Η ΗΜΑΘΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΗΣ ΒΑΡΚΙΖΑΣ

Χατζηκώστας Αλέξανδρος

αναδημοσίευση από: http://www.xatzikostas.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=578&Itemid=50

Στο σημερινό μας αφιέρωμα θα σταθούμε σε ορισμένα ιστορικά στιγμιότυπα που ακολούθησαν την Συμφωνία της Βάρκιζας (12/2/1945) και αφορούν το νομό Ημαθίας. Κύριο χαρακτηριστικό τους οι διωγμοί των αγωνιστών της Αντίστασης, των αριστερών, κομουνιστών της περιοχής από το αντιδραστικό καθεστώς που επιβλήθηκε με την ένοπλη βοήθεια της «συμμάχου» μας Βρετανίας και ενώ ο Β’ παγκόσμιος πόλεμος δεν είχε ακόμη τελειώσει. Οι αναφορές αφορούν μόνο τον μήνα Μάρτιο του 1945. Πηγές μας είναι το βιβλία του Σ. Αποστόλου «Η Νάουσα στη δίνη του εμφυλίου πολέμου» (Νάουσα 2008) και του Α.Χατζηκώστα «Η Ημαθίας από τη Βάρκιζα στον εμφύλιο» (Βέροια 2004).

Από το χρονολόγιο που αναφέρει το βιβλίο «Η Ημαθίας από τη Βάρκιζα στον εμφύλιο» διαβάζουμε σχετικά με τον μήνα Μάρτιο:

6/3/1945: Στη Βέροια καταφτάνει η 7η Ταξιαρχία στρατού.

9/3/45: Στη Νάουσα εθνοφύλακες επέδραμαν στη «Λέσχη του Λαού»,απείλησαν όσους βρισκόταν εκείνη την ώρα και κατέστρεψαν τα γραφεία του ΚΚΕ. Την ίδια μέρα πραγματοποιείται μπλόκο στο χωριό Άγιος Γεώργιος (με συμμετοχή και 2 τανκ) με στόχο την ανεύρεση μαχητών της ΟΠΛΑ. Συνελήφθησαν 30 και οδηγήθηκαν στις φυλακές της Βέροιας.

103/45: Επιτροπή από τη Βέροια και τη Νάουσα πηγαίνει στη Θεσσαλονίκη και διαμαρτύρεται για το καθεστώς τρομοκρατίας στη περιοχή, στη Γενική Διοίκηση, στη Στρατιωτική Διοίκηση, καθώς και σε εκπροσώπους των Συμμάχων (ΗΠΑ-ΕΣΣΔ- ΑΓΓΛΙΑ - ΓΑΛΛΙΑ). Ανάμεσα στα άλλα καταγγέλλονται επιθέσεις σε γραφεία του ΕΑΜ, ΚΚΕ και μαζικών φορέων, το σκίσιμο σημαιών της ΕΣΣΔ, συλλήψεις και ξυλοδαρμούς δημοκρατικών πολιτών. Το βράδυ της ίδιας μέρας έχουμε επίθεση στα γραφεία του Εργατικού Κέντρου Νάουσας όπου «κατερείπωσαν τα γραφεία, έκλεψαν τα χρήματα του Ε.Κ και των σωματείων και αφαίρεσαν γραφική ύλη, 6 πάκα νήματος και 70 λαμπτήρες».

13 και 14/2/45: Όργιο τρομοκρατίας στη Βέροια με αφορμή συγκέντρωση διαμαρτυρίας 2.000 κατοίκων από 36 χωριά από όλο το νομό. Είχαμε συλλήψεις περίπου 200 ατόμων και 7 νεκρούς (ανάμεσα τους και ο β’ γραμματέας της ΕΠΟΝ Νάουσας που δολοφονήθηκε από Χιτες που μάλιστα για να αποποιηθούν τις ευθύνες τοποθέτησαν στις τσέπες 1 χειροβομβίδα και 1 μαχαίρι). Η εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ στις 15/3 αναφερόμενη στο όλο κλίμα αναφέρει: «Από νωρίς το πρωί πυκνές περιπολίες με ξιφολόγχες και αυτόματα γύριζαν στη πόλη απειλώντας και τρομοκρατώντας τους πολίτες. Απαγόρευαν κάθε συγκέντρωση έστω και λίγων ατόμων και εξανάγκαζαν τον κόσμο να κλείνεται στα σπίτια τους. Ολόκληρη την πόλη τη ζώσανε με κανόνια, πολυβόλα και φυλάκια με «ταξιαρχίτες» οπλισμένους με χειροβομβίδες και αυτόματα».

15/3/45: Έχουμε τη σύλληψη του 75χρονου Γκιουλέκα προέδρου του Αναθεωρητικού Δικαστηρίου Νάουσας.

26/3/45: Συλλαμβάνεται ο δικηγόρος Νίκος Χατζής στέλεχος του ΕΑΜ ο οποίος αφού ξυλοφορτώνεται, στη συνέχεια δεμένος με αλυσίδα και έχοντας την ταμπέλα «αρχιδολοφόνος», περιφέρεται στη Βέροια από τους τραμπούκους βασανιστές του.

29/3/45: Πραγματοποιείται μπλόκο στη συνοικία «Καρσί Μαχαλά» της Βέροιας και συλλαμβάνονται 3 αγωνιστές ενώ ένας τραυματίζεται.

303/45: Γίνεται αποτυχημένη προσπάθεια απελευθέρωσης κρατουμένων από τη Βέροια από τους καπετάν Νύχτα και Φάντα. Συλλαμβάνονται τα στελέχη του ΕΑΜ Ιάκωβος Χατζημιχάλης, Ξενοφών Ραπτόπουλος και Δημήτρης Ιντζάνης ή Αγνής.

«…Μετά την ισχυροποίηση της θέσης τους μέσα στη Νάουσα, οι αστυνομικές και στρατιωτικές αρχές, βοηθούμενες απροκάλυπτα από τους Βρατανούς και Ινδούς στρατιώτες, αποφάσισαν να εξαπολύσουν κύμα τρομοκρατίας στην πόλη. Στο έργο τους αυτό συνεπικουρούνταν από τις προαναφερθείσες τοπικές εθνικιστικές οργανώσεις και από τους πρώην στενούς συνεργάτες των Γερμανών ΠΑΟτζήδες, Ταγμασφαλίτες και Πουλικούς που είχαν σχηματίσει παρακρατικές ομάδες και κυκλοφορούσαν μέσα και έξω από την πόλη με τις μαύρες στολές τους.

Την 9η Μαρτίου εθνοφύλακες και χωροφύλακες οπλισμένοι ως τα δόντια, εξαπέλυσαν το πρώτο κύμα τρομοκρατίας μέσα στη πόλη εισβάλλοντας στη «Λέσχη του Λαού»,ένα λαϊκό εντευκτήριο το οποίο στεγάζονταν σε οικοδομή στη πλατεία Καμένα. Κατέστρεψαν όλα τα έπιπλα και σκεύη και απείλησαν με τα όπλα τους θαμώνες της. Την ίδια μέρα πραγματοποιήθηκε εισβολή κα στα γραφεία της Αχτίδας του ΚΚΕ τα οποία κατέστρεψαν. Δεν υπήρχε πλέον η παραμικρή αμφιβολία για τις πραγματικές προθέσεις… Ηδη,στο στόχαστρο των διωκτικών αρχών μπήκαν οι Ναουσαίοι πρώην Διοικητές Ταγμάτων, Λόχων,, Διμοιριών και ομάδων του ΕΛΑΣ καθώς και οι αντίστοιχοι πολιτικοί εκπρόσωποι του ΕΑΜ τοποθετημένοι σ’αυτές τις ομάδες….Παράλληλα πρέπει να αναφερθώ και στα άλλα βασικά προβλήματα τα οποία αντιμετώπιζαν οι πρώην ΕΛΑΣίτες όσοι δεν διώκονταν προς το παρόν, μετά την παράδοση των όπλων. Όσοι από αυτούς ήταν αγρότες επανήλθαν στις αγροτικές τους απασχολήσεις και εν πάση περιπτώσει προσποριζόταν κατά κάποιο τρόπο τα προς το ζην. Όσοι, όμως από αυτούς ήταν εργάτες και υπάλληλοι αντιμετώπιζαν πρόβλημα επιβίωσης γιατί οι βιομήχανοι αρνούνταν να τους προσλάβουν στα εργοστάσια τους. Μάλιστα οι τελευταίοι απέλυσαν και τους μη ΕΛΑΣίτες εργάτες, οι οποίοι εργάζονταν ακόμα, και λόγω των αριστερών φρονημάτων τους δεν ενέπνεαν εμπιστοσύνη. Το Εργατικό Κέντρο της Νάουσας με πρόεδρο τον Γεώργιο Βουτυρά έναν εξαίρετο άνθρωπο και αγωνιστή, πάλευε με παραστάσεις προς όλες τις κατευθύνσεις για τα δίκαια της εργατικής τάξης της πόλης. Μαχητικούς συμπαραστάτες σ’αυτόν τον αγώνα είχε τα μέλη του Δ.Σ του Εργατικού Κέντρου, Στέργιο Μπέσιο, Χαράλαμπο Μωϋσίδη και Δημήτρη Παλαμά.

Την 15η Μαρτίου άνδρες της Αστυνομίας συνέλαβαν τους Θωμά Γκιουλέκα πρώην Πρόεδρο του Αναθεωρητικού Δικαστηρίου της Νάουσας, Στέργιο Φετλή, πρώην Δήμαρχο Νάουσας,Γεώργιο Κόκκινο, βιομήχανο αδελφό του Φιλώτα Κόκκινου παλιού Δημάρχου Νάουσας που παύτηκε από τη δικτατορίας της 4ης Αυγούστου και Κώστα Αηδονίδη πρώην εθνοσυμβούλους της Π.Ε.Ε.Α.. Οι συλληφθέντες βασανίστηκαν με φάλαγγα και ανακρίθηκαν εξαντλητικά για τη δράση τους κατά την ΕΑΜική περίοδο. Μετά από κάποιο διάστημα αφέθηκαν ελεύθεροι, πλην Θωμά Γκιουλέκα ο οποίος μεταφέρθηκε στις φυλακές της Βέροιας. Ακολούθησε η σύλληψη του πρώτου γραμματέα της Αχτίδας Νάουσας του ΚΚΕ, Γεωργίου Τσιότση και του δραστήριου ηγετικού στελέχους της τοπικής οργάνωσης του ΕΑΜ Ιωάννη Γιαννόπουλου (Γκούγκουρα). Αμφότεροι κλείστηκαν στα κρατητήρια της Ασφάλειας, ανακρίθηκαν και βασανίστηκαν άγρια. Στη συνέχεια μαζί με άλλους είκοσι Ναουσαίους κρατούμενους, μεταφέρθηκαν στις φυλακές των Στρατώνων Βέροιας. Από τα τέλη Μαρτίου 1945 άρχισαν να γενικεύονται οι διώξεις. Η Νάουσα θύμιζε κατοχικό γκέτο με τα αλλεπάλληλα μπλόκα και πογκρόμ που πραγματοποιούσαν στις συνοικίες οι εθνοφύλακες, οι χωροφύλακες και οι άνδρες των παρακρατικών ομάδων.

Οι Ναουσαίοι πρώην Διοικητές των 1ου και 3ου Ταγμάτων του 16ου Συντάγματος ΕΛΑΣ Χρήστος Παλαμάς (Μαύρος) και Ανέστης Κοντοζής (Ακρίτας), Νικόλαος Φραγκιαδάκης (Φραγκιάς) πρώην Καπετάνιος του 1ου Τάγματος, Μαρίνος Μαρινέλης (Διάκος) πρώην Καπετάνιος του 2ου Τάγματος, Βασίλειος Μπαμπάτσης (Γρανίτης) του Ιωάννη, πρώην υπεύθυνος του Γ γραφείου του 16ου Συντάγματος ΕΛΑΣ, Γεώργιος Φετλής (Λυκούργος) πρώην Διοικητής εφεδρικούς ΕΛΑΣ Νάουσας, Σωτήρης Μπαμπάτσης πρώην υποδιοικητής του ίδιου εφεδρικού, υποχρεώθηκαν να παραμείνουν κρυμμένοι για κάποιο διάστημα σε σπίτια της Νάουσας επειδή καταζητούνταν επίμονα από την τοπική Αστυνομία…»