ΑΛΛΑΓΗ ΤΩΝ ΓΕΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΜΥΘΩΝ

Νίκος Μαραντζίδης[1]

αναδημοσίευση από: http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_100004_15/07/2007_234105

Η δεκαετία του ’40 υπήρξε κατεξοχήν το πεδίο όπου η δημόσια χρήση της ιστορίας πήρε εκρηκτικές διαστάσεις. Η δημόσια συζήτηση για την ιστορία έγινε, κατ’ επέκταση, μέρος του πολιτικού συστήματος. Οι νικητές του εμφυλίου διαμόρφωσαν μια εικόνα της περιόδου που στηρίχτηκε στην προσπάθεια εθνικής και ιδεολογικής απονομιμοποίησης του αντιπάλου τους. Μετά την κατάρρευση της δικτατορίας και κυρίως την πολιτική αλλαγή του 1981, οι ηττημένοι πήραν τη δική τους «ρεβάνς». H Αριστερά γίνεται τώρα η παράταξη της Αντίστασης και η Δεξιά της συνεργασίας με τον κατακτητή.

Ηρωοποιήθηκαν οι εαμικοί καπετάνιοι, ενώ λησμονήθηκε η αντίσταση των πόλεων και οι «απολιτικοί» σαμποτέρ. Δαιμονοποιήθηκαν τα Τάγματα Ασφαλείας, αλλά ξεχάστηκαν οι χιλιάδες σλαβόφωνοι που συνεργάστηκαν με τις δυνάμεις του Aξονα, καθώς αναβαπτίστηκαν αργότερα στην κολυμπήθρα του ΔΣΕ. Ο Εμφύλιος προσλαμβάνεται πλέον ως αποτέλεσμα της εμπλοκής των Αγγλοαμερικανών, αλλά ξεχάστηκε πως οι Σοβιετικοί υποστήριξαν υλικά και πολιτικά το KKE και οι Γιουγκοσλάβοι του Τίτο ενίσχυσαν ενεργά και συστηματικά αποσχιστικές πολιτικές.

Η ιστοριογραφία της μεταπολίτευσης προσπάθησε να λειτουργήσει υπέρ της εθνικής ενότητας που είχε διαρραγεί κατά τα χρόνια του πολέμου και να νομιμοποιήσει τη σχέση ανάμεσα στη Δημοκρατία και το ΚΚΕ, σχέση που είχε αμφισβητηθεί έντονα στη μεταπολεμική περίοδο. Στην προσπάθειά της αυτή η μεταπολιτευτική ιστοριογραφία πέτυχε να καταρρεύσουν αρκετοί μύθοι για τα χρόνια 1941-1949.

Με τις σιωπές της όμως για κάποιες άλλες όψεις συνέβαλε αναμφίβολα στην αναπαραγωγή άλλων (βολικών για την κομμουνιστική αριστερά) μύθων. Συχνά, οι ιστορικοί που συνδέονται οργανικά με την Αριστερά δείχνουν να διακατέχονται από ένα άγχος να αποδείξουν πως το ΚΚΕ δεν επιδίωκε την εξουσία και πως η φυσιογνωμία της εξουσίας του σε κάθε περίπτωση θα ήταν πολύ διαφορετική από αυτή των ανατολικών κρατών. Το άγχος αυτό αναμφίβολα συνδέεται με την χρεοκοπία του κομμουνισμού μετά το 1989 και τη δική τους αμηχανία να το διαχειριστούν.

Η δεκαετία του ’90 σηματοδότησε την έλευση μιας νέας γενιάς επιστημόνων που δεν έχει τα τραύματα και τις εμπειρίες των προηγούμενων. Μπορούμε να θέτουμε «αναθεωρητικά» ερωτήματα, γιατί στις μέρες μας το επιστημονικό προϊόν είναι σημαντικότερο από το πολιτικό διακύβευμα – γεγονός όχι αυτονόητο για προηγούμενες γενιές. Σήμερα έχουμε ανάγκη να μάθουμε και να σκεφτούμε πάνω στην κρίσιμη αυτή περίοδο με νηφαλιότητα και ψυχραιμία. Αν οι κοινωνίες δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς ήρωες, η ιστορική έρευνα αναμφίβολα μπορεί και χωρίς αυτούς.



[1] Ο κ. Νίκος Μαραντζίδης είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.