ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

Η τραγωδία των παιδιών στα χρόνια του Εμφυλίου

«Παιδομάζωμα» 60 χρόνια μετά

Ασάφειες και σκιές

αναδημοσίευση από: http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_100039_09/03/2008_262362

Εξήντα χρόνια συμπληρώνονται φέτος από το «παιδομάζωμα», αλλά η επιστημονική ιστορική έρευνα δεν έχει ακόμη φωτίσει πλήρως την τεράστια επιχείρηση μεταφοράς από τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδος περίπου 25.000 παιδιών στις «Λαϊκές Δημοκρατίες». Το πλαίσιο εκείνης της απόφασης παραμένει ακόμη ασαφές, όπως και ο ακριβής αριθμός των παιδιών που πέρασαν στην άλλη «όχθη».

Στο όνομα των παιδιών

Ιάκωβος Δ. Μιχαηλίδης [1]

αναδημοσίευση από: http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_100040_09/03/2008_262305

Συμπληρώθηκαν πριν από λίγες ημέρες 60 χρόνια από την έναρξη του «παιδομαζώματος», μιας από τις τραγικότερες σελίδες του ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου. Πρόκειται για τη μεταφορά από τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας περίπου 23.000 παιδιών στις χώρες του Ανατολικού Συνασπισμού. Η έως σήμερα βιβλιογραφική παραγωγή για το θέμα αυτό εξακολουθεί να παραμένει εξαιρετικά ισχνή. Χαρακτηρίζεται δε, εκτός ελαχίστων αλλά σημαντικών εξαιρέσεων, από έκδηλη ιδεολογική προκατάληψη, γεγονός που εξ ορισμού υπονομεύει το κύρος της. Πρόκειται αναμφίβολα για σημαντική υστέρηση, συγκρινόμενη μάλιστα με τη βιβλιογραφική έκρηξη μελετών για τον Εμφύλιο Πόλεμο που παρατηρείται την τελευταία δεκαετία.

Ο υπογράφων έχει στην κατοχή του και επεξεργάζεται σημαντικό αρχειακό υλικό για το ζήτημα από ελληνικές, βαλκανικές, δυτικοευρωπαϊκές και αμερικανικές πηγές, δημόσιες και ιδιωτικές. Τα αρχειακά διαθέσιμα καταδεικνύουν πως η ανθρωπιστική πλευρά της μεταφοράς των παιδιών από τα θέατρα των πολεμικών συγκρούσεων δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να υποτιμηθεί και παραμένει κυρίαρχη. Το αποδεικνύουν, εξάλλου, και η συγκινητική υποδοχή καθώς και η εκπαίδευση που έλαβαν τα παιδιά στις χώρες υποδοχής. Ωστόσο, όμως φαίνεται πως για την τελική απόφαση της μεταφοράς των παιδιών από την Ελλάδα συνηγόρησαν και άλλα αίτια, λιγότερο ανθρωπιστικά. Η διασφάλιση με τον τρόπο αυτό πολύτιμων εφεδρειών για τον ΔΣΕ, κυρίως γυναικών απαλλαγμένων πλέον από τα οικογενειακά βάρη, σε μια κρίσιμη μάλιστα στιγμή της εμφύλιας σύρραξης δεν μπορεί να αποκλεισθεί. Ούτε και η μετακίνηση παιδιών χωρίς τη συγκατάθεση των γονέων τους, όπως εξάλλου αποδείχθηκε στην πράξη από τον επαναπατρισμό πολλών εξ αυτών στη διάρκεια της δεκαετίας του 1950. Τέλος, σποραδικές αναφορές σημειώνουν και τη συμμετοχή κάποιων παιδιών στις τελευταίες μάχες στους ορεινούς όγκους της Δυτικής Μακεδονίας, το καλοκαίρι του 1949. Η παραπάνω σύντομη ανάλυση δεν αποσκοπεί στον συμψηφισμό των ευθυνών για τα γεγονότα. Στοχεύει απλώς να συμβάλει σε μια νηφάλια συζήτηση για ένα εξ ορισμού αμφιλεγόμενο ζήτημα που δίχασε επί μακρόν την ελληνική κοινωνία. Σε έναν Εμφύλιο Πόλεμο περισσεύουν τα πάθη και οι εντάσεις. Οι «Ανταρτόπληκτοι», τα παιδιά του «παιδομαζώματος» αλλά και του «παιδοφυλάγματος», βίωσαν τα πάθη αυτά ίσως περισσότερο από κάθε άλλον.



[1] Ο Ι. Δ. Μιχαηλίδης είναι επίκουρος καθηγητής Βαλκανικών Σπουδών στο ΑΠΘ.