους και την Κεντρική πλατεία, γιορτάζοντας το γεγονός , ενώ σ' όλα τα σπίτια αναρτήθηκε και κυμάτιζε η ελληνική σημαία. Το ίδιο απόγευμα ένα γερμανικό αυτοκίνητο γυρίζει στα Σέρβια. οι Γερμανοί είχαν ξεχάσει ορισμένα πράγματά τους και γύρισαν να τα πάρουν. Βλέπουν τις σημαίες και τον κόσμο και ξαφνιάζονται. Ζητούν να μάθουν τι συμβαίνει και ο πρόεδρος της κοινότητας δικαιολογεί τα πράγματα , παριστάνοντας ότι πρόκειται για τοπική γιορτή , και οι Γερμανοί με το για , για , έκαναν πως το πίστεψαν. ¨ενα πρωί λίγο αργότερα από τότε που οι Γερμανοί εγκατέλειψαν τα Σέρβια, ένα τμήμα του μόνιμου ΕΛΑΣ των Χασίων κατέβηκε στα Σέρβια. Οι Σερβιώτες υποδέχτηκαν τους αντάρτες με δάκρυα στα μάτια. Τους αγκάλιαζαν και τους φιλούσαν. [...]

62

Φυλακτός Δημήτρης

1943

2

28

(στα τέλη του Φλεβάρη) Το τρίτο συγκρότημα του υπαρχηγείου Αμάρμπεη με αρχηγό τον Πάικο έστησε ενέδρα και χτύπησε φάλαγγα γερμανικών αυτοκινήτων στα μεταλλεία χρωμίου στο Μπούρινο. Αφού την εξουδετέρωσε , ανατίναξε στη συνέχεια το μεταλλείο. Λένε πως στην επιχείρηση αυτή πιάστηκαν 50 Γερμανοί αιχμάλωτοι και 10 σκοτώθηκαν . Τους αιχμαλώτους , αφού τους πήραν ρούχα , άρβυλα και όπλα , τους άφησαν και γύρισαν γυμνοί σχεδόν στην Κοζάνη.

65

Φυλακτός Δημήτρης

1943

3

0

Δημιουργία Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος στην Κοζάνη

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

0

(χ.η.) [..] κίνημα στις ελληνικές μονάδες [Μέσης Ανατολής] τον Μάρτιο του 1943, όπου βενιζελικοί αξιωματικοί και μέλη των αριστερών οργανώσεων διεκδίκησαν αλλαγές στον τρόπο διοίκησης αλλά και στην απομάκρυνση πολλών τεταρτοαυγουστιανών αξιωματικών από τις διοικήσεις των μονάδων. Η έκβαση των πραγμάτων οδηγήθηκε υπέρ των κινηματιών με ουσιαστικά αποτελέσματα και στη διαμόρφωση νέων ισορροπιών στο εσωτερικό της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης.

115

Σακελλαρόπουλος Τάσος

1943

3

0

Η ίδρυση το Μάρτιο του 1943 και με ενέργειες του Τέμπο, του Κομμουνιστικού Κόμματος Μακεδονίας υπήρξε πράξη που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις της ευρύτερης περιοχής των Βαλκανίων. Ο γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής Λάζαρ Κολισέφσκι, καθώς και τα μέλη της ΚΕ ήταν πρώην μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος Γιουγκοσλαβίας και συνδέονταν στενά με τον Τέμπο και με τον ίδιο τον Τίτο.

97

Αλβανός Ραϋμόνδος

1943

3

0

(χ.η.) Το Μάρτιο του 1943 φτάσαν στο χωριό [Μπελκαμένη-Δροσοπηγή Φλώρινας] δύο στελέχη του ΕΑΜ, ο Σάββας Σεχίδης, Φλωρινιώτης και ο με το ψευδώνυμο "Άγγελος" από την Πτολεμαΐδα. Και οι δυό σκοτώθηκαν αργότερα από τους συνεργάτες των Γερμανών ΠΑΟτζήδες έξω από την Πτολεμαΐδα. Οι Μπελκαμενιώτες μαζεύτηκαν στο κεντρικό καφενείο . Άκουσαν τους καθοδηγητές του ΕΑΜ. Ενθουσιάστηκαν. Εξέλεξαν επιτροπή του αγώνα του χωριού. Υπεύθυνο ορίσανε το δάσκαλο Στυλιανό Ζωγράφο. Η δραστηριότητα ήταν ακόμη μικρή. Την ίδια περίοδο κατέβηκαν στο χωριό και οι πρώτοι αντάρτες του ΕΛΑΣ. Ήταν νύχτα. Οι Μπελκαμενιώτες μαζεύτηκαν στην πλατεία. Οι αντάρτες στήσαν χορό με τα επαναστατικά τραγούδια. Μίλησαν οι καπεταναίοι για τους σκοπούς του αγώνα. Ο Πασχάλης του Κολαναστάση ανακάτευε τα αρχεία του κοινοτικού γραφείου στη φωτιά τραγουδώντας το τραγούδι του Τζουτζουνάτε. "Ντιγκενά μαλκίμετα ε μπρεταρίσα" (Καίονται οι κατάρες της κυβέρνησης). Πίστευε πως έκαιγε τα εντάλματα που του είχαν φορτώσει με πρόστιμα από δίκες για παράνομη ξύλευση.

168

Γιαγγιώργος Κίτσος

1943

3

1

Εκτελέστηκαν στη Μίκρα Θεσσαλονίκης 46 άτομα.[…]Η σχετική γνωστοποίηση του Στρατιωτικού Διοικητή Θεσσαλονίκης , που απευθυνόταν στους κατοίκους της Μακεδονίας , ανέφερε τα εξής: […] Είμαι σταθερά αποφασισμένος χάριν της ιδίας αυτού προστασίας , να απελευθερώσω από τους εγκληματίες αυτούς κομμουνιστάς τον Ελληνικόν Πληθυσμόν τον αγαπώντα την ήρεμον ζωήν .[...]Αναμένω από όλα τα στρώματα του πληθυσμού της Μακεδονίας να απομακρυνθώσιν από τα ανωφελή και ανόητα συνθήματα των μπολσεβίκων υποκινητών των οποίων τα αποτελέσματα τελικώς βλάπτουν μόνον τον Ελληνικόν λαόν.

152

Δορδανάς Στράτος

1943

3

1

Στην εφημερίδα "Απογευματινή" πραγματοποίησε δηλώσεις ο Επίσκοπος Ολύμπου Καλλίνικος κατά "των μπολσεβίκων" και των "άθεων αναρχικών"

58

Χονδοματίδης Ιάκωβος

1943

3

2

Κάψιμο της γέφυρας Σερβίων από αντάρτες του Αρχηγείου Αμάρμπεη

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

2

Στέφανος Σαράφης[η σύλληψή τους από τον ΕΛΑΣ , πριν την προσχώρησή τους σ' αυτόν] : […] Κατά τις 3 και 10' το πρωί χτυπούσαν την εξωτερική πόρτα. Αμέσως υποπτεύθηκα και φώναξα τον Κωστορίζο που είχε το τόμσον να σηκωθεί , καθώς και τον Κωστόπουλο. Πριν καλά καλά σηκωθούμε βρέθηκαν στο δωμάτιό μας οπλισμένοι άνδρες με το Νικηταρά και μας κάλεσαν να τους ακολουθήσουμε χωρίς αντίσταση γιατί θα χρησιμοποιήσουν όπλα , προσθέτοντας πως ήταν μάταιη η αντίσταση γιατί όλο το τμήμα αφοπλίστηκε. Μας οδήγησαν στο προαύλιο του σχολείου, όπου σιγά σιγά φέρνανε και τους άλλους αφοπλισμένους. Χώρισαν τους αξιωματικούς εκτός από δύο (έφεδρους υπολοχαγούς Κορδαλή και Σακελλάρη) , μερικούς υπαξιωματικούς καμιά δεκαπενταριά , μας έδεσαν τα χέρια πρόχειρα και μας πήγαν στο διπλανό χωριό Μεσενικόλα.[...]

83

Σαράφης Στέφανος

1943

3

3

Ενέδρα ΕΛΑΣ σε Βίγλα Σιάτιστας κι εκτέλέση εννέα αιχμαλώτων Ιταλών τραυματιών

249

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

3

Όταν οι Γερμανοί των Σερβίων έφυγαν στην Κοζάνη οι Ελασίτες του Ολύμπου κινήθηκαν για την κατάληψη της κωμόπολης. […]Οι αντάρτες έκαψαν τη γέφυρα του ποταμού και η συγκοινωνία Κοζάνης-Λάρισας διεκόπη. Οι αποθήκες σιτηρών άνοιξαν κι ελληνικές σημαίες στόλισαν την πόλη των Σερβίων . Την ίδια μέρα έφτασαν στα Σέρβια ο μητροπολίτης Ιωακείμ , ο Μιχάλης Σουμελίδης κι ο Σταύρος Θεοδοσιάδης. Οι τρεις τους ήταν πρώτοι στις καταστάσεις των υπόπτων ως Εαμίτες κι όταν κάηκε η γέφυρα αναγκαστηκαν να εγκαταλείψουν την Κοζάνη.

73

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

3

(χ.η.[…] τις μέρες που ξετυλίγονταν τα γεγονότα του Μπουγαζιού και του Φαρδύκαμπου ) Ένας από τους βασικούς στόχους των ανταρτών ήταν να κάψουν τη γέφυρα του Αλιάκμονα στα Σέρβια. Έτσι θα επιβράδυναν για αρκετές ημέρες την άφιξη ιταλικών ενισχύσεων στη Σιάτιστα από τη Λάρισα. Την επιχείρηση αυτή ανέλαβαν τμήματα ανταρτών του υπαρχηγείου Αμάρμπεη με επικεφαλής τους καπεταναίους Πάικο και Μπαντέκο. Τη γέφυρα τη φρουρούσε ένα μικρό γερμανικό τμήμα και μία εκατονταρχία Ελλήνων χωροφυλάκων. Τις μέρες αυτές η γερμανική φρουρά είχε αποσυρθεί προσωρινά στην Κοζάνη. Το τμήμα των ανταρτών συνταγμένο και πλησιάζει προς τη γέφυρα. Ένας αντάρτης μπροστά προπορεύεται κρατώντας ανυψωμένη τη γαλανόλευκη. Ο αρχηγός τότε των ανταρτών Πάικος απευθύνεται στους χωροφύλακες. Τους αποκαλεί αδέλφια και με λίγα λόγια τους μιλάει για τους σκοπούς του αγώνα. Οι χωροφύλακες συγκινούνται και την ίδια στιγμή προσχωρούν όλοι μαζί στον ΕΛΑΣ. Στη συνέχεια οι αντάρτες καίνε τη γέφυρα. Την άλλη μέρα στα Σέρβια ξετυλίχτηκαν άλλα γεγονότα. Αντάρτες με επικεφαλής το Σερβιώτη δάσκαλο και έφεδρο αξιωματικό Μήτσο Στάμκο (Ζωηρό) παρουσιάζονται στην υποδιοίκηση χωροφυλακής με την ελληνική σημαία πάλι μπροστά και σε λίγο ολόκληρη η δύναμη της υποδιοίκησης μαζί με το διοικητή της Χαράλαμπο Κουταλάκη προσχωρεί στις τάξεις του ΕΛΑΣ. [...] Υψώνεται στο κτίριο του γερμανικού φρουραρχείου η ελληνική σημαία και όλος ο λαός ψάλλει τον Εθνικό Ύμνο. Στο λαό μίλησαν με φλογερά επαναστατικά λόγια ο αείμνηστος αρχιμανδρίτης Παπαλιούλιας (λίγο αργότερα εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στη Κοζάνη) , ο μοίραρχος διοικητής χωροφυλακής Σερβίων Κουταλάκης και ο ενωματάρχης Μαργαρίτης. και όλοι μαζί αποφάσισαν να χτυπήσουν και να επιβραδύνουν τους Ιταλούς , που κατά συγκεκριμένες πληροφορίες είχαν ξεκινήσει από τη Λάρισα και ανέβαιναν προς την Κοζάνη , με σκοπό να χτυπήσουν τους αντάρτες στη Σιάτιστα και να ελευθερώσουν το περικυκλωμένο ιταλικό τάγμα στο Φαρδύκαμπο. [...]

69

Φυλακτός Δημήτρης

1943

3

3

Συστήνεται το Αρχηγείο Γράμμου , όπου συμμετείχαν όλοι οι ομαδάρχες : στην τριμελή διοίκηση ο Κολλάρας , ο Μπασκάκης και ο υπαξιωματικός Ιωάννης Πατσιούρας[…].Το επιτελαίο ανέλαβαν ο δικηγόρος Γιώργος Γιαννούλης από το Επταχώρι και οι καθοδηγητές του ΕΑΜ (και του ΚΚΕ) Γεώργιος Δαβίδης (Γέρος) από το Νέο Καύκασο , Περκλής και Λευτέρης . Δε χρειάστηκε μάχη (στο Νεστόριο ) , γιατί οι Ιταλοί είχαν αποχωρήσει. [...]

76

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

3

Η πρώτη εμφάνιση οργανωμένου ΕΛΑΣ έγινε στο Νεστόριο Καστοριάς στις 3 Μάρτη 1943. Τρία συγκροτήματα ένοπλων ανταρτών του ΕΛΑΣ υπήρχαν στην περιοχή Νεστορίου Καστοριάς (περιοχή Γράμμου).
1ο Συγκρότημα: Πασχάλης Μιχαλόπουλος από την Αγία Άννα Καστοριάς, έφεδρος ανθυπολοχαγός του ελληνικού στρατού.
2ο Συγκρότημα: Γιώργος Ριζόπουλος από τη Λάγκα Καστοριάς, έφεδρος ανθυπολοχαγός του ελληνικού στρατού.
3ο Συγκρότημα: Χρήστος Καρακάσης από το Νεστόριο, λoχίας.
Υπήρχαν επίσης οι ένοπλες ομάδες Αμπελοκήπων, Mηλίτσας, Δισπηλιού, Βογατσικού και άλλων χωριών. Διοικητής όλων ο Γιώργος Γιαννούλης.

21

Κοβάτσης

1943

3

4

Μία αποστολή με τρόφιμα και άντρες προς εφοδιασμό της Ιταλικής φρουράς Γρεβανών […] χτυπήθηκε στη Βίγλα Σιάτιστας από τοπικές ομάδες του ΕΛΑΣ και δεκαρχίες του Παλαιόκαστρου και της Σιάτιστας . Εννέα Ιταλικά αυτοκίνητα και πάνω από 100 αιχμάλωτοι - οι τραυματίες εκτελέστηκαν -ήταν ο απολογισμός της νίκης των ανταρτών.

77

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

5

Στη θέση Μπουγάζι της Σιάτιστας , δόθηκε η πρώτη μάχη της περιοχής. Στη θέση αυτή , κυρίως Σιατιστινοί εφεδροελασίτες , ανάγκασαν εφοδιοπομπή από 9 Ιταλικά αυτοκίνητα, ύστερα από πολύωρη μάχη , να παραδοθεί ολόκληρη. Αποτελέσματα της μάχης : 9 αυτοκίνητα γεμάτα εφόδια , αλεύρια , ρύζι και διάφορα άλλα τρόφιμα , 93 Ιταλοί στρατιώτες αιχμάλωτοι και όλος ο οπλισμός τους. Τα αυτοκίνητα ήταν 10. Ξεκίνησαν από τη Φλώρινα με σκοπό να μεταφέρουν τρόφιμα στο Ιταλικό τάγμα των Γρεβενών. Για καλύτερη ασφάλεια κινήθηκαν μέσω Κοζάνης. Ένα αυτοκίνητο της φάλαγγας , το τελευταίο , μόλις αντελήφθηκε την ενέδρα , πρόλαβε και γύρισε πίσω.

66

Φυλακτός Δημήτρης

1943

3

5

Εφεδροελασίτες της περιοχής Γρεβενών , σε συνεννόηση με την οργάνωση της Σιάτιστας , έστησαν ενέδρα απ' την άλλη πλευρά στο δρόμο προς τα Γρεβενά και στο σημείο της Γέφυρας του Αλιάκμονα, με σκοπό να εμποδίσουν τυχόν παρέμβαση και ενίσχυση από την Ιταλική φρουρά των Γρεβενών στα περικυκλωμένα και βαλλόμενα 10 αυτοκίνητα στο Μπουγάζι. Και πραγματικά κινήθηκαν από τα Γρεβενά 4 αυτοκίνητα φορτηγά , γεμάτα στρατό Ιταλικό για ενίσχυση. Τα αυτοκίνητα αυτά καθηλώθηκαν στις στροφές της δημοσιάς , πέρα από το χωριό Ταξιάρχης προς την ποταμιά, από την ενέδρα που είχαν στήσει οι αντάρτες και έμειναν στη θέση αυτή ακίνητα. Ένα μάλιστα από τα αυτοκίνητα αυτά αιχμαλωτίστηκε από τους αντάρτες. Έτσι ο αντικειμενικός σκοπός των ανταρτών πέτυχε. Οι ενισχύσεις μπόρεσαν να φτάσουν στο Μπουγάζι , στον τόπο της μάχης. Το απόγευμα της ίδιας μέρας , μπροστά σ' αυτά τα γεγονότα, ολόκληρο σχεδόν το ιταλικό τάγμα των Γρεβενών ξεκινάει με κατεύθυνση τη Σιάτιστα και με αντικειμενικό σκοπό να την κάψει και να πνίξει στο αίμα το επαναστατικό κίνημα που ξέσπασε. Η δύναμή του ήταν γύρω στους 600 άνδρες με πλήρη οπλισμό και με τα μεταγωγικά τους. Κατά το βραδάκι της ίδιας μέρας έφτασε στο χωριό Ταξιάρχης , όπου και στρατοπέδευσε , αφού προηγούμενα ελευθέρωσε από τον κλοιό των ανταρτών τα 3 από τα 4 Ιταλικά αυτοκίνητα.

66

Φυλακτός Δημήτρης

1943

3

5

Το "Βουλγαρομακεδονικό Επανασταστικό Κομιτάτο¨" ή "Αξονομακεδονικό Κομιτάτο" , ιδρύεται από τις Ιταλικές αρχές , σε μια προσπάθεια να κινητοποιήσουν τις μειονότητες ενάντια στην ελληνική διοίκηση. Πρόεδρος Παντελής Μακρής και αν/δρος Λουκάς Δαμιανίδης. 1600 .Οι Σλαβόφωνοι αποδέχτηκαν βουλγαρική ταυτότητα , και συγκρότησαν ένα είδος πολιτοφυλακής "Οχράνα" που σύντομα ενεπλάκη σε συγκρούσεις με τους αντάρτες.

343

Μιχαηλίδης Ιάκωβος

1943

3

5

(χ.η) Η προπαγάνδα στηρίχτηκε στο σκληρό διωγμό των σλαβόφωνων από τη δικτατορία του Μεταξά. Προέτρεπαν τον ντόπιο πληθυσμό, για να σωθεί από τους διωγμούς και την καταπίεση, να συνεργαστεί με τους Ιταλούς, να οπλιστούν. Εκείνη την περίοδο έρχεται στην Καστοριά ο Βούλγαρος Άντον Κάλτσεφ, ενταγμένος στο γερμανικό στρατό, αξιωματικός. Ήξερε καλά τη γλώσσα των Σλαβομακεδόνων (Σ/Μ).
Οι Ιταλοί δημιούργησαν μια Επιτροπή με επικεφαλής τον μητροπολίτη Νικηφόρο της Καστοριάς. (Ήταν ο αρχηγός της ΠΑΟ και επικεφαλής της επταμελούς επιτροπής του κομιτάτου. Καταγόταν από το Δισπηλιό και όταν οι Ιταλοί τον έστειλαν στο Νεστόριο για να πει στους αντάρτες να παραδώσουν τα όπλα, ο Πατσιούρας του είπε «Ε, όχι, Δέσποτα, και να παραδώσουμε τα όπλα! Θα πρέπει να τα ευλογήσετε τα όπλα!».) Τον υποχρέωσαν μεταξύ άλλων να πάρει στην Επιτροπή (κομιτάτο) τον Πασχάλη Καλιμάνη από το Καλοχώρι, τον Βασίλη Γιαννάκη από το Mανιάκι, τον Κοσμά Κυριαζόπουλο από την Αγία Άννα και άλλους τέσσερις. Σκοπός της Επιτροπής ήταν ο αγώνας ενάντια στον κομμουνισμό του ΕΛΑΣ. Η προπαγάνδα τους στα χωριά των Σ/Μακεδόνων ήταν «να πάρουν όπλα για να προστατευθούν από τους Έλληνες αντάρτες κομμουνιστές, για να μην τους σκοτώσουν».
Στην Καστοριά ο Βούλγαρος Κάλτσεφ επέδρασε πολύ στο να παρασυρθούν πολλοί Σλαβομακεδόνες και να οπλιστούν εναντίον του ΕΛΑΣ.
Μόλις κατάφεραν να οπλίσουν τους πρώτους, τους έπαιρναν οι Ιταλοί μαζί τους σε επιχειρήσεις και τους ωθούσαν σε πλιάτσικο στα «ελληνικά χωριά».
Ελληνικά χωριά θεωρούνταν αυτά που δεν είχαν κομιτατζήδες, ανεξάρτητα τι πληθυσμός ζούσε σε αυτά. Σε πολλά χωριά οι κομιτατζήδες «ξεγύμνωναν» τον κόσμο. Έπαιρναν τα ζώα και ό,τι τους άρεσε από τα σπίτια, όπως ραπτομηχανές, ενδύματα, μαγειρικά σκεύη κ.ά.

23

Κοβάτσης

1943

3

5

(χ.η.) Τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 1943, όταν οι δραστηριότητες του ΕΛΑΣ έγιναν περισσότερο από ποτέ άλλοτε επικίνδυνες για τους Ιταλούς, ο ταγματάρχης Giovanni Ravalli, επικεφαλής των δυνάμεων κατοχής στην Καστοριά, πρότεινε στον Κάλτσεφ να εξοπλιστούν οι σλαβόφωνοι χωρικοί της περιοχής για να πολεμήσου τους αντάρτες του ΕΛΑΣ. Με την οργανωτική και υλική υποστήριξη του βουλγαρικού αρχηγείου στη Βιτόλια και τη συνεργασία μερικών πρώην στελεχών του IMRO που προσκλήθηκαν από τη Βουλγαρία, ο Ravalli και ο Κάλτσεφ δημιούργησαν ένα δίκτυο υποστηρικτών σε ολόκληρο το νομό. Υπήρχαν περίπου 500 εθελοντές που στελέχωσαν τις κινητές μονάδες της "Οχράνα" και επιπροσθέτως 2.000 ένοπλοι χωρικοί, που αποτέλεσαν ένα είδος πολιτοφυλακής στην ύπαιθρο. Η "Οχράνα "περιόρισε τις δραστηριότητές της, αφού συμμετείχε στις επιδρομές εναντίον του ΕΛΑΣ τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1943, πιθανώς λόγω πολιτικών διαφωνιών που ανέκυψαν μεταξύ του Κάλτσεφ και των Ιταλών. Υπάρχουν ορισμένα στοιχεία σύμφωνα με τα οποία φαίνεται ότι ο Κάλτσεφ και τα πρώην μέλη της IMRO απαίτησαν να παραχωρηθεί την Καστοριά και τη Φλώρινα αυτόνομο καθεστώς καθώς και κατάλυση όλων των ελληνικών θεσμών στην περιοχή ελέγχου των Ιταλών.

259

Troebst Stefan

1943

3

5

Περιφανής νίκη του ΕΛΑΣ και της ΥΒΕ /ΕΚΑ στο Φαρδύκαμπο

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

5

(από 24 Φεβρουαρίου) Μαζικές εκδηλώσεις διαμαρτυρίας για τη ματαίωση της πολιτικής επιστράτευσης για αναγκαστική εργασία στη Γερμανία Εκείνη την ημέρα [5 Μαρτίου] ομάδα αστυνομικών πυροβόλησε και σκότωσε πολλούς διαδηλωτές.

83

Σακκάς Γιάννης

1943

3

5

Το ΕΑΜ οργάνωσε μια μαζική διαδήλωση ενάντια στα σχέδια της επιστράτευσης. […] το πλήθος αριθμούσε 7.000 , ίσως και παραπάνω ανθρώπους.Ανάμεσά τους υπήρχαν δημόσιοι υπάλληλοι , εργάτες και άλλος κόσμος , με επικεφαλής ανάπηρους στρατιώτες και φοιτητές. [...]κρατώντας πανώ με συνθήματα όπως : "Κάτω η επιστράτευση!" , "Θάνατος στο Λογοθετόπουλο!" και " Θάνατος στον Πάγκαλο!" .[...]οι επιχειρήσεις έμειναν κλειστές την ημέρα εκείνη -μετατρέποντας , σύμφωνα με τον Πιες , τις διαδηλώσεις σε "πραγματική γενική απεργία". Γερμανικές πηγές λογάριαζαν ότι το 65% των υπαλλήλων του κράτους και σχεδόν όλοι οι φοιτητές είχαν εισακούσει το κάλεσμα του ΕΑΜ.[αποτέλεσμα να μη γίνει η πολιτική επιστράτευση και οι Έλληνες που δούλευαν για τις αρχές κατοχής δε θα στέλνονταν έξω από τη χώρα]

145

Μαζάουερ Μαρκ

1943

3

6

Απελευθερώθηκαν 40 [κρατούμενοι] από την [ελληνική φυλακή στη] Λιβαδειά.

160

Μαζάουερ Μαρκ

1943

3

6

Μάχη του Φαρδύκαμπου . Η νίκη ήταν ασύλληπτη: 600 άνδρες είχαν αιχμαλωτιστεί με όλο τον ελαφρύ και βαρύ οπλισμό τους.

80

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

6

[Μάχη του Φαρδύκαμπου] Οι οργανώσεις της περιοχής μπροστά στην κατάσταση αυτή που δημιουργήθηκε , κινητοποιούνται αστραπιαία και αποφασίζουν να εμποδίσουν το ιταλικό τάγμα να φτάσει στη Σιάτιστα. Με ταχύποδες συνδέσμους ειδοποιούνται και τα μόνιμα τμήματα του ΕΛΑΣ της περιοχής Βοΐου και Γρεβενών , και του Μπούρινου με επικεφαλής τον Παλαιολόγου να τρέξουν αμέσως να βοηθήσουν. Τελικά όλη τη νύχτα (5 προς 6 Μαρτίου) συγκεντρώνονται γύρω στο στρατοπεδευμένο ιταλικό τάγμα μόνιμοι ελασίτες και εφεδροελασίτες της περιοχής , περισσότεροι από 600 και πιάνουν θέσεις. Το πρωί της άλλης μέρας -6 του Μάρτη- το ιταλικό τάγμα ξεκινάει για τη Σιάτιστα. Οι Ιταλοί απαντούν στα πυρά και η μάχη ανάβει και γενικεύεται.[...] Κάτω από τις νέες συνθήκες μόλις ξημερώσει [7 του Μάρτη] , ξαναρχίζει η μάχη. Τώρα οι αντάρτες βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση και για ένα ακόμα λόγο. Στη διάρκεια της νύχτας έφτασαν στους αντάρτες σοβαρές ενισχύσεις από μακρινά χωριά της Σιάτιστας , των Γρεβενών , του Μπούρινου. Η συνολική δύναμη των ανταρτών τώρα ξεπερνάει τους 1000 ενόπλους. Σ' αυτούς προστέθηκαν κι άλλοι 1000 και πιο πολλοί , άοπλοι, που βοηθάει ο καθένας τους με τον τρόπο του. Στη μάχη που έχει ανάψει τώρα στα γερά , παίρνουν μέρος και ιταλικά αεροπλάνα. [...] Η μάχη κράτησε ολόκληρη τη δεύτερη μέρα . Προς το βράδυ όμως ο κλοιός των ανταρτών στενεύει τόσο , ώστε η θέση των Ιταλών γίνεται απελπιστική. Έτσι οι Ιταλοί , με επικεφαλής τον ταγματάρχη διοικητή, αναγκάζονται τελικά να παραδοθούν, και ολόκληρο το τάγμα από 603 Ιταλούς με όλα τα εφόδια , οπλισμό , πυρομαχικά , αυτοκίνητα κλπ περνάει στα χέρια των ανταρτών.[...]

68

Φυλακτός Δημήτρης

1943

3

6

Ολοσχερής καταστροφή των Σερβίων από τους Ιταλούς

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

6

Την 6-3-1943 άπασα η δύναμις των Υπηρεσιών της ΥΧ Κολινδρού ανερχομένη εις 35 άνδρας αρνηθείσα τη προτροπή του Διοικητού αυτής Υπομοιράρχου Τσακάρα Κωνσταντίνου να παραδώση τα όπλα εις τους Ιταλούς κατέφυγεν εις τα όρη, ένθα ενισχυθείσα και υπό εθνικοφρόνων πολιτών και Αξιωματικών του στρατεύματος, έλαβε το όνομα (ΠΑΟ) Πανελλήνιος Απελευθερωτική Οργάνωσις. Εις την εν λόγω ομάδα προσεχώρησαν οι Υπομοίραρχος Βαλάρης Χρίστος, Ανθυπομοίραρχος Μουσούρας Γεώργιος, Ανθ/τής Ρογκοτής Ιωάννης, Ανθυπασπιστής Κάργαντης Αναστάσιος και έτεροι Υπαξιωματικοί και Χωροφύλακες της ΔΧ Κοζάνης. Υπό την Επωνυμίαν ταύτην και την ηγεσίαν του Υπομοιράρχου Τσακάρα η δύναμις αύτη, κατ' επανάληψιν συνεπλάκη με ένοπλα τμήματα του ΕΛΑΣ, επιδιώκοντα κατ' εντολήν της ηγεσίας των, τη ν διάλυσίν της. Συγκεκριμένως την 4-4-43 και την 3-9-43 έλαβον χώραν εις την μονήν Αγίων Πάντων σφοδραί μάχαι μεταξύ ΠΑΟ και τμημάτων του ΕΛΑΣ, εις μιαν των οποίων ετραυματίσθη και ο ηγήτωρ αυτής Τσακάρας Κωνσταντίνος. Εις ετέραν συμπλοκήν μετ' ελασιτών τον Οκτώβριον 1943 εις χωρίον Νησελί-Γιδά εφονεύθη ο Χωροφύλαξ Ρώτας Νέστωρ. Τέλος η δύναμις αύτη ευρεθείσα προ υπερτέρων κομμουνιστικών δυνάμεων, ηναγκάσθη να συμπτυχθή με ηλαττωμένην δύναμιν εις την περιοχήν Χαλκιδικής. Εις Χαλκιδικήν και παρά το χωρίον Βραστά-Πολυγύρου την 3-11-1943 συνήψε σφοδράν μάχην μετά τμημάτων του ΕΛΑΣ καθ ην εφονεύθησαν και ετραυματίσθησαν πολλοί οπλίται της ομάδος, οι δε υπόλοιποι μη δυνάμενοι, ελλείψει εφοδίων και οπλισμού, να συνεχίσωσι τον αγώνα, διεπεραιώθησαν εις Τουρκίαν και εν συνεχεία εις Μ. Ανατολήν.

28

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

3

7

Έξοδος ανταρτών της ΥΒΕ στο βουνό[…] Οι αντάρτες της ΥΒΕ θα ονομάζονταν "Ελληνικός Στρατός" και θα ανήκαν στο "16ο Κέντρο"[…] Πεδίο δράσης επιλέχθηκαν οι ΝΑ υπώρειες των Πιερίων […]

152

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

7

Σύσκεψη αξιωματικών κι ΕΑΜ στη Σιατιστα για τη δημιουργία Αρχηγείου Βαρνούντος με μικτή διοίκηση

259

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

7

Συγκέντρωση στελεχών του ΚΚΕ στη Σιάτιστα υπό την προεδρία του Γενικού Γραμματέα ΕΑΜ Μακεδονίας Λάζαρου Ζησιάδη ή Τερπόφσκυ μέλους του Μακεδονικού Γρφαείου του ΚΚΕ ( αλλά και γνωστού σλαβόφρονος).Διακηρύχθηκε η κομμουνιστική θέση περί " μαζικής εξέγερσης" (αυτή , ως είδος αντιστασιακού αγώνα , δημιουργεί αγεφύρωτη διαφορά με τους πατριώτες αντάρτες αξιωματικούς , οι οποίοι δεν επιθυμούν την υπαγωγή των τμημάτων τους υπό κομματικό έλεγχο τον οποίον επιδιώκουν τα κομμουνιστικά στελέχη με τη μορφή Πολιτικών Επιτροπών).

163

Παπαθανασίου Παρμενίων

1943

3

7

Ο Δρ Μέρτεν (Αρχηγός στρατιωτικής διοίκησης Θεσσαλονίκης) ήρθε σε επαφή με το Γενικό Διοικητή Μακεδονίας , Βασίλη Σιμωνίδη και του έδωσε εντολή να συστήσει ένα γραφείο , το οποίο θα έβρισκε Έλληνες "επιστάτες" για τις εβραϊκές επιχειρήσεις. Ο Σιμωνίδης ανέθεσε την υπόθεση στον Ηλία Δούρο , διευθυντή του τοπικού υποκαταστήματος της Εθνικής Κτηματικής τράπεζας.[...]στους δρόμους των ερημωμένων εβραϊκών συνοικιών [...] οι άδειες ιδιοκτησίες λεηλατούνταν κάτω από τα μάτια της αστυνομίας . [...]Οι αστυνομικοί δωροδοκούνταν για να στέκονται παραπέρα , την ώρα που διαρπάζονταν τα μαγαζιά. Επίσης Γερμανοίστρατιώτες έρχονταν να επωφεληθούν.Όταν το επιτελείο του Δούρου άρχισε να αποτιμά τις ιδιοκτησίες και τα περιεχόμενά τους , σούφρωσαν και αυτοί αγαθά. Στο τέλος . μόλις το 1/3 από τους 1.898 χώρους που περιλάμβανε ο κατάλογος του Δούρου έχουν καταγραφεί.[...]Πολύ μετά την εκτόπιση των Εβραίων και την αναχώρηση της μονάδας των SS του Βισλιτσένι από τη Θεσσαλονίκη , το γραφείο του Μέρτεν εξακολουθούσε να "διανέμει"τις εβραϊκές ιδιοκτησίες.[...] Οι εγκαταλειμμένες ιδιοκτησίες είχαν μετατραπεί σε μια γιγάντια οικονομική κομπίνα , στην οποία πλούτιζαν δωσίλογοι και Γερμανοί μαζί.

274

Μαζάουερ Μαρκ

1943

3

7

(χ.η)Ο Πούλος ήταν ο πρώτος από όλους τους μάχιμους αντικομμουνιστές και πολιτικούς Εθνικοσοσιαλιστές τον οποίο "προικοδότησε" πλουσιοπάροχα ο Μέρτεν (Αρχηγός στρατιωτικής διοίκησης Θεσσαλονίκης) με ένα από τα πλουσιότερα εβραϊκά καταστήματα [σελ. 411] […]Από την ίδια ανεξάντλητη πηγή άντλησαν ακόμα και όσοι έφτασαν μέσα στο 1944 από την επαρχία στη Θεσσαλονίκη. Εκτός από το διαθέσιμο, αλλά πάντα ελλιπή οπλισμό , ο ΕΕΣ του Κισά Μπατζάκ χρειαζόταν πόρους για να συντηρήσει τους στρατιώτες του , όταν αυτοί θα βρίσκονταν μακριά από τις εστίες τους . Ενόψει της άφιξής τους , ο τιτλοφορούμενος ως "αντιπρόσωπος των οπλαρχηγών των Εθνικών Ανταρτικών Σωμάτων των δρόντων εν τη Μακεδονία κατά του ΕΑΜ " , Αθανάσιος Καπνόπουλος , προσέτρεξε τον Ιούνιο στην ίδια πηγή άντλησης των χρημάτων για να εξασφαλήσει το ποσό που χρειαζόταν ο αρχηγός και οι άντρες του . Με εντολή των γερμανικών αρχών υπάλληλος της ΥΔΙΠ(Υπηρεσία Διαχειρίσεως Ισραηλιτικών Περιουσιών) αναγάστηκε να ανοίξει το κατάστημα ηλεκτρικών ειδών του Πάρδο Χαϊμ επί της Τσιμισκή , από το οποίο ο Καπνόπουλος παρέλαβε εμπορεύματα συνολικής αξίας 3.833.402.745 δρχ.

432

Δορδανάς Στράτος

1943

3

8

Την 8-3-1943 αφωπλίσθησαν παρ' Ιταλών οι άνδρες του Τμήματος Καστοριάς και ενεκλείσθησαν μέχρι τον Ιούνιον εις στρατόπεδον υπό τα σκώματα και λοιδωρίας των φιλοβουλγαρικών πολιτών των ορισθέντων ως φρουρών των.

28

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

3

8

Άφιξη του ταγματάρχη Θωμά Μπάρμπα και ενίσχυση της ΥΒΕ/ΕΚΑ Κοζάνης με χρήματα των συμμάχων

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

8

Εφεδρικό και μόνιμοι Ελασίτες (ομάδες Τασιανόπουλου και Αρριανού) κατευθύνονται στον Αυγερινό […]για να εξουδετερώσουν την αντεπανάσταση την οποία είχαν πληροφορηθεί ή μαντέψει […] Όταν οι Εθνικιστές Οπλίτες ετοιμάζονταν για πρωινό στο σχολείο οι Ελασίτες φώναξαν στους οπλίτες ναπαραδοθούν. Κατά την ανταλλαγή πυρών σκοτώθηκε ο Σιδηρόπουλος κι άλλοι τέσσερις οπλοφόροι.[...]Ο Λαλόπουλος , που δεν πρόλαβε να φτάσει στον Αυγερινό [να βοηθήσει τον Σιδηρόπουλο] , γύρισε στην Κοζάνη. Οι περισσότεροι αξιωματικοί πιάστηκαν αιχμάλωτοι κι οδηγήθηκαν στη Βουχωρίνα.

94

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

8

Ομάδα περίπου 30 ανταρτών [του ΕΛΑΣ] κατέλαβε τις εγκαταστάεις του μεταλλείου Χωμίου [Κοζάνης] , στη θέση "Βοϊδόλακκας" , και απαίτησε την οριστική παύση της λειτουργίας του. […]Μετά από αυτή την εξέλιξη , το μεταλλείο τέθηκε εκτός λειτουργίας , καθώς οι εργάτες αρνούνταν στο εξής να μεταβούν στην περιοχή. Φεύγοντας οι αντάρτες πήραν μαζί τους ποσότητες εκρηκτικών , ενώ οι εγκαταστάσεις παρέμεινα άθικτες. [...] Δεύτερη επιδρομή στις 24/3/1943 και μετά 26/3/1942 [...] προξένησαν φθορές [...]

144

Δορδανάς Στράτος

1943

3

9

Ο Ζέρβας [αρχηγός του ΕΔΕΣ] ύστερα από συμβουλή του Γούντχαους [υπαρχηγός Μάιερς ,ΒΣΑ] έκανε μια εκπληκτική μεταβολή. Απαρνήθηκε τον ως τότε αντιμοναρχισμό του ΕΔΕΣ και έστειλε προσωπικό χαιρετιστήριο μήνυμα νομιμοφροσύνης στον εξόριστο βασιλιά Γεώργιο. [...] Αντίθετα με τις προσδοκίες των Βρετανών , κατήγγειλε και το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ ως κομμουνιστική οργάνωση.[...] με την έντονη επίθεσή του εναντίον του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ είχε ρήξει τις εναρκτήριες ομοβροντίες σε μια αντικομμουνιστική σταυροφορία που σκοπό είχε να μειώσει την έλξη που ασκούσε ο ΕΛΑΣ στο Λονδίνο. Δεύτερη κίνησή του ήταν να καλέσει σε επαγρύπνηση ενάντια στις "σκοτεινές δυνάμεις του Κομμουνισμού που υποστηρίζονται από τη Ρωσία" . Η πρόσφατη έρευνα αποκάλυψε τα ευεργετήματα που προσπορίστηκε : από τις βρετανικές ρίψεις στους πρώτους πέντε μήνες του 1943 κέρδισε χονδρικά το διπλό βάρος σε όπλα και πυρομαχικά απ' αυτά που είχε λάβει ο ΕΛΑΣ. Η ανισορροπία στη χρηματική βοήθεια ήταν ακόμα μεγαλύτερη. Κι όμως , ο ΕΛΑΣ ήταν τουλάχιστον πέντε ή έξι φορές μεγαλύτερος από τον ΕΔΕΣ εκείνη την περίοδο , και υπεύθυνος για όλες σχεδόν τις επιθέσεις ενάντια στον Άξονα.

167

Μαζάουερ Μαρκ

1943

3

9

Άφιξη στην περιοχή του Συμεών Κερασίδη , στελέχους του ΜΓ του ΚΚΕ

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

10

(σημείωμα του Ανδρέα Τζήμα-1947) : […] Στις 10 Μόρτη 1943 φεύγω μαζί με τον Άρη για την Ελεύθερη Ελλάδα , και έχω μια ζωντανή άμεση επαφή με το κίνημα. Διαπιστώνω ότι όλες οι περιγραφές , οι εκθέσεις , δεν μας έχουν δώσει ούτε το 1/100 εκείνου που πραγματικά υπάρχει. Ο Άρης έχει επιβληθεί. Η Ελεύθερη Ελλάδα είναι τεράστια στην έκταση. Συναντιέμαι με τους Άγγλους και το Σαράφη. Στις 20 Απρίλη ξαναγυρίζω στην Αθήνα μαζί με τον Σαράφη . Το ΠΓ δέχεται να αναδείξουμε τον Σαράφη σαν αρχηγό του ΕΛΑΣ. παίρνω οδηγίες για τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων με τους Άγγλους γύρω από το συμφωνητικό. Στις αρχές του Μάη φεύγουμε για το βουνό.[...]

159

Φαράκος Γρηγόρης

1943

3

10

Είσοδος της μεραρχίας Φορλί στην Κοζάνη

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

11

Απελευθερώθηκαν 32 [κρατούμενοι] από την [ελληνική φυλακή στη] Καλαμπάκα.

160

Μαζάουερ Μαρκ

1943

3

11

στο Βόιο Κοζάνης έχουμε το συγκρότημα ανταρτών με διοικητή τον Αριστοτέλη Χοτούρα (Αρριανός), έφεδρο ανθυπολοχαγό του ελληνικού στρατού από το Βόιο. Η παρουσία του ΕΛΑΣ ήταν πλέον
φανερή. Το συγκρότημα Αρριανού, το συγκρότημα Γ. Ριζόπουλου από το Γράμμο και οι ανταρτομάδες Αμπελοκήπων - Μηλίτσας - Δισπηλιού - Βογατσικού αποφάσισαν να χτυπήσουν την ιταλική φρουρά του Άργους Ορεστικού στις 11/3/1943. Έγινε κατανομή αποστολής και επίθεση από τρίαμέτωπα. Η ιταλική φρουρά αιφνιδιάστηκε και τράπηκε σε φυγή εγκαταλείποντας τα πάντα. Δεν εκδηλώθηκε καμία αντίσταση, ούτε τουφεκιά ακούστηκε. Το χτύπημα και η νίκη είχαν μεγάλη απήχηση. Πουθενά στην Ελλάδα ή και αλλού δεν είχε πέσει στα χέρια των ανταρτών μια τέτοια κωμόπολη σαν το Άργος Ορεστικό. Ο ΕΛΑΣ έγινε θρύλος. Το ηθικό του λαού αναπτερώθηκε. Από παντού τρέχουν να καταταγούν στον ΕΛΑΣ. Μετά από τρειςμέρες κινήθηκαν προς Άργος Ορεστικό δύο ιταλικές φάλαγγες. Μια προερχόμενη από την Αλβανία και η δεύτερη από την Κοζάνη. Στη δύσκολη αυτή στιγμή λιποτάκτησε ο Γιώργης Γιαννούλης, διοικητής των συγκροτημάτων, και τη θέση του παίρνει ο Νίκος Θεοχαρόπουλος, γνωστός σαν «Καπετάν Σκοτίδας» από το Βόιο.

22

Κοβάτσης

1943

3

12

Σύσκεψη αξιωματικών και καπεταναίων στο Τσοτύλι

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

14

Το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής πρότεινε οι αντάρτικες ομάδες του Ζέρβα να ονομαστούν " Εθνικές Ομάδες Ελλήνων Ανταρτών ΕΟΕΑ" , καθοριζόταν και τυπικά η εξάρτησή τους από το ΣΜΑ , απ όπου και μόνο θα λάμβαναν εντολές και θα εφοδιάζονταν

111

Σαμπατακάκης Θεόδωρος

1943

3

15

Ο Γερμανός πρόξενος στη Θεσσαλονίκη , που παρακολουθούσε τους Εβραίους της πόλης πριν από τον πόλεμο , ενημέρωσε το Βερολίνο στις 15 Μαρτίου ότι το πρώτο φορτίο 2.600 ανθρώπων είχε ήδη αφήσει την πόλη.[…] Οι περισσότεροι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης εκτοπίστηκαν μεταξύ 15 Μαρτίου 1943 και αρχών Ιουνίου , παρόλο που το τελευταίο βαγόνι έφυγε στις αρχές Αυγούστου. Όλοι σχεδόν προοριζόταν για το Άουσβιτς. Οι καταστάσεις του Άουσβιτς-Μπίρκεναου δείχνουν ότι 48.974 [ 336 από Φλώρινα , 865 από Καστοριά , 329 από Βέροια κλπ]Εβραίοι έφτασαν εκεί από τη Βόρεια Ελλάδα. Απ' αυτούς 37.386 στάλθηκαν κατευθείαν στους θαλάμους αερίων . Σχεδόν κανείς από τους υπόλοιπους δεν γύρισε στο σπίτι του.

271

Μαζάουερ Μαρκ

1943

3

17

Διάσπαση στο Μπουγάζι κι αποχώρηση της ΕΚΑ

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

17

(χ.η.) Οι άλλες δυνάμεις με στρατολογία και ορισμένων ηλικιών από την περιοχή Σιάτιστας , που τις εξόπλισαν με τα κυριευθέντα ιταλικά όπλα , έπιασαν το Μπουγάζι , με σκοπό να χτυπήσουν εκεί αποφασιστικά τις ιταλικές δυνάμεις που θα έφταναν από την Κοζάνη. Τις ημέρες εκείνες είχαν προσχωρήσει στον ΕΛΑΣ και αρκετοί μόνιμοι αξιωματικοί. Ορισμένοι από τους αξιωματικούς αυτούς είχαν σχηματίσει στις αρχές του 1943 την ΕΚΑ στην Κοζάνη. Η οργάνωση αυτή προσχώρησε αργότερα στην ΠΑΟ. Ωστόσο στις διαπραγματεύσεις που έγιναν από το ΕΑΜ με την ΠΑΟ και την ΕΚΑ για συνεργασία στην αντίσταση κατά των κατακτητών , ενώ η πρώτη απόκρουσε κάθε τέτοια συνεργασία , η ΕΚΑ τη δέχτηκε . Υπογράφτηκε μάλιστα ανάμεσα στις δύο οργανώσεις ΕΑΜ και ΕΚΑ και σχετικό πρωτόκολλο τιμής, και όλοι οι αξιωματικοί προσχώρησαν στον ΕΛΑΣ και ανέλαβαν υπεύθυνες διοικήσεις τμημάτων του. [...] Ανάμεσα στους αξιωματικούς αυτούς ήταν και οι ταγματάρχης Χατζής και Μάντζιος και σ' αυτούς ανατέθηκε η γενική διεύθυνση των επιχειρήσεων του Μπουγαζίου μόλις θα έφτανε η δύναμη των Ιταλών. Και ενώ είχαν συγκεντρωθεί ισχυρές δυνάμεις ανταρτών στην περιοχή , αρκετά καλά εξοπλισμένες με τα ιταλικά λάφυρα-διέθεταν μάλιστα και 3 κανόνια-, και ενώ το ηθικό των ανταρτών και του λαού ήταν σε πολύ ψηλό σημείο ανεβασμένο [...] οι αξιωματικοί αυτοί , την τελευταία στιγμή , έσπειραν στις δυνάμεις των ανταρτών την ηττοπάθεια. Άρχισαν , εξογκώνοντας τα πράγματα και μεγαλοποιώντας τον κίνδυνο , να λένε ότι η ιταλική δύναμη ξεπερνάει τις 15.000 , ότι είναι άριστα εξοπλισμένοι και ότι αν οι αντάρτες επιμείνουν να αντισταθούν τους περιμένει πλήρη καταστροφή. Έτσι όταν πλησίασε η δύναμη των Ιταλών, εγκατέλειψαν τη θέση τους , παράτησαν όλο το βαρύ οπλισμό, μαζί και τα τρία πυροβόλα-λάφυρα του Φαρδύκαμπου-, και τόσκασαν στην Κοζάνη , παρασέρνοντας μαζί τους και κάμποσους από τους νεοστρατολογηθέντες μαχητές του ΕΛΑΣ. Οι υπόλοιπες και συνεπείς δυνάμεις του ΕΛΑΣ, αφού πρόβαλαν σθεναρή αντίσταση στην ίδια θέση , στο Μπουγάζι, αναγκάστηκαν μπροστά στη μεγάλη δύναμη κρούσης των Ιταλών , να αποσυρθούν.

74

Φυλακτός Δημήτρης

1943

3

17

Οι Ιταλοί μπήκαν στη Σιάτιστα.

75

Φυλακτός Δημήτρης

1943

3

18

(& 19) Μάχες στη γέφυρα Γιάγκοβης

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

18

Ο Τσώρτσιλ έστειλε οδηγία στις βρετανικές αρχές στο Κάιρο , σύμφωνα με την οποία , "υπό την αίρεση στρατιωτικής αναγκαιότητας" , η βρετανική Διεύθυνση Ειδικών Επιχειρήσεων (SOE) "θα έπρεπε πάντοτε να κλήνει προς την κατεύθυνση ομάδων που είναι πρόθυμες να υποστηρίξουν το Βασιλιά και την κυβέρνηση και επιπλέον να καταστήσουν σαφές σε τέτοιες ομάδες[...] το γεγονός ότι ο Βασιλιάς και η κυβέρνησή του απολαμβάνουν της πλήρους και απολύτου υποστήριξης της Κυβέρνησης της Αυτής Μεγαλειότητας"

123

Σφήκας θανάσης

1943

3

20

Οι βρετανοί σύνδεσμοι προσπαθούν επίσης να συνδέσουν το Ζέρβα με το Μιχαήλοβιτς και τους αλβανούς μπαλίστες (φασίστες αντίθετους του ΕΑΜ) : "Αυλάκι 20 Μαρτίου. Ελήφθη την 21 Μαρτίου 1943. Αρ. πρωτ. Ζέρβα 2058. Στρατηγέ μου, Από το Κάιρο μου γράφουν για τα εξής ζητήματα τα οποία σας παρακαλώ να θεωρήσετε απολύτως εμπιστευτικά και εξαιρετικώς επείγοντα: 1) Ο Μιχαήλοβιτς έλαβε το τηλεγράφημά σας και θα στείλη συνδέσμους στην Ελλάδα και μαζί τους έναν Άγγλο αξιωματικό που έχει μαζί του , θα ακολουθήσουν το δρόμο Μοναστήρι-Φλώρινα. Το Γενικό αρχηγείο σας παρακαλεί να στείλετε έναν έμπιστο και υπεύθυνο αξιωματικό προς συνάντησή τους και να ορίσητε αμέσως το σημείο συναντήσεως που πρέπει να είναι μεταξύ της Φλώρινας και των συνόρων μάλλον πλησίον της Φλώρινας. Επίσης να μας ειδοποιήσετε αμέσως εάν υπάρχει καμμία κομμουνιστική οργάνωσις στο δρόμο που θ ακολουθήουν εντός της Ελλάδος .[...]3) Μετ' ολίγον καιρό μία παρέα Ελλήνων αλεξιπτωτιστών θα πέσει στην Πελοπόννησο να συνεργασθή με τις εθνικές ομάδες. Σας παρακαλώ να στείλετε αμέσως σύνδεσμο στην Πελοπόννησο να οργανώσει την πορεία τους απ' εδώ στην Πάτρα και να προετοιμάση τα στελέχη σας της Πελοποννήσου για να μην αργήσουν να περάσουν κάτω. Όπως ξέρετε η Πελοπόννησος έχει μεγάλην σημασίαν και θέλομεν να οργανώσωμεν τας εθνικάς ομάδας εκεί το γρηγορότερον. Χρειάζεται να βρεθούν οδηγοί και σύνδεσμοι απολύτου εμπιστοσύνης.[...] μεθ' υπολήψεως Ευάγγελος[είναι ο γνωστός συνταγματάρχης Γουντχάουζ υπό το ψευδώνυμο Κρις]".

228

Σαράφης Στέφανος

1943

3

20

Οι ακροναυπλιώτες της Κατούνας (ημιορεινό κεφαλοχώρι του Ξηρόμερουστο νομό Ακαρνανίας) μεταφέρθηκαν στο Ιταλικό στρατόπεδο της Βόνιτσας. (απ' εκεί στις 20 του ιούνη του 1943 μεταφέρονται στο Λαζαρέτο της Κέρκυρας).[Η μεταφορά των δεσμωτών της Ακροναυπλίας προς ιταλικά και χιτλερικά στρατόπεδα συγκέντρωσης συνεχίστηκε και ολοκληρώθηκε στις αρχές του 1943. Η πρώτη αποστολή από 50 συντρόφους έφυγε για τα Ιταλικά στρατόπεδα των Τρικάλων και της Λάρισας. Σε λίγο μια μεγάλη αποστολή με 200 συντρόφους έφυγαν για το ιταλικό στρατόπεδο της Κατούνας. Τέλος μεταφέρθηκαν άλλοι 100 σύντροφοι στα Τρίκαλα και ακόμα 100 ακροναυπλιώτες στο Ιταλικό στρατόπεδο στη Λάρισα. [σελ. 183]]

198

Μπαρτζιώτας Βασίλης

1943

3

23

Εγκατάλειψη των Γρεβενών από τους Ιταλούς

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

24

Πυρπόληση Κιβωτού , μερική λεηλασία σε Ταξιάρχη , Πολύδενδρο , Κοκκινιά,Μερσίνα, Γεράνεια

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

24

(23 & 24) Γίνεται κοινή σύσκεψη αξιωματικών και στελεχών του ΚΚΕ στο Τσοτύλι στη θέση Αμπέλια , στην οποία έλαβαν μέρος οι Υπολ/γός Μπουλογιάννης Κοσμάς , ανθ/γός Σιδηρόπουλος Θ. , Τα/χης Πόρτης Μιλτ .κ.α. με αποτέλεσμα " Συμφωνία Συνεργασίας" , η οποία όμως δεν τηρείται.

153

Παπαθανασίου Παρμενίων

1943

3

24

Στις 22 του Μάρτη , κάτω από τις συνεχείς παρενοχλήσεις των ανταρτών , έφτασαν στα Γρεβενά και ενώθηκαν με την υπόλοιπη φρουρά. Όμως , το αντάρτικο σ' όλη αυτή την περιοχή είχε πάρει μεγάλη ανάπτυξη και ο κόσμος όλος είχε σηκωθεί στο πόδι. Έτσι οι ενοχλήσεις ενάντια στους Ιταλούς δε σταμάτησαν ούτε στιγμή. Γι αυτό και οι Ιταλοί πήραν την απόφαση να εγκαταλείψουν οριστικά τα Γρεβενά. Έτσι , στις 24 του Μάρτη τα Γρεβενά είναι πόλη της Ελεύθερης Ελλάδας και ο λαός της υποδέχεται με μεγάλο ενθουσιασμό τους αντάρτες του ΕΛΑΣ.

75

Φυλακτός Δημήτρης

1943

3

25

Παρ' όλα τα μέτρα που είχαν πάρει οι ιταλικές αρχές , οι δρόμοι γέμισαν με πλήθη κόσμου που ανέμιζαν την ελληνική σημαία και φώναζαν πατριωτικά συνθήματα.

146

Μαζάουερ Μαρκ

1943

3

25

Η Υπεριορδανία (σημερινή Ιορδανία) ανεξάρτητο βασίλειο

208

Εμείς οι Έλληνες

1943

3

25

(& 26) Μάχες στη Νεάπολη και πυρπόληση Τσοτυλίου

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

3

28

Διαταγή της 369ης Μεραρχίας Πεζικού [Γερμανών] στην Κροατία όπου σημειωνόταν σχετικά : " Υπάρχει διαταγή , η οποία επιβάλλει την απαγόρευση του όρου "αντάρτες" . Στο εξής στα έγγραφα θα πρέπεινα χρησιμοποιείται ο προσδιορισμός 'κομμουνιστές' ή 'συμμορίτες' "

176

Δορδανάς Στράτος

1943

3

28

Η Κλεισούρα δέχτηκε την επίσκεψη ένοπλης ομάδας 50 περίπου Κομιτατζήδων , από τη Βασιλειάδα και την Κορησό , οι αρχηγοί των οποίων , μίλησαν στους κατοίκους , προτρέποντάς τους αυτή τη φορά να συνδράμουν για την ευόδωση των βουλγαρικών στόχων στην περιοχή.

388

Δορδανάς Στράτος

1943

3

29

Ο Μητροπολίτης Φλωρίνης Βασίλειος ολοκλήρωσε την ομιλία του από του άμβωνος στη Μητρόπολη της ακριτικής πόλης λέγοντας : "[…] Ευτυχώς όμως η προετοιμαζόμενη από 25ετίας επίθεσις των Σοβιέτ εναντίον της πολιτισμένης Ευρώπης απεκρούσθη κατόπιν του τιτανικού αγώνος της Γερμανίας. Δια τούτο όλη η πολιτισμένη ανθρωπότης οφείλει ευγνωμοσύνη προς τον μέγα αρχηγό του Τρίτου Γερμανικού Ράιχ και τον γερμανικό στρατό [...]" (εφημερίδα "Νέα Ευρώπη" , 31/3/1943)

58

Χονδοματίδης Ιάκωβος

1943

3

31

Τμήμα του ΕΛΑΣ κατέλαβε την πόλη της Νάουσας , αφοπλίζοντας τη δύναμη της χωροφυλακής και μια μικρή φρουρά Γερμανών στρατιωτών. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην πόλη έκλεισαν τα καταστήματα κι έγινε συγκέντρωση των κατοίκων , στους οποίους μοιράστηκαν τρόφιμα από τις αποθήκες επισιτισμού και από μια γερμανική αποθήκη.

152

Δορδανάς Στράτος

1943

4

0

ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ -ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΙΤΑΛΩΝ-ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ : Βωβούσα ( Αρχηγείο Γρεβενών)

219

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

1

ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ --ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ-ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΚΟΜΙΤΑΤΟΥ : Λιθιά (Αρχηγείο Σινιάτσκου -Συγκρότημα Βιτσίου -ΥΒΕ/ΕΚΑ Καστοριάς)

220

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

2

(Από το κατασχεμένο από τον ΕΛΑΣ αρχείο του Ζέρβα[...]) :" Θεοδώριανα , 2 Απριλίου 1943. Ελήφθη περδικάκι 2 Απριλίου 1943. Αριθμ. Πρωτ. Ζέρβα 3101…Στρατηγέμου, ένα ζήτημα επί του οποίου δεν μου δόθηκε η ευκαιρία να σας μιλήσω είναι το ζήτημα της εμφανίσεώς σας εις Ρούμελην και Θεσσαλίαν. Κατά την γνώμιν μου είναι εθνικώς επιβεβλημένον να γίνη μια τέτοια εμφάνισις το συντομότερο. Η επιτυχία θα είναι τεράστια αν κατεβήτε αχρωμάτιστος και υπό πνεύμα συνεργασίας... Εύχομαι να συναντηθούμε γρήγορα και τότε θα σου τα ειπώ εκ του πλησίον. Δικός σας Θέμις".

226

Σαράφης Στέφανος

1943

4

4

Συλλήψεις ταγματαρχών Πόρτη και Μάντζιου από ΕΛΑΣ

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

6

Ο Πρωθυπουργός της Κατοχικής Κυβέρνησης Κων . Λογοθετόπουλος υπέβαλε την παραίτησή του , οπότε ανέλαβε την πρωθυπουργία ο πολιτικός Ιωάννης Ράλλης.

16

Καρδάρας Χρήστος

1943

4

6

Οι Γερμανοί ήλπιζαν πως ο Ράλλης θα ήταν σε θέση να κερδίσει κάποια υποστήριξη από τους παραδοσιακούς πολιτικούς κύκλους κι ότι θα κατάφερνε ίσως να ελέγξει τις ταραχές , σχηματίζοντας ένα αντικομμουνιστικό μέτωπο ενάντια στο ΕΑΜ και την Αντίσταση.

146

Μαζάουερ Μαρκ

1943

4

6

Όταν ο Ιωάννης Ράλλης έγινε πρωθυπουργός άρχισε μια νέα φάση στις ελληνογερμανικές σχέσεις. Στο Βερολίνο ο Γκαίμπελς είχε αρχίσει να τονίζει το ρόλο της Γερμανίας ως προστάτιδας της Ευρώπης εναντίον του μπολσεβικισμού , ενώ ο Νώυμπαχερ [από Αύγουστο 1943 αναδεικνύεται σε "Ειδικό Πληρεξούσιο του Υπουργείου των Εξωτερικών για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη] όσο και ο Καλτενμπούνερ ευχαρίστως θα οργάνωναν αντικομμουνιστικές δυνάμεις στα Βαλκάνια.

349

Μαζάουερ Μαρκ

1943

4

6

Η διαρκώς αυξανόμενη δυναμική της ελληνικής Αντίστασης υπονόμευσε την εξουσία και την υπόσταση του επίσημου (δωσιλογικού) κράτους, ενώ αποσταθεροποιούσε το κατοχικό οικοδόμημα του Άξονα. Ενόψει της αναμενόμενης νίκης των Συμμάχων, δηλωμένης στρατηγική του Ράλλη ήταν η έως τότε "προστασία του κινδυνεύοντας κοινωνικού μας καθεστώτος" καταπολεμώντας την "κομμουνιστική απειλή". Δεδομένου ότι η προοπτική αυτή συμβάδιζε με το ευρύτερο πολιτικο-ιδεολογικό πλαίσιο της "Νέας Ευρώπης", ο Ράλλης είχε προνομιακή μεταχείριση σε σχέση με τους προκατόχους του. [...] Ταυτόχρονα κατάφερε να προωθήσει τη συγκρότηση ένοπλων τμημάτων από "εθνικιστές", με σκοπό την "αυτοδύναμη" ελληνική συμμετοχή στην καταπολέμηση του ΕΑΜ. Αυτά τα ποικιλόμορφα ένοπλα αντικομμουνιστικά σώματα έγιναν ευρύτερα γνωστά με το γενικό όρο Τάγματα Ασφαλείας. Στην κατεύθυνση αυτή βρήκε πρόθυμους συμμάχους τους Γερμανούς, που σχετικά γρήγορα ξεπέρασαν τους αρχικούς δισταγμούς, επειδή η προοπτική συνεργασίας με τους Έλληνες στα πλαίσια της αντικομμουνιστικής σταυροφορίας, υποδαύλιζε τον ενδοελληνικό διχασμό, με απώτερο σκοπό-όπως δήλωσε ο στρατηγός Λαίρ, "επιχειρησιακός" διοικητής Ελλάδας- να "εξοικονομηθεί(πολύτιμο) γερμανικό αίμα"...

49

Παπαναστασίου-Φλάισερ

1943

4

7

Στέφανος Σαράφης [Προσχώρησή του στον ΕΛΑΣ]: Το πρωί της 7 Απρίλη με ζήτησε ο ταγματάρχης Ζούκας. Μου ανακοίνωσε πως ήμουν ελεύθερος να πάω όπου θέλω και ρώτησε αν θα δεχόμουν να τους βοηθήσω αναλαμβάνοντας υπηρεσία στον ΕΛΑΣ. Απάντησα πως για να πάρω απόφαση πρέπει να είμαι ελεύθερος , καθώς και οι σύντροφοί μου. Δε θα δεχόμουν καμία υπηρεσία εφ' όσον οι σύντροφοί μου ήταν κρατούμενοι και υπόδικοι. Με διαβεβαίωσε πως οι περισσότεροι θα απολυθούν αμέσως , εκτός από τους τρεις Κωστόπουλο, Αντωνόπουλο και Καραμπέκο, που γι αυτούς περίμεναν την έγκριση της Κ.Ε. Διέταξε να αρθούν όλα τα περιοριστικά μέτρα και μα επιτρέπεται η κυκλοφορία όλων κοντά στο σπίτι που μέναμε. Με τις προϋποθέσεις αυτές συναντήθηκα με τον Άρη και το Σαμαρινιώτη στο γραφείο τους. έκφρασαν τη λύπη τους για ότι έγινε , επανέλαβαν ότι ήμουνα ελεύθερος να πάω όπου θέλω και στη Θεσσαλία να συγκροτήσω ομάδα αν θέλω, να πάρω τους συντρόφους μου , καίτοι για τους τρεις είχαν στοιχεία για παραπομπή τους στο στρατοδικείο και τέλος ότι ευχαρίστως θα δέχονταν να τους βοηθήσω αν το ήθελα. Αρνήθηκα να πάω να κάνω δικό μου αντάρτικο. Ανακοίνωσα τις σκέψεις μου , που είχα πει και στους συντρόφους μου, ότι πρέπει να υπάρχει μία οργάνωση με βάση το ΕΑΜ , όπου να συνεργαστούν και συγχωνευτούν όλες οι οργανώσεις, ότι έτσι θα εξυπηρετούνταν καλύτερα ο συμμαχικός αγώνας, θα αποφεύγονταν ο εμφύλιος πόλεμος και θα μπαίναμε ομαλά στην απελευθέρωση και για το σκοπό αυτό ήμουν έτοιμος να βοηθήσω , αναλαμβάνοντας υπηρεσία στον ΕΛΑΣ. Έκφρασαν την χαρά και τον ενθουσιασμό τους για την απόφασή μου και θα ζητούσαν την έγκριση της ΚΕ του ΕΛΑΣ , γιατί δυσκολεύονταν να αποφασίσουν μόνοι τους με το φόβο ότι θα δημιουργούνταν η εντύπωση πως εξασκήθηκε ψυχολογική βία. έγραψα ένα γράμμα στο στρατηγό Γρηγοριάδη που του γνώριζα την κατάσταση και την απόφασή μου και παρακαλούσα να μου στείλει την έγκρισή τους και της οργάνωσης. Το γράμμα στάλθηκε αμέσως. Την άλλη μέρα βρήκα καλύτερο να πάω, αν ήταν δυνατόν , στην Αθήνα να επικοινωνήσω με πολιτικούς και στρατιωτικούς , να τους διαφωτίσω και να συνεννοηθώ μαζί τους για μια γενικότερη συνεργασία. Έκανα τη σχετική πρόταση , που έγινε αμέσως δεκτή και αποφασίστηκε να πάω στην Αθήνα μαζί με τον Σαμαρινιώτη.

92

Σαράφης Στέφανος

1943

4

7

Πολιορκία του Αυγερινού από τον ΕΛΑΣ.Πέντε νεκροί.

277

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

7

Ο Ιωάννης Δ. Ράλλης βεβαιώνει ότι "ο μακαριώτατος Δαμασκηνός εξεδήλωσε εμπράκτως την συγκατάθεσίν του ως Αρχηγός της Εκκλησίας , δια τον σχηματισμόν της Κυβερνήσεως [τελευταία κατοχική κυβέρνηση της 7/4/1943 του Ιωάννη Δ.Ράλλη , την οποία όρκισε ο Δαμασκηνός και που έμεινε ως την απελευθέρωση] πιέσας τον διστάζοντα κ Λούβαρην[...] συγχαρείς [τον Ι. Ράλλη] δια το θάρρος ο επεδείκνυε αναλαμβάνων την τεράστια ευθύνην της διακυβερνήσεως της χώρας υπό κατοχήν..."

69

Καραγιάννης Γιώργος

1943

4

7

ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ --ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ-ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΥΒΕ /ΕΚΑ : Αυγερινός ( Αρχηγείο Βοϊου)

219

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

7

"Ανατρεπτικά στοιχεία ντυμένα χωροφύλακες" [ΕΛΑΣ ΑΘΗΝΑΣ] μπήκαν στο σανατόριο Σωτηρία , μέσα στην ίδια την Αθήνα , και οργάνωσαν την απόδραση 52 κομμουνιστών!

160

Μαζάουερ Μαρκ

1943

4

7

"Εξορμά η πρώτη ομάδα του ΕΛΑΣ , αντάρτες της Αθήνας ντυμένοι (τα στελέχη τους) με ρούχα Ελλήνων αξιωματικών της Χωροφυλακής μαζί με το Γιάννη Γύπαρη (απ' τη Φρουρά μας ) και πριν προφτάσουν ν καταλάβουν οι φρουροί μας χωροφύλακες τι συμβαίνει αφοπλίζονται και τους δένουν! [...]Άλλη ομάδα του ΕΛΑΣ , με επικεφαλής τον Σπύρο Κωστάκη (καπετάν Νέστορα) και τον μετέπειτα Καπετάνιο της Ι Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ Αθήνας , τον Ακροναυπλιώτη γιατρό Σιγανό , εισορμούν στο δικό μας κτίριο [...] [τελικά] από τη "Σωτηρία" απελευθερώθηκαν 56 σύντροφοι[...]" η απελευθέρωση των 56 ακροναυπλιωτών[...] είχε μεγάλη απήχηση στο λαό της Αθήνας.

191

Μπαρτζιώτας Βασίλης

1943

4

8

Τας πρώτας πρωϊνάς ώρας της 8-4-43 υπερογδοήκοντα, αντάρται ένοπλοι, εισελθόντες εις το χωρίον Νυμφαίον (Αμυνταίου) αφού έκαυσαν τα αρχεία της Κοινότητος και της Χωροφυλακής, απήλθον τας νυχτερινάς ώρας της αυτής προς άγνωστον κατεύθυνσιν, συμπαραλαβόντες τρεις κάππας, δύο αδιάβροχα και τέσσερας αλύσεις ασφαλείας.

29

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

4

8

ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ --ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ-ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΥΒΕ /ΕΚΑ : Μελάνθιο ( Αρχηγείο Γράμμου)

219

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

9

Έκθεση του Επιτελάρχη Ομάδας Στρατού Στρατηγού Χέρμαν Φερτς , σύμφωνα με την οποία οι "μικρές ληστρικές συμμορίες " που είχαν εμφανιστεί το 1941 , ενισχύθηκαν σημαντικά στη συνέχεια , με συνέπεια το 1943 να αποτελούν ήδη ένα σημαντικό κίνδυνο για τις κατοχικές δυνάμεις σε όλη την Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Κεντρική Ελλάδα.[...] "οι αντάρτες ως εθροί που ζουν στα μετόπισθεν , συνιστούν ένα σημαντικό κίνδυνο για όλο τον ελλαδικό χώρο[...]"

153

Δορδανάς Στράτος

1943

4

9

Καταδρομή ΕΛΑΣ εναντίον των Ιμέρων

286

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

10

Σύλληψη των επτά του ΚΚΕ στα Ίμερα , […] έπεσαν επάνω σε φυλάκιο Τουρκοφώνων

284

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

10

(χωρίς ημερομηνία , τον Απρίλιο) Απόσπασμα κατάθεσης Σπύρου Καραμπίνη συλληφθέντος εις Ρυάκια για τη σύλληψη και εκτέλεση των επτά στα Ίμερα: "[…]μας ειδοποίησε (τον Μ. Παπαδόπουλο) από την Κατερίνη ο χωροφύλακας Παναγόπουλος Κωνσταντίνος, που γυρίζει με πολιτικά, ότι πρόκειται να κινηθούν προς τα Ίμερα 7 Εαμίτες. Και ο Παπαδόπουλος ειδοποίησε τον Γιοχάναζη, σοφέρ στο Κούζοβο, τον Πεχλιβανίδη να κινηθεί στα Ίμερα και να στήσει ενέδρα. Μετά μας πήραν εμάς από την Θεσσαλονίκη: 1)Εμένα(Σπύρος Καραμπίνος), 2) Παπαδόπουλος Μιχάλης, 3)Παντελίδης Κώστας, 4)Μπαλούκας Δημήτριος, 5) χωροφύλακας Καζαράς. Πήγαμε με ένα Γερμανικό αυτοκίνητο Σέγκερ, με 10 Γερμανούς με πολιτικά και κατευθυνθήκαμε προς το Κιούζοβο. Πριν να φτάσουμε στο Κιούζοβο κατεβήκαμε από το αυτοκίνητο και πήγαμε με τα πόδια στο χωριό, στο σπίτι του Πεχλιβανίδη και πήραμε τα όπλα. Πήγαμε στην τοποθεσία που είχαν τους κρατούμενους, γιατί ο Πεχλιβανίδης είχε στήσει ενέδρα πριν από μας . Τους κρατούμενους τους ενέκρινε ο Μιχάλης Παπαδόπουλος. Κράτησαν όλοι τους καλή στάση και είπαν πως αγωνίζονταν για την Ελλάδα. Ύστερα από αυτό έγινε η εκτέλεση. Ο Παπαδόπουλος σκότωσε πρώτα τον ένα, πιθανόν να τον έσφαξε γιατί δεν ακούστηκε πυροβολισμός. Ο Πεχλιβανίδης έσφαξε τον άλλον. Έναν έσφαξε ο Μπαλούκας. Ο χωροφύλακας Καζαράς επέμενε και σκότωσε τον έναν που πήρε με το όπλο, και όχι να τον σφάξει όπως επέμενε ο Πεχλιβανίδης. Εγώ σκότωσε τον ένα παρουσία του Πεχλιβανίδη. Ο κρατούμενος ήταν δεμένος στα μάτια και στα χέρια που τους είχε δέσει ο Παπαδόπουλος. Του έριξα μια σφαίρα και έπεσε με το πρώτο. Εγώ δεν πλησίασα κοντά του. Ο Πεχλιβανίδης του έριξε την χαριστική βολή, ύστερα από επιθεώρηση που έκανε. Αυτόν που σκότωσα εγώήταν κανονικού αναστήματος, πολιτικά ρούχα και άρβυλα. Μαλλιά ίσα, καστανά και στενοπρόσωπος. Πριν τον εκτελέσω είπε ότι άδικα με σκοτώνετε, εμείς αγωνιζόμαστε για την Ελλάδα. Ο Γιοχάναζης σκότωσε έναν άλλο. Και ο Παντελίδης Κώστας από τα Σέρβια, που μένει τώρα στη Θεσσαλονίκη, όργανο της ΕΚΑ, έσφαξε τον έβδομο με μαχαίρι. Μετά από το έγκλημα φύγαμε αμέσως για τη Θεσσαλονίκη και αφήσαμε να τους θάψουν οι Τουρκόφωνοι. Όλοι σκοτώθηκαν από μας που πήγαμε από τη Θεσσαλονίκη. Γι αυτή τη δουλειά μας έδωσαν από 500.000 δραχμές ο Παπαδόπουλος, και 600.000 δραχμές μου έδωσαν κατά τα τέλη του Ιουλίου, για ναρθώ να παρουσιαστώ στους αντάρτες και να σκοτώσω όποιον μπορώ. Και μου είπαν ότι αντάρτες θα βρω στην περιοχή Ελαφίνας και Καταρί, και άλλες 100.000 πήρα από τον Γκόρα τον Μάιο. Στην περιφέρεια Ελασσόνας έχουν το Μπαλούκα που είναι από το Σέλος Ελασσόνας. Οι δολοφονηθέντες ήταν Σίμος Κερασίδης, Ζήσης Ζησιάδης, Μέντζας από τη Σιάτιστα, Νίκος Νίτσου από Φιλιππαίους και τρεις άλλοι". (υπογραφή Σπύρος Καραμπίνος)

116

Σπανός Κοσμάς

1943

4

12

Οι αντεπαναστάτες (Εθνικιστές) , είχαν συγκεντρωθεί στο Μελάνθιο […]ομάδες ανταρτών (ΕΛΑΣ) του Βοϊου και της Καστοριάς περικύκλωσαν το προσφυγικό χωριό και διέλυσαν τους Εθνικιστές .

95

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

13

Εκτέλεση 4 αξιωματικών κι ενός πολίτη της ΥΒΕ/ΕΚΑ στη Βουχωρίνα από τον ΕΛΑΣ

278

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

13

Μετά από τη σύλληψη των επτά [του ΕΑΜ/ΚΚΕ στα Ίμερα] οι Εθνικιστές κάλεσαν προς συνάντησιν τα τοπικά στελέχη του ΕΑΜ Ισαάκ Αβραμίδη από την Οινόη και Ιορδάνη Ζαραφίδη από την Ποντοκώμη για να διαπραγματευτούν την απελευθέρωση των αιχμαλώτων αξιωματικών (Μάντζιου και των υπολοίπων που είχαν πιαστεί στον Αυγερινό)[...]

286

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

14

Μετά τη δίκη [ των συλληφθέντων από τον ΕΛΑΣ αξιωματικών στον Αυγερινό] ,διανθισμένη με "βάρβαρες ανακρίσεις" τις πρωϊνές ώρες εκτελέστηκαν στη Βουχωρίνα οι Μάντζιος , Πόρτης , Μπουλογιάννης ,Αγγελόπουλος και ο μικροεργολάβος Αθανάσιος Γκιτσιούλης από το Πολυκάστανο.

94

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

14

Εκτέλεση 3 στελεχών του ΚΚΕ και 4 συνοδών τους στον αυχένα Σκάφης -Ιμέρων από την ΕΚΑ

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

14

(χ.η.) Εκτέστηκαν (οι κυρίως υπεύθυνοι της εκτέλεσης των αξιωματικών που είχαν νικήσει στη Μάχη του Φαρδύκαμπου) Λάζαρος Ζησιάδης ή Τερπόφσκυ και Χρυσαφόπουλος ή Κερασίδης με το επίσης στέλεχος του ΚΚΕ Γ Μέντζο από αντάρτες του ταγματάρχη Χρ Παπαβασιλείου , της ΠΑΟ στα Ίμερα της Κοζάνης.

167

Παπαθανασίου Παρμενίων

1943

4

14

Τόσο μεγάλη έκταση δόθηκε στην εκτέλεση (των στελεχών του ΚΚΕ στα Ίμερα) , ώστε η οργάνση ΕΚΑ , στην οποία συμμετείχαν οι Παπαβασιλείου -Ελευθεριάδης (που επιμελήθηκαν των ανακρίσεων των στελεχών πριν την εκτέλεση) και αρκετοί Τουρκόφωνοι Οπλίτες , μετά από αυτό πέρασε στην αφάνεια (η ΕΚΑ). Ένας επίσης από τους λόγους που η ΥΒΕ άλλαξε λίγο αργότερα τον τίτλο της σε ΠΑΟ ήταν αυτή η ίδια εκτέλεση στη Ζαρκαδόπετρα. Ήταν αδύνατο στο ΚΚΕ να δεχτεί συμφωνίες με μια οργάνωση , που ο τίτλος της θύμιζε την απώλεια του στελέχους του Σίμου Κερασίδη .

99

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

16

Ο Αντώνιος Φωστερίδης (Τσαούς Αντών) με το υπ' αριθμ 835 έγγραφό του στο βούλγαρο δήμαρχο Σεϊλέμ Κισαχιζέ γράφει μέσα στ' άλλα: " Επειδή η έξοδός μας στα ανταρτικά σώματα έχει βαθυτέραν έννοιαν και δεν επιδιώκομεν ποσώς εχθροπραξίας εναντίον των βουλγάρων , ως τούτο κατεδείχθη και υπό των μέχρι τούδε πράξεών μας...". Ο ίδιος με το από 16 Απρίλη 1943 έγγραφό του στις βουλγαρικές αρχές Σταυρουπόλεως λέει: " Αξιότιμοι κύριοι. Περιήλθεν εις χείρας μας κατάστασις εμφαίνουσα ονόματα σημαινόντων κομμουνιστών. Απεφασίσαμεν και προβαίνομεν εις την σύλληψιν τούτων και τους οποίους θέλομεν εκτελέσει ίνα απαλλάξωμεν τον τόπον μας από την έκφυλον αυτήν ιδέαν". Ο αρχηγός Μπαϊράμ Τεπέ Θεόδωρος Μικρόπουλος (καπετάνιος του Τσαούς Αντών) γράφει στο βουλγαρικό τμήμα εις Νικηφόρον (Μουστρετή):"Κατά την τελευταίαν μας συμφωνίαν , ως ενθυμείσθε, εδηλώσαμεν συμμαχίαν όπως αλληλοβοηθούμεθα και αλληλοϋποστηριχθώμεν. Πρώτος απέδειξα την συμμόρφωσίν μου προς τα ανωτέρω εμπράκτως απελευθερώσας τους εν τη περιφερεία μου κρατουμένους βουλγάρους υπαλλήλους και στρατιώτας, αποστείλας τούτους προς ασφάλειαν συνοδεία οργάνων προς υμάς".

424

Σαράφης Στέφανος

1943

4

16

(έως 4/5/1943)Ξεκίνησε η δεύτερη και μεγαλύτερη εκκαθαριστική επιχείρηση[των Γερμανών] στην περιοχή του Ολύμπου .Σε αυτή πήραν μέρος όλες οι μονάδες που είχαν στη διάθεσή τους οι γερμανικές αρχές .[…]και το άρτι συγκροτούμενο Εθελοντικό Τάγμα του Γεωργίου Πούλου .[…]στην πραγματικότητα , η Βέρμαχτ έθεσε στο στόχαστρό της τα χωριά και τους κατοίκους της περιοχής του Ολύμπου , που αποτελούσαν πηγές ανεφοδιασμού των ανταρτών και όχι άμεσα τους ίδιους τους αντάρτες.

157

Δορδανάς Στράτος

1943

4

17

Την 17-4-43 περί την μεσημβρίαν ο Χωροφύλαξ Παπαδόπουλος Ξενοφών, διερχόμενος εκ της δημοσίας οδού έξωθι των Στρατώνων Κοζάνης, επυροβολήθη αναιτίως υπό Ιταλού οπλίτου της εκεί επιστρατευούσης Ιταλικής Μονάδος και έμεινεν άπνους.

30

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

4

18

Την 22αν ώραν της 18-4-43 άνοπλοι αντάρται εισελθόντες εις το χωρίον Κλεισούρα (Αμυνταίου) παρέλαβον παρά του εκεί Σταθμού Χωροφυλακής εξ κάππας και είτα ανεχώρησαν προς άγνωστον κατεύθυνσιν.

30

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

4

18

Την 1ην ώραν της 18-4-43 υπερεξήκοντα αντάρται ένοπλοι εισβαλόντες εις το χωρίον Βεύη (Γερμανοκρατούμενης περιοχής Φλωρίνης) περιώρισαν εντός του καταστήματος της Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής την δύναμιν ταύτης και αφού έκαυσεν τα αρχεία της Χωροφυλακής, της Κοινότητος και του Δασονομείου, απήλθον μετά μίαν ώραν προς άφνωστον καττεύθυνσιν, παραλαβόντες εκ της αποθήκης Χωροφυλακής διάφορα είδη υλικού ως και το πιστόλιον του Υπομοιράρχου Μπαχταλιά.

30

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

4

18

Εκτέλεση 3 στελεχών της ΥΒΕ/ΕΚΑ στο Νεστόριο

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

18

Αφοπλίζεται ο ΣΧ Ποντοκώμης από το τμήμα του Υψηλάντη […] οι Ελασίτες της Ποντοκώμης από το συγκρότημα του Υψηλάντη έμειναν στα σπίτια τους , ενώ οι άλλοι μπήκαν στις αίθουσες του Δημοτικού Σχολειου. […] Ατυχώς εκείνη τη μέρα μερικοί Γερμανοί ποδηλάτες προερχόμενοι από Κοζάνη για Πτολεμαϊδα πυροβολήθηκαν από κάποιον αντάρτη . Δεν πέρασε πολύ ώρα όταν έφθασαν οι Γερμανοί στην Ποντοκώμη με τις πιο άγριες διαθέσεις. [...]Μία στρατιωτική ομάδα άρχισε να βάζει φωτιά στα σπίτια στους αχυρώνες , στους σταύλους κλπ Δεν άφηναν τίποτε όρθιο. Άλλη ομάδα Γερμανών μάζευε τους άνδρες. [...] 5 κρατούμενοι[...]διαπραγματεύσεις με Γερμανούς από Πολυχρονίδη Αλέξανδρο (πατέρα γιατρού Ερρίκου)

70

Γραμματικόπουλος Παναγιώτης

1943

4

18

Στην Ποντοκώμη οι Γερμανοί εκτελούν τον Καντζάδη Αλέξη (που μετά από έλεγχο επιχείρησε να πετάξει μια προκήρυξη του ΕΑΜ αλλά τον αντιλήφθηκαν οι Γερμανοί).

71

Γραμματικόπουλος Παναγιώτης

1943

4

19

Την 23ην ώραν της 19-4-43 απόσπασμα Χωροφυλακής εκ τριών ανδρών ενεδρεύον εις την περιοχήν Σκανλή επί της οδού της αγούσης εις Εληά-Φλωρίνης 5 χιλιόμετρα από της μεθορίου γραμμής, συνεπλάκη μετά Βουλγάρων στρατιωτών μεταβαινόντων εις Εληάν προς διάπραξιν ζωοκλοπής. Μετά 15 λεπτών περίπου συμπλοκήν καθ ην αντιλάγησαν 40 πυροβολισμοί περίπου, οι Βούλγαροι στρατιώται επωφεληθέντες του ανωμάλου εδάφους ετράπησαν προς το Βουλγαρικόν έδαφος.

30

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

4

18

Εξάρθρωση ιταλικής καραμπινερίας στη Βωβούσα από αντάρτες του ΕΛΑΣ

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

19

Ο Μητροπολίτης Κασσανδρείας Ειρηναίος με δήλωση στην εφημερρίδα "Νέα Ευρώπη" τόνισε πως : "[…] ο Μπολσεβικισμός είναι Μασωνισμός και Κεφαλαιοκρατία" και ευχήθηκε "εις τα γερμανικά όπλα επιτυχία" [...]" (εφημερίδα "Νέα Ευρώπη" , 31/3/1943). Την ίδια μέρα ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Γεννάδιος μίλησε για " τους διωγμούς των χριστιανών στη Ρωσία"

58

Χονδοματίδης Ιάκωβος

1943

4

20

Την 22αν ώραν της 20-4-43 διακόσιοι περίπου ένοπλοι αντάρται, εις τα χωρία Άνω Κλειναί και Κάτω Κλειναί Φλωρίνης, έκαυσαν τα αρχεία των Κοινοτήτων τούτων και του οικείου Σταθμού Χωροφυλακής, μεθ ο απαγαγόντες τον Σταθμάρχην Υπεν/ρχην Καλύβαν και δύο ιδιότας εκ Κάτω Κλεινών και τον Ιερέα των Άνω Κλεινών, απήλθον προς άγνωστον κατέυθυνσιν .

30

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

4

21

Ο Γενικός Επιθεωρητής Νομαρχιών της ΓΔΜ Χρυσοχόου σε εγκύκλιό του γινόταν λόγος για την τρομοκρατία του ΕΛΑΣ στην ύπαιθρο και για τα εκτελέσεις μη κομμουνιστών αξιωματικών στην Δυτική Μακεδονία.

217

Καλογριάς Βάιος

1943

4

23

Διάλυση Σώματος Κολάρα στο Μουρίκι

287

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

23

Το Σώμα του Κολάρα είχε αποτραβηχθεί στα δασωμένα υψώματα του Μουρικίου Εορδαίας , γερμανοκρατούμενη περιοχή , όπου πιστεύονταν ότι οι αντάρτες θα δίσταζαν να εμφανιστούν .Όμως κι εκεί , περικυκλώθηκαν , κτυπήθηκαν με πυρά και διαλύθηκαν από τμήματα του Αρχηγείου Σινιάτσκου του ΕΛΑΣ [...]

281

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

23

Ένα συγκρότημα ανταρτών [ΕΛΑΣ Σινιάτσκου]μαζί με δεκαρχίες και στρατιωτικό ηγέτη τον Αλέξανδρο Ρόσιο ήρθαν το βράδυ στη Χαραυγή Εορδαίας κυκλώνοντας το ΣΧ και τις οικίες των οπλιτών της ΕΚΑ (Αφοι Ελευθεριάδη , από Κλείτο και Γεώργιο Παπαδόπουλο από Χαραυγή)

283

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

24

ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ --ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ-ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΚΟΜΙΤΑΤΟΥ : Σκράπαρι (ομάδα Νικήτα)

220

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

26

Την 19ην ώραν της 26-4-43 ο Χριστος Πετρίδης κάτοικος Όρμας Αριδαίας άδων εις το χωρίον του Ελληνικά άσματα, εδέχθη επίθεσιν ομοχωρίων του Βουλγαριζόντων και εν αμ΄θνη ευρισκόμενος ετραυμάτισε ελαφρώς δια μαχαίρας τον Χρίστον Μπόγρην και Πέτρον Τρίκαν. Ο Χωρ/κας του εκείσε Σταθμού Χωρ/κής επεμβάντες εδέχθησαν επίθεσιν πολλών Βουλγαριζόντων κατοίκων του χωρίου τούτου, οίτινες εματαίωσαν ούτω την σύλληψιν του δράστου ως και των πρωταιτίβν της στάσεως.

31

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

4

26

ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ --ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ-ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΚΟΜΙΤΑΤΟΥ : Κρανοχώρι (ομάδα Νικήτα- Παπαφλέσσα)

220

Καλλιανιώτης Αθ.

1943

4

28

Την 28-4-43 συνελήφθη παρ' ελασιτών ο Δ/της του ΣΧ Αμυγδάλων-Κοζάνης Ενωμ. Γεωργόπουλος Δημήτριος όστις και εφονεύθη δια λιθοβολισμών , επειδή εξεδήλωσε διαθέσεις προσχωρήσεως εις τας Εθνικάς ανταρτικάς ομάδας.

31

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

4

30

(χ.η.) Τον Απρίλιον 1943 εις το χωρίον Λικόστομον Αλμωπείας Εδέσσης μετέβησαν μερικοί Βούλγαροι στρατιώται εκ του πλησίον συνοριακού Φυλακίου ίνα εμψυχώσωσι κατοίκους του χωρίου τούτου, οίτινες ήσαν όργανα της Βουλγαρικής προπαγάνδας. Πληροφορηθέντες τούτο οι άνδρες των ΣΧ Αριδαίας, Σωβάνδας και Όρμας-Εδέσσης, έσπευσαν από κοινού εις το Λικόστομον και δι αμέσου απειλής βίας ηνάγκασαν τους Βουλγάρους στρατιώτας να εγκαταλείψωσι αμέσως το χωρίον και επανελθώσι εις το Φυλάκιόν των.

31

Βασιλική Χωροφυλακή (1941-50)

1943

4

30

(Από το κατασχεμένο από τον ΕΛΑΣ αρχείο του Ζέρβα[...]) :" Θεοδώριανα , 30 Απριλίου 1943. Ελήφθη Εμπεσόν 5 Μαϊου 1943. Αριθμ. Πρωτ. Ζέρβα 2909 Στρατηγέ μου, επειδή κατά την πανσέληνον του μηνός Μαϊου είμαστε αναγκασμένοι να στείλωμε την αποστολήν μας προς συνάντησιν των ΄σέρβων σας παρακαλώ τώρα να στείλετε προς τα εδώ τους αντιπροσώπους σας που εάν είναι δυνατόν πρέπει να είναι εντόπιοι και από την περιοχή της Φλώρινας. Ακόμη καλύτερα αν ξαίρουν τη σερβική γλώσσα. Μεθ' υπολήψεως Ευάγγελος[Γουντχάουζ]".

228

Σαράφης Στέφανος

1943

4

30

Ο Γενικός Επιθεωρητής Νομαρχιών της ΓΔΜ Χρυσοχόου πρότεινε στον Γενικό Διοικητή Μακεδονίας (Σιμωνίδη) , με αφορμή τις δολοφονίες αξιωματικών και μακεδονομάχων οπλαρχηγών από τον ΕΛΑΣ , να ζητηθεί η άδεια των κατοχικών αρχών για τη συγκρότηση Πολιτοφυλακής και τον εξοπλισμό των νομιμοφρόνων κατοίκων της υπαίθρου. [...]Η απάντηση του Σιμωνίδη δεν είναι γνωστή, ενώ δεν φαίνεται να έγιναν , από την πλευρά του κράτους , κάποιες ενέργειες για τον εξοπλισμό των εθνικόφρονων χωριών.

217

Καλογριάς Βάιος