Η ΒΙΑ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

Χρήστος Χατζηιωσήφ[1]

αναδημοσίευση από: http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_100002_15/07/2007_234107

Οι θεωρητικές και μεθοδολογικές κατακτήσεις που πραγματοποίησε η ιστοριογραφία κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα με δυσκολία εφαρμόζονται ακόμα στην ιστορία των πιο πρόσφατων περιόδων. Το ίδιο συμβαίνει και με τα δημοσιεύματα για την ιστορία του ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου, τα οποία, κατά κανόνα, διακρίνονται από άγνοια της κριτικής των πηγών και αδυναμία ένταξης της περιόδου στη μακρά διάρκεια της ελληνικής ιστορίας και σε μια γενικότερη αντίληψη περί της διάρθρωσης και λειτουργίας της ελληνικής κοινωνίας. Η κατά κανόνα γεγονοτολογική εξιστόρηση των πολιτικών και θεσμικών εξελιξεων του Εμφυλίου, εξαιτίας ακριβώς των μεθόδων της, προσφερόταν για την πολεμική μεταξύ πολιτικών και ιδεολογικών αντιπάλων.

Κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες, επιχειρήθηκε με την προσφυγή στην προφορική ιστορία και στην ανθρωπολογική προσέγγιση, η αποκατάσταση της διάστασης της καθημερινής ζωής και της εμπειρίας των απλών ανθρώπων κατά τις εμφύλιες συγκρούσεις. Πιο πρόσφατα, ορισμένες προσεγγίσεις αυτού του τύπου χρησιμοποιήθηκαν για να ανανεώσουν την πολεμική. Με κύριο αναλυτικό εργαλείο τη βία, επιχειρούν να ερμηνεύσουν τις εξελίξεις, υποβαθμίζοντας τον ρόλο των έλλογων, συνειδητών και ιδεολογικών επιλογών των ατόμων στη διάρκεια της Κατοχής και του Εμφυλίου, με αποτέλεσμα να εξισώνουν τους κάθε λογής δωσίλογους των κατακτητών με τους αντιστασιακούς και να εμφανίζεται η συνεργασία των πρώτων αποκλειστικά ως η αντίδραση στη βία των δεύτερων. Φυσικά αυτό προκαλεί αντιδράσεις ιδεολογικές, αλλά και επί της θεωρίας και της μεθόδου. Οπως δείχνουν άλλες διαμάχες για ιστορικά ζητήματα στην Ελλάδα, η έριδα για το παρελθόν είναι τόσο πιο έντονη όσο μεγαλύτερη είναι η αμηχανία για το παρόν και το μέλλον της κοινωνίας μας. Θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι με την ίδια μέθοδο, τη χρησιμοποίηση της βίας ως αναλυτικού εργαλείου, την πρόταξη της μικρής κλίμακας, της μεμονωμένης ακόμα και της ατομικής περίπτωσης, επιχειρήθηκε και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες (Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία) η δικαίωση των θυμάτων της «άλλης πλευράς» και η αμφισβήτηση της ιστοριογραφίας για τη δεκαετία του 1930 και 1940· με εμφανή πολιτικό στόχο την απονομιμοποίηση των ιδεολογικών βάσεων του μεταπολεμικού κράτους πρόνοιας στην Ευρώπη και της μεταπολιτευτικής συναίνεσης στην Ελλάδα.

Οι προσπάθειες αυτές αξιοποιήθηκαν πολιτικά ως «εκσυγχρονιστικές» και επωφελήθηκαν από σημαντική προβολή στα ΜΜΕ και από εκδοτικούς μηχανισμούς. Στις περισσότερες περιπτώσεις όμως, δεν μπόρεσαν να αναχθούν πειστικά από το τοπικό και το υποκειμενικό στο γενικό, και αντί να προωθήσουν μια νέα εναλλακτική ερμηνευτική πρόταση, καταστάλαξαν στα παλαιά στερεότυπα των πιο σκληρών συντηρητικών απόψεων.



[1] Ο κ. Χρήστος Χατζηιωσήφ είναι καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.