MIHRI BELLI «ΚΑΠΕΤΑΝ ΚΕΜΑΛ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΜΦΥΛΙΟ»

της Μαρία Νικολάου

αναδημοσίευση από: http://stavrochoros.pblogs.gr/2009/03/kapetan-kemal-o-syntrofos-.html

Μihri Belli

Μια ζωή σαν ταινία

Ο Mihri Belli γεννήθηκε στη Σηλυβρία της Ανατολικής Θράκης το 1916. Γόνος αστικής οικογένειας, σπούδασε οικονομικά στο Ροβέρτειο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης και συνέχισε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο του Μισισίπι των ΗΠΑ. Επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη και εργάστηκε στο ομώνυμο πανεπιστήμιο. Αναμείχθηκε ενεργά στην πολιτική, ιδρύοντας την Ένωση Προοδευτικής Νεολαίας. Φυλακίστηκε και εξορίστηκε. Το 1946, ενώ ήταν εξόριστος, διέφυγε στην Ελλάδα. Εντάχθηκε στον Δημοκρατικό Στρατό και πολέμησε ως καπετάνιος στα βουνά της Ροδόπης, όπου τραυματίστηκε σοβαρά. Με την αμνηστία του 1950 επέστρεψε στην Τουρκία και φυλακίστηκε ως ηγετικό στέλεχος του Τουρκικού Κομμουνιστικού Κόμματος (1951-1958). Μετά την αποφυλάκισή του άρχισε να γράφει σε διάφορα αριστερά περιοδικά, με το ψευδώνυμο E. Tufekci. Έφυγε από την Τουρκία με το στρατιωτικό πραξικόπημα το 1971 και επέστρεψε το 1974. Διετέλεσε γενικός γραμματέας του Τουρκικού Εργατικού Κόμματος. Το 1979 έγινε απόπειρα δολοφονίας εναντίον του, από την οποία τραυματίστηκε σοβαρά. Με το πραξικόπημα του στρατηγού Εβρέν το 1980 έφυγε πάλι, στη Σουηδία αυτή τη φορά, όπου έζησε μέχρι το 1992, οπότε επέστρεψε στην πατρίδα του. Ζει με τη συγγραφέα Sevim Belli.

*

Ο "καπετάν Κεμάλ" δεν ήταν "ένας νεαρός πρίγκηπας της Ανατολής, απόγονος του Σεβάχ του Θαλασσινού". Όμως, όπως και ο πρίγκιπας που είχε συγκινήσει τον Μάνο Χατζιδάκι, έτσι και ο Μιχρί Μπελί (Mihri Belli) "πίστευε ότι μπορεί να αλλάξει τον κόσμο". Ο τούρκος συγγραφέας, ακαδημαϊκός και πολιτικός, σε ηλικία 92 ετών σήμερα, καθισμένος απέναντί μου, ξεδιπλώνει με ηρεμία την πολυτάραχη ζωή του. Το πρόσωπο του Μιχρί Μπελί έχει πάνω του όλα τα σημάδια που αφήνει ο χρόνος. Και η έκφρασή του, ύστερα από κάθε καινούργια λέξη που βγαίνει αργά από τα χείλη του, σαν να την ζυγίζει καλά πρώτα, γεμίζει από τις μνήμες του παρελθόντος. Ο κ. Μπελί είναι ο μόνος τούρκος υπήκοος που είχε πολεμήσει στη διάρκεια του εμφυλίου, στο πλευρό των ελλήνων κομμουνιστών. Μας μιλά για τότε που τον έλεγαν "καπετάν Κεμάλ", για τη συγκρότηση και τη διοίκηση του "τάγματος Οθωμανών" του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ).

---

* Τι σας έφερε στη Θράκη 58 χρόνια μετά την αποχώρησή σας από τις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού;
Ήρθα στην Αλεξανδρούπολη, ανέβηκα στα Ορεινά της Ροδόπης. Γίνεται ένα ντοκιμαντέρ για μένα από τον Φώτο Λαμπρινό (σ.σ. σκηνοθέτης, υπεύθυνος ιστορικών κινηματογραφικών αρχείων ΕΡΤ Α.Ε). Μια μέρα ήρθαν και με βρήκαν από την Ελλάδα στην Κωνσταντινούπολη και μου πρότειναν να γυρίσουν σε φιλμ τη ζωή μου. "Εντάξει", είπα και αναρωτήθηκα από μέσα μου αν η ζωή μου είναι ενδιαφέρουσα.

* Τι απάντηση δώσατε;

Αρχισα στην Αμερική την πολιτική μου δράση. Μετά συνέχισα στην Τουρκία και στην Ελλάδα... Στην Αμερική βρέθηκα στο πλευρό των μαύρων που αγωνίζονταν στο Μισισίπι για τα ανθρώπινα δικαιώματά τους. Ύστερα πήγα στο Σαν Φραντσίσκο, εργάστηκα για το Κομμουνιστικό Κόμμα, παίρνοντας μέρος σε πορείες, σε διαμαρτυρίες. Μετά επέστρεψα στην Τουρκία και άρχισα τη δράση μου με το κομμουνιστικό κόμμα. Έμεινα πολλά χρόνια φυλακή γι' αυτό. Ήρθα στην Ελλάδα, έμεινα δυόμισι χρόνια, στο πλευρό του Δημοκρατικού Στρατού. Συνάντησα ανθρώπους σαν τον Λασσάνη (σ.σ. τον δάσκαλο Θανάση Γκένιο, που μετείχε στην ανταρτική ομάδα "Οδυσσέας Ανδρούτσος"), τον Λάμπρο, τον Αχμέτ, που τους αγάπησα πολύ. Ναι, νομίζω ότι η ζωή μου είναι ενδιαφέρουσα.

* Πότε ήρθατε πρώτη φορά στην Ελλάδα;

Ήταν το 1932-33, μαθητής τότε. Τα χρόνια εκείνα όλα τα κόμματα της Ελλάδας ήθελαν να έχουν φιλικές σχέσεις με την Τουρκία. Ο Βενιζέλος ήταν γνωστός σε όλους. Ήταν η περίοδος της αγάπης. Αυτή συνεχίστηκε και μετά τον πόλεμο. Επί γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα ο ελληνικός στρατός έδειξε μια ηρωική αντίσταση, που εντυπωσίασε όλους, ακόμη και μας τους Τούρκους. Αγαπήσαμε όλοι τον ελληνικό λαό που πολέμησε για την ανεξαρτησίά του.
Σε εκδήλωση που έγινε τότε με έλληνες μαθητές, όλοι φώναξαν: "Ζήτω η Ελλάδα". Εγώ δεν φώναξα. Ήμουν εθνικιστής τότε. Αλλά αφού έμεινα 10 μέρες, 17 χρονών παλικαράκι, την αγάπησα την Ελλάδα. Και φεύγοντας, σε μια συνάντηση, φώναξα το "Ζήτω η Ελλάδα" πιο δυνατά από όλους. Δεν ήμουν πολιτικός, ένα νέο παιδί ήμουν, που ό,τι γνώριζε καλά και του άρεσε το αγαπούσε. Και η Ελλάδα είχε πολλά για να αγαπήσει κανείς.

* Πώς βρεθήκατε στην ορεινή Ροδόπη το '47;

Τον Απρίλιο του 1947 βρέθηκα στα βουνά της Ελλάδας. Πριν, όταν άρχισε το αντάρτικο, ήμουν φυλακισμένος στην Τουρκία. Το 'σκασα και κατατάχτηκα στον Δημοκρατικό Στρατό. Στην αρχή, μου ανέθεσαν την ευθύνη έκδοσης μιας εφημερίδας. "Savas" ονομαζόταν. Ήμουν 31 ετών τότε. Στη συνέχεια έπιασα και τα όπλα. Ήμουν υπεύθυνος του οθωμανικού τάγματος. Το λέγαμε έτσι, γιατί είχε μέλη: Πομάκους, Τούρκους, Έλληνες κ.ά. Ανέφερε ένας τη λέξη "οθωμανικό" κι αυτό ήταν, έμεινε να το αποκαλούν και οι υπόλοιποι έτσι. Πολέμησα δυόμισι χρόνια, έφυγα το φθινόπωρο του 1949 από τις ορεινές περιοχές της Ξάνθης και της Κομοτηνής.

* Φύγατε επειδή τραυματιστήκατε σοβαρά...

Το γένι μου κρύβει ένα σημάδι από εκείνον τον παλιό τραυματισμό που λέτε. Πολέμησα ως καπετάνιος στα βουνά, φυσικό ήταν να συμβεί.

* Το "καπετάν Κεμάλ" πώς προέκυψε; Έτσι σας φώναζαν, από ό,τι μου είπαν, οι κάτοικοι του ορεινού όγκου...
Ο Λάμπρος με είπε για πρώτη φορά καπετάν Κεμάλ. Ο Λάμπρος ήταν ένας Τούρκος της Ανατολής, από την Προύσα. Η μητρική του γλώσσα ήταν τα τουρκικά, αλλά ήταν χριστιανός και κομμουνιστής. Μια μέρα έλεγε για τον στίχο ενός ποιητή, όπου αναφερόταν και το όνομα Κεμάλ. Αυτό ήταν. Μου το κόλλησε ο Λάμπρος και μου 'μεινε.

* Τον χάσατε εκείνο τον πόλεμο. Εκ των υστέρων τι λέτε, ήταν καλό ή κακό που είχε τέτοια κατάληξη;

Κακό!

* Γιατί γίνατε αριστερός;

Κομμουνιστής έγινα γιατί είμαι πατριώτης.

* Και σήμερα ισχύει αυτό που λέτε;

Σήμερα πιο πολύ.

* Στην Τουρκία δεν είναι εύκολο να δηλώνει και να είναι κανείς αριστερός...
Όχι, δεν είναι καθόλου εύκολο ακόμη και σήμερα. Είναι γεμάτες οι φυλακές με αριστερούς, με κομμουνιστές. Η Τουρκία δεν έχει δημοκρατία.

* Γιατί μια τόσο μεγάλη χώρα φοβάται τους αριστερούς και τους φυλακίζει ακόμη και σήμερα, όπως λέτε;

Γιατί αυτά που πήρε ο καπιταλισμός από τον λαό θα τα πάρουν οι αριστεροί πίσω, αν αναλάβουν την εξουσία.

* Ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο ζήτημα στη χώρα σας;
Το Κουρδικό. Νομίζω ότι ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν είχε καλές ιδέες. Πίστευα ότι ο Ταλαμπανί και ο Μπαρζανί, που συνεργάστηκαν με τους Αμερικάνους, έβλεπαν τον Οτσαλάν ως τον μεγαλύτερο φόβο τους. Έτσι έχασαν την ευκαιρία. Ο Οτσαλάν δεν ήθελε ένα ελεύθερο Κουρδιστάν, γιατί θα ήταν υποχείριο στα χέρια των Αμερικανών. Η ενδεδειγμένη λύση θα ήταν μια Τουρκία με ίδια δικαιώματα για τους Κούρδους, τους Λαζούς, τους Τσερκέζους και όλες τις άλλες μειονότητες.

* Είστε αντίθετος στην είσοδο της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση;
Είμαι εναντίον της Ε.Ε. γενικότερα. Στην Ευρώπη τρεις κάνουν κουμάντο, η Αγγλία, η Γαλλία και η Γερμανία. Δεν λειτουργεί δημοκρατικά αλλά ιμπεριαλιστικά.

* Η Ε.Ε. δεν είναι μονόδρομος;

Εμείς στα Βαλκάνια θα μπορούσαμε να έχουμε μια δική μας ένωση με τη συμμετοχή και της Μέσης Ανατολής. Επί οθωμανικής αυτοκρατορίας το σχήμα αυτό δοκιμάστηκε με τη συμβίωση πολλών διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων, με κάποιες λίγες ελευθερίες για Αρμένιους, Τούρκους και λοιπούς. Νομίζω ότι μια ένωση, όπως το οθωμανικό κράτος, σίγουρα πολύ πιο δημοκρατική, με ελευθερίες, δικαιώματα, δημοκρατία για όλους ανεξαιρέτως, χωρίς καμία καταπίεση, θα ήταν πολύ καλύτερη για όλους: τους Άραβες, τους Έλληνες, τους Αρμένιους κ.ά.

* Τώρα δεν είναι αργά;

Αργά είναι...

* Υπάρχει κάτι που θέλετε να κάνετε;

Έχουμε μια θρησκευτική κυβέρνηση, που θέλει να σαρώσει το κεμαλικό κράτος. Αυτό θέλω να σταματήσω. Κάνει κουμάντο ο στρατός. Για να εκλεγείς στο κοινοβούλιο, πρέπει να λάβεις 10%, πράγμα καθόλου δημοκρατικό. Αν λάβεις 9,9% δεν εκλέγεσαι. Ρύθμιση των στρατιωτικών είναι αυτή. Οι στρατιωτικοί κάνουν κουμάντο. Η Τουρκία είναι θρησκευτικό κράτος.

* Φτάνοντας στα 92, τι συμπέρασμα βγάλατε. Υπάρχει Θεός;

Αν υπάρχει Θεός; Αν πιστεύω στον Θεό δηλαδή; Δεν με αγαπάει ο Θεός. Εσύ πιστεύεις; Πιστεύεις ότι θα πας στον Παράδεισο; Φοβάσαι και πιστεύεις; Από τι φοβάσαι; Τώρα άρχισα να ρωτάω εγώ και να περιμένω απαντήσεις από εσένα..

Και μια κριτική….

Η επανάσταση είναι έργο ευτυχισμένων ανθρώπων

Ημερομηνία δημοσίευσης: 06/09/2009 ,

αναδημοσίευση από: http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=487516

ΤΗΣ ΜΑΡΘΑΣ ΠΥΛΙΑ

MIHRI BELLI, Καπετάν Κεμάλ, Αναμνήσεις από τον ελληνικό εμφύλιο, μετάφραση στα ελληνικά Φραγκώ Καράογλαν, εκδόσεις Telos (Κων/πολη), σελ. 270

Γραμμένο με το χέρι στην καρδιά για τους συναγωνιστές του στα βουνά της Ροδόπης, μαρτυρία βγαλμένη από τη συμμετοχή του στον ελληνικό εμφύλιο, το βιβλίο αυτό του Μιχρί Μπελλί ξαναβάζει μια σειρά από καίρια ζητήματα σχετικά με την έννοια της απελευθέρωσης, της εθνικής συνείδησης, της Αριστεράς και της κοινωνικής επανάστασης στη γειτονιά των Βαλκανίων.

Γεννημένος το 1916 στη Συληβρία της Ανατολικής Θράκης, εντάχθηκε στο φοιτητικό κίνημα του Οικονομικού Πανεπιστημίου του Μισισιπή των ΗΠΑ, από το οποίο αποφοίτησε το 1939, και ακολούθως στο κίνημα των λιμενεργατών και των μαύρων του Σαν Φρατζίσκο. Αμέσως μετά την έναρξη του Β' παγκόσμιου πολέμου επέστρεψε στην Τουρκία, «με τη σκέψη ότι σε μια τέτοια στιγμή βαθιάς κρίσης, η θέση του επαναστάτη ήταν αναμφίβολα στη χώρα του». Διορίστηκε βοηθός στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης και το 1944 ίδρυσε την Αντιφασιστική Ένωση Προοδευτικής Νεολαίας. Αμέσως μετά συνελήφθη και φυλακίστηκε για δύο χρόνια. Τον Απρίλιο του 1947 κατατάχθηκε εθελοντικά στο Δημοκρατικό Στρατό της Ελλάδας, «όταν Έλληνες σύντροφοι από την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη άρχισαν να ψάχνουν απεγνωσμένα για έναν Τούρκο, επαρκώς καταρτισμένο για πολιτική καθοδήγηση σ' αυτές τις περιοχές». Στη θητεία του αυτή τραυματίστηκε σοβαρά δύο φορές και, τέλος επέστρεψε στην πατρίδα του το καλοκαίρι του '49. Με το διακριτικό του γένι, προσπαθεί να κρύψει τη βαθιά ουλή από τη βολή που του διέλυσε το σαγόνι.

Υπήρξε ηγετικό στέλεχος του Τουρκικού Κομμουνιστικού Κόμματος, πρόεδρος και συνιδρυτής του Τουρκικού Εργατικού Κόμματος, και γι' αυτό γνώρισε αλλεπάλληλες διώξεις, φυλακίσεις και εξορίες. Πέρασε συνολικά 11 χρόνια στη φυλακή και 18 στην εξορία. Αντιτάχθηκε σφοδρά, μαζί με άλλες αριστερές δυνάμεις, στην εισβολή στην Κύπρο, και το 1979 τραυματίστηκε και πάλι βαριά από ένοπλη επίθεση εθνικιστών. Ξαναπήρε το δρόμο της προσφυγιάς, με τις διώξεις της χούντας του 1980. Σήμερα, σε ηλικία 93 ετών, ζει στην Κωνσταντινούπολη, όπου εγκαταστάθηκε μετά την αμνηστία του '92.

Βαθιά διεθνιστής και συνειδητός μαρξιστής, συμμετείχε ή πρωτοστάτησε στις τραγικές περιπέτειες της κοινωνικής επανάστασης στη πατρίδα του, αλλά και τη δική μας, ή και όπου αλλού βρέθηκε ως διανοούμενος, αγωνιστής και εξόριστος. Το εν λόγω βιβλίο προέκυψε, όπως αναφέρει ο ίδιος, από τον πόθο του να «μιλήσει για τους ανθρώπους που συμμετείχαν στην αντίσταση», τον αδικοχαμένο ανθό της ελληνικής πρωτοπορίας, εκείνους τους «ευτυχισμένους ανθρώπους» των τραγικών περιπετειών της Αριστεράς, τους οπλισμένους με τη χαρά και την αισιοδοξία του δίκαιου αγώνα.

Η εκδοτική διαδρομή του βιβλίου δεν είναι τυχαία. Γραμμένο το 1983 για το ελληνικό κοινό, συνάντησε μόλις πρόσφατα τον αποδέκτη του. Οι πολιτικές ισορροπίες, των κομμάτων της ελληνικής Αριστεράς, αρχικά παραμέρισαν τη μοναδική μαρτυρία ενός τούρκου συνοδοιπόρου και συναγωνιστή. Ο Μιχρί Μπελλί, στο βιβλίο του, κάνει λόγο για αυτές τις άκαρπες συναντήσεις με στελέχη της ευρύτερης Αριστεράς, μετά τη μεταπολίτευση.

Το βιβλίο πρωτοεκδόθηκε στα τουρκικά το 1985, με τίτλο Αυτά που έλεγε ο Ρήγας, για να συνδέσει και πάλι τη μοίρα των βαλκανικών λαών μ' έναν μεταρρυθμιστή της οθωμανοκρατούμενης κοινωνίας των Βαλκανίων, τον Ρήγα Φεραίο, που η Αριστερά παραδοσιακά τον φαντάστηκε -κι ακόμα τον θέλει- πρόδρομο εκφραστή της. Επανεκδόθηκε με την προσθήκη υπότιτλου Αναμνήσεις από τον ελληνικό εμφύλιο. Στα τουρκικά έκανε τρεις συνολικά εκδόσεις, ενώ τυπώθηκε και στα αγγλικά. Στην πρόσφατη ελληνική μετάφραση προτάσσεται το επαναστατικό του ψευδώνυμο «Καπετάν Κεμάλ». Βασισμένος στο βιβλίο, ο Φώτος Λαμπρινός κυκλοφόρησε φέτος ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους με τίτλο «Καπετάν Κεμάλ, ο Σύντροφος» και πρωταγωνιστή τον ίδιο τον Μιχρί Μπελλί.

Μετά λοιπόν από περίπου δεκαπέντε χρόνια διακηρυγμένης διακρατικής ελληνοτουρκικής φιλίας, υπό το φως της ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ήρθε η ώρα ν' αφουγκρασθούμε, στη γλώσσα μας, τη μαρτυρία ενός τούρκου αγωνιστή που μιλά για τη δική του εθνική και διεθνιστική συνείδηση -καθώς η μία δεν αποκλείει την άλλη-, για την ένταση της ελληνοτουρκικής φιλίας και για την κορύφωσή της που βίωσε στα βουνά της Ροδόπης.

Πριν από την πρώτη του επίσκεψη στην Ελλάδα, σε ηλικία 16 ετών, θεωρούσε και αυτός τους Έλληνες προαιώνιο εχθρό, πεισμένος από τα σχολείο αλλά κυρίως από τις αφηγήσεις του πατέρα του, δικαστικού, βουλευτή και πολεμιστή που διακρίθηκε στον ελληνοτουρκικό πόλεμο (1918-1922), εκείνον που οι τούρκοι εύλογα ονομάζουν και αισθάνονται «απελευθερωτικό». Μετά το πρώτο του ταξίδι στην Αθήνα μεταστράφηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε η μεταπτυχιακή του εργασία στο Πανεπιστήμιο του Μισισιπή είχε θέμα τις οικονομικές επιπτώσεις της ανταλλαγής των πληθυσμών ανάμεσα στις δύο χώρες. Στο εξής θα προσεγγίζει την ελληνική και την τουρκική ιστορία, αλλά και την τρέχουσα πολιτική, από τη σκοπιά του διεθνισμού και του ορθολογισμού. Μέσα από τη μακρά αυτή διαδρομή, ο Μιχρί Μπελλί εντάχθηκε το 1947 στις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού.

Στο βιβλίο παίρνει θέση για τα μεγάλα ζητήματα της ελληνικής Αριστεράς: για τη διάσκεψη της Γιάλτας, τον Στάλιν και τον σταλινισμό, τη συμφωνία της Βάρκιζας, την απόφαση του ΚΚΕ να απόσχει από τις εκλογές του '46, την απόφαση της 3ης ολομέλειας του ΚΚΕ για την ανάπτυξη του Δημοκρατικού Στρατού στον Γράμμο και το Βίτσι, για τη διαφωνία Βαφειάδη, για τις θέσεις και τη μοίρα των συναγωνιστών του. Μιλά για την καθημερινότητα στο Βουνό, τη μάχη με τη στέρηση, το θάνατο, τον πόνο, τη Φύση και τον τακτικό στρατό, για τον ηρωισμό και τη συναδέλφωση, αλλά και τη λιποταξία και γι' αυτό το συνονθύλευμα της άγνοιας με τον εγωισμό, που ενδημεί και υπονομεύει κάθε πρόοδο. Και ακόμη, περιγράφει συμπεριφορές και συνήθειες, στέκεται με σεβασμό στα αδιέξοδα, τις αντοχές και τις συγκλίσεις των πολιτιστικών καταβολών και των εθνικών χαρακτήρων στα πολυεθνή μονοπάτια της Ροδόπης. Αναφέρεται στη διστακτικότητα των μουσουλμανικών πληθυσμών, των τούρκων και των πομάκων, ειδικά αυτών των τελευταίων που «οι Τούρκοι θεωρούσαν βουλγαρόσπορους» ενώ «Έλληνες και Βούλγαροι τούς καταφρονούσαν επειδή ήταν μουσουλμάνοι». Συναντιέται και συμπορεύεται στο Δημοκρατικό Στρατό με τους μικρασιάτες πρόσφυγες, τους σλαβόφωνους και τους τουρκόφωνους έλληνες. Ανιχνεύει τις οφειλές του τουρκικού εργατικού κινήματος, στους πρώιμους συνδικαλιστές καπνεργάτες της Μακεδονίας. Εν τέλει, διέρχεται από το εθνικό για να βιώσει και να προτείνει το διεθνισμό της αντικαπιταλιστικής πάλης. Τη σκέψη του διακατέχει η αισιοδοξία και η, χωρίς πάθη, ερμηνεία των ιστορικών ευθυνών και των διαδρομών της Αριστεράς. Είναι μια φωνή που διέτρεξε βιωματικά πολλές δεκαετίες πυκνής ιστορίας, ένας πολίτης της Δημοκρατίας, ένας κομμουνιστής, που αγωνίστηκε σε πολλές πατρίδες για την Αυγή του Ουμανισμού.