ΤΟ ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΟ ΟΡΑΜΑ (21/3/2010)

Γ Διαμαντόπουλος http://kozani.net/points.php?p_id=858, . ,Ημερομηνία Καταχώρησης : 2010-03-21

Στη κατοχή οι Γερμανοί με τους εδώ συνεργάτες προσπάθησαν, να οργανώσουν το Ελληνικό κράτος στα πρότυπα του ναζιστικού και φασιστικού συστήματος. Η καταπίεση ήταν μεγάλη και η πείνα θέριζε τον πληθυσμό. Το καλοκαίρι του 41 έγινε η μάχη της σοδειάς. Οργανωμένοι πολίτες καλλιέργησαν κάθε ρεματιά(γούρνες) στα βουνά, μια και στους κάμπους χτυπούσαν οι Γερμανοί και οι Ιταλοί με τα αεροπλάνα. Το ίδιο έγινε στην Εράτυρα ,οι περισσότεροι κάτοικοι πήγαν στο Σινιάτσικο και φύτεψαν πατάτες, ο κάμπος στο χωριό ήταν επικίνδυνος για καλλιέργεια μια και τα εχθρικά αεροπλάνα χτυπούσαν ότι κινείται. Η Εράτυρα με το Σινιάτσικο νίκησε την πείνα, η ζάχαρη και το αλάτι εξαφανίστηκαν από τα ράφια των μαγαζιών, οι μαυραγορίτες συνήθως συνεργάτες των Γερμανών οργίαζαν, συσσώρευαν πλούτο σε βάρος του λαού. Η κυβέρνηση, ο Βασιλιάς και τα υπολείμματα του στρατού έφυγαν στο Κάιρο και στην Αλεξάνδρεια. Οι πολιτικοί των δύο μεγάλων κομμάτων συντηρητικοί και φιλελεύθεροι κατάφεραν να εξαφανιστούν, κάποιοι στρατηγοί του Αλβανικού μετώπου έγιναν κατοχικοί υπουργοί. Στα τέλη του 41 σε μια γιάφκα των Αθηνών ο Γιώργος Σιάντος καπνεργάτης, ο Ανδρέας Τζίμας ή Σαμαρινιώτης εργάτης, ο Γιάννης Ιωαννίδης κουρέας, ο Μάρκος Βαφειάδης καπνεργάτης, ο Μήτσος Παρτσαλίδης καπνεργάτης, ο Θανάσης. Κλάρας ή Άρης Βελουχιώτης πρακτικός γεωπόνος και μερικοί άλλοι, αφού διάβασαν τη μπροσούρα του Γιώργη Δημητρόφ για την οργάνωση του Λαϊκού Μετώπου, πήραν τη μεγάλη απόφαση για την ίδρυση του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου ΕΑΜ και τη σύσταση του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού ΕΛΑΣ. Στη γιάφκα αυτή όλοι ήταν μέλη ενός αποδεκατισμένου κομμουνιστικού κόμματος που δεν αριθμούσε πάνω από τρεις χιλιάδες μέλη, ο Μεταξάς μαζί με τον υπουργό δημόσιας τάξης Μανιαδάκη φρόντισαν, να τους εξολοθρεύσουν σε φυλακές και εξορίες. Ο αρχηγός γραμματέας Νίκος Ζαχαριάδης είχε φυλακιστεί στις διαβόητες φυλακές της Κέρκυρας επί Μεταξά, εκεί τον βρήκαν οι Γερμανοί και τον έστειλαν στο Νταχάου. Τη σπίθα που έριξαν από το κρησφύγετο των Αθηνών, δεν περίμεναν ούτε οι ίδιοι να γίνει μπουρλότο σε όλη τη χώρα. Οι φιλοβασιλικοί που η καρδιά τους χτυπούσε μεταξύ Καΐρου και Βερολίνου και οι φιλελεύθεροι που ήταν μεταξύ Αλεξάνδρειας και Λονδίνου πιάστηκαν στον ύπνο, έμειναν άναυδοι με την εξέλιξη των γεγονότων.

Στα χωριά της Λαμίας τον Ιούνη του 42 ένας κοντός άνδρας με πλούσια γενειάδα εμφανίζεται και ανακοινώνει, πατριώτες είμαι ο συνταγματάρχης πυροβολικού Άρης Βελουχιώτης, δεν ήταν συνταγματάρχης, υπηρέτησε δεκανέας το 1925 επί δικτατορίας Πάγκαλου και όταν πήραν χαμπάρι ότι ήταν κομμουνιστής, τον καθαίρεσαν και τον έστειλαν μουλαρά στο Καλπάκι Ιωαννίνων. Απτόητος συνεχίζει, αγωνιζόμαστε για τη λευτεριά, τη λαοκρατία, την εθνική ανεξαρτησία, δουλειά και ψωμί για όλους, εμπρός να σηκώσουμε το λάβαρο του αγώνα. Σε λίγο καιρό σε όλη την Ελλάδα στήνονται οι πρώτες αντάρτικες ομάδες του ΕΛΑΣ και σε κάθε νομό οι νομαρχιακές επιτροπές του ΕΑΜ. Στο μεγάλο αυτό ξεσηκωμό μερικοί εναπομείναντες παλιοί πολιτικοί προσπάθησαν, να σώσουν τα προσχήματα. Τον Σεπτέμβρη του 42 ο στρατηγός Ζέρβας ιδρύει τον ΕΔΕΣ Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος με πολιτικό αρχηγό τον Πυρομάγλου καθηγητή Ελληνικών στο Παρίσι. Αργότερα ο Καρτάλης ιδρύει το ΕΚΚΑ με το 5/42 σύνταγμα του Ψαρού και στη Θεσσαλονίκη φιλοβασιλικοί αξιωματικοί ιδρύουν την οργάνωση ΥΒΕ, πρόδρομο της ΠΑΟ( Πανελλήνια Αντιστασιακή Οργάνωση) που έδρασε στην ύπαιθρο της Βόρειας Ελλάδας. Στις 25 με 26 Νοέμβρη του 42 αντάρτικες ομάδες του Βελουχιώτη, του Ζέρβα και του Κρίς Γουντχάουζ ανατινάζουν τη γέφυρα του Γοργοποτάμου, που έγινε σύμβολο της Εθνικής Αντίστασης. Την ορμή του ΕΑΜ δεν μπορούσε, να σταματήσει κανείς, το Φλεβάρη του 43 ιδρύουν την ΕΠΟΝ Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων με δημοκρατικό έμβλημα και πράσινο χρώμα, στους τοίχους έγραφαν συνθήματα για λευτεριά και εθνική ανεξαρτησία με πράσινη μπογιά. Το ΕΑΜ κέρδισε τη νεολαία, εκατοντάδες χιλιάδες νέοι σε όλη την Ελλάδα οργανώνονται μαζικά στην ΕΠΟΝ το ίδιο και στην Εράτυρα. Έτσι έγινε το 1974, όταν το σοσιαλιστικό κόμμα στην Ελλάδα εμφανίζεται με δημοκρατικό έμβλημα σε πράσινο χρώμα με εξελιγμένα ίδια συνθήματα και κέρδισε τη νεολαία, το αποτέλεσμα είναι το σοσιαλιστικό κόμμα, για τριάντα χρόνια μέχρι σήμερα να ηγεμονεύει στην πολιτική ζωή του τόπου και η αριστερά άναυδη να παρακολουθεί στη γωνιά.

Στη Δυτική Μακεδονία από το καλοκαίρι του 42 και μέχρι την άνοιξη του 43 σε όλα τα χωριά υπάρχουν οργανώσεις του ΕΑΜ της ΕΠΟΝ και της Εθνικής Αλληλεγγύης. Στην Εράτυρα δημιουργείται επιτροπή του ΕΑΜ, με υπεύθυνους που οργάνωσε ο Αλέξανδρος Ρόσιος ή Υψηλάντης από τη Σιάτιστα, φιλόλογος και έφεδρος αξιωματικός του Αλβανικού ήταν θρασύς και τολμηρός, αλλά στην ηγεσία του κόμματος θεωρούνταν ότι υστερούσε σε ιδεολογική κατάρτιση. Στην Εράτυρα η μαζική οργάνωση ΕΠΟΝ με επικεφαλής μορφωμένους νέους και νέες προερχόμενοι ως επί το πλείστον από φιλοβενιζελικές οικογένειες, θα φτιάξιουν πολιτικό και πολιτιστικό στέκι, σε ένα τριώροφο σπίτι που δεν υπάρχει σήμερα στον παραδοσιακό ιστό της Εράτυρας. Γίνεται η επιτροπή αλληλεγγύης, το λαϊκό δικαστήριο που συνεδριάζει στο παλιό δημοτικό σχολείο και η πολιτοφυλακή. Οι υπεύθυνοι του ΕΑΜ στην Εράτυρα συνεδρίαζαν μυστικά σε διάφορα σπίτια μέχρι και στην κούλια του Αγίου Αθανασίου. Στα καφενεία της Εράτυρας δεν δίσταζαν κλιμάκια του ΕΑΜ να βγάζουν λόγους και να μιλούν για τι δίκαιο του αγώνα και τη λευτεριά, να μη ξεχνάμε όλα γίνονταν στην παρανομία κάτω από την μπότα του Γερμανού κατακτητή. Οι φιλοβασιλικοί στο χωριό για πρώτη φορά χάνουν την ηγεμονία στην άσκηση εξουσίας, οι διορισμένοι πρόεδροι από την κατοχική κυβέρνηση, όχι μόνο δεν εισακούονται, αλλά και αμφισβητούνται ανοιχτά ,η λαϊκή εξουσία αποχτά δύναμη και παρουσία έστω σε συνθήκες παρανομίας και κατοχής. Στην αρχή οι φιλοβασιλικοί ήταν σε σύγχυση, πίστευαν ότι ο Τσολάκογλου, δεν θα άφηνε την Ελλάδα να γίνει έρμαιο των κατακτητών, από το Βασιλιά περίμεναν, να πάρει πρωτοβουλίες στο Κάιρο για τη σωτηρία της πατρίδας και από τον Παπάγο να τους οργανώσει σε ένα πατριωτικό μέτωπο, όταν o Παπάγος επιχείρησε να κάνει κάτι τέτοιο, ίδρυσε την οργάνωση< στρατιωτική ιεραρχία >πρόδρομο του ΙΔΕΑ(Ιερός Δεσμός Ελλήνων Αξιωματικών) συνελήφθη και στάλθηκε στο Νταχάου. Έτσι οι φιλοβασιλικοί στην Ελλάδα έμειναν μέχρι το 43 σε αναμονή.

Στην επαρχία Βοΐου τέλη του 42 με αρχές 43 οι καταδιωκόμενοι με επικεφαλής τον Θεοχαρόπουλο Νίκο(Σκοτίδα) δημιουργούν στο Τσοτύλι με Πεντάλοφο(Ζιουπάνι) τις πρώτες αντάρτικες ομάδες. Ο Βασίλης Νταϊλιάνης απο τις Κυδωνιές που έδρασε σε όλες τις μάχες του Σινιάτσικου, στο βιβλίο το αντάρτικο στη Δυτ. Μακεδονία αναφέρει. Στις αρχές του 43 όλα τα χωριά της περιοχής Σιάτιστας και Τσοτυλίου έχουν οργανώσεις ΕΑΜ και ΕΠΟΝ. Η πρώτη μάχη με τον εχθρό θα γίνει έξω από το χωριό των Γρεβενών στο Σνίχοβο, η ομάδα ΑΣΤΡΑΠΗ του ΕΛΑΣ θα χτυπήσει κατά μέτωπο μία διμοιρία Ιταλών και η νίκη για το ξεκίνημα ήταν μεγάλη. Γρήγορα θα σχηματιστούν δεκαρχίες έφεδρο ελασιτών και κανονικές ομάδες ανταρτών, η οργάνωση απλώθηκε σε όλη τη περιοχή. Στο Σινιάτσικο βγαίνει η πρώτη αντάρτικη ομάδα με αρχηγό τον Καραϊσκάκη(Χαρισιάδης) και σε κάθε ορεινό όγκο δημιουργούνται αρχηγεία του ΕΛΑΣ. Η μεγάλη επιτυχία ήρθε στις 6 του Μάρτη στο μπουγάζι της Σιάτιστας στο Φαρδύκαμπο, εκεί ένα τάγμα 700 περίπου Ιταλών μετά από σκληρή μάχη αιχμαλωτίζεται και όλος ο οπλισμός με τρία πυροβόλα πέφτει στα χέρια των ανταρτών. Στη μάχη του Φαρδύκαμπου συμμετείχαν ο Σκοτίδας, ο Φωτεινός,ο Υψηλάντης, ο Παλαιολόγος και οι μόνιμοι αξιωματικοί ταγματάρχες Χατζής και Μάντζιος. Από την Εράτυρα με την ομάδα του Σκοτίδα πολέμησε ο Θανάσης Γαλάνης, σελ. 83 (Το αντάρτικο στη Δυτ. Μακεδονία,η δράση του Βασίλη Νταϊλιάνη). Στις 7 το βράδυ παραδόθηκαν οι Ιταλοί και αφού τους πέρασαν μέσα από τη Σιάτιστα, τους πήγαν σε πρόχειρο στρατόπεδο στο Πεντάλοφο. Η είδηση για τη νικηφόρα μάχη του Φαρδύκαμπου πέρασε από στόμα σε στόμα σε όλη την Ελλάδα, μέχρι και ο σταθμός του Λονδίνου ανέφερε το γεγονός. Η μέθη όμως της επιτυχίας είχε και αρνητικά σημάδια. Από τη συνέλευση των ανταρτών θα κατηγορηθούν οι ταγματάρχες Χατζής και Μάτζιος ότι αχρήστευσαν τα πυροβόλα, έτσι ο Χατζής θα φύγει για τη Κοζάνη και ο Μάτζιος στα Σέρβια. Οι αξιωματικοί Κοντονάσιος, Πόρτης και Μπουλογιάννης ζητούν από την Ν.Ε του ΕΑΜ Κοζάνης να αναλάβουν το αρχηγείο του Βοΐου Γράμμου. Ο Σκοτίδας τους απαντά, δεν μπορείτε σε αυτούς τους μαχητές του λαϊκού απελευθερωτικού στρατού να γίνεται διοικητές, εκείνοι αντιδρούν, τους αποκαλούν παιδαρέλια και περικυκλώνουν το αρχηγείο στο Τσοτύλι, ο Σκοτίδας τους απειλεί με αιματοχυσία και καταφεύγουν στον Πεντάλοφο. Ο Γιαννούλης παίρνει εντολή από την Κοζάνη να φύγει από το Επταχώρι και να επιβάλλει την τάξη, στον Πεντάλοφο τον βρίσκει ο Σκοτίδας και του λέει να κάνει πίσω. Ο Φωτεινός, ο Σκοτίδας και ο Λιάκος στήνουν στη Βουχωρίνα το στρατηγείο και ο Θόδωρος Σιδηρόπουλος πιστός στους μόνιμους αξιωματικούς στήνει αντίστοιχο αρχηγείο στον Αυγερινό. Στις αρχές Απρίλη του 43 ο Φωτεινός χτυπάει τον Αυγερινό και από Ελληνικό βόλι σκοτώνεται στο σχολείο ο Σιδηρόπουλος, έτσι έκλεισε η πρώτη εμφύλια σύρραξη στο χώρο της αντίστασης. Μετά τη μάχη του Φαρδύκαμπου οι Ιταλοί στις 16 Μαρτίου του 43 καταλαμβάνουν τη Σιάτιστα, στις 17χτυπούν τη Νεάπολη και στις 21 το Τσοτύλι. Με διαταγή του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ όλα τα αρχηγεία περιοχών ονομάζονται Μεραρχίες, στην περιοχή μας ιδρύεται η 9η Μεραρχία με διοικητές τον Καρατζά και το Σμόλικα(Νίκος Ξυνός), η έδρα ήταν στον Πεντάλοφο. Στο συγκρότημα Σινιάτσικου που υπάγεται στην 9η Μεραρχία, διοικητής αναλαμβάνει ο Αλέξανδρος Ρόσσιος (Υψηλάντης) με έδρα τη Βλάστη. Στα τέλη του 43 στη ζαρκαδόπετρα κάπου στο Βέρμιο εμφανίστηκε ο ταγματάρχης Χρ Παπαβασιλείου, με τον Μ. Παπαδόπουλο(Μιχάλαγας) από το Βαθύλακο και Αχιλλέα Τριανταφυλλίδη από την Κοιλάδα αποφασίζουν τη δράση της ΠΑΟ(πανελλήνιας αντιστασιακής οργάνωσης) στα χωριά του νομού Κοζάνης. Ο Αχιλλέας Τριανταφυλλίδης αναφέρει στη γραπτή εισήγηση, στο συνέδριο που έγινε στο Τσοτύλι στα πρακτικά, αντίσταση και εμφύλιος 1940-1949 στη Δυτ. Μακεδονία σελ. 239. << Ήμουν αντικομουνιστής και νέος, φόβο δεν γνώριζα, ήμουν κατά των Άγγλων, δεν ήθελα να πέσει η Ελλάδα στα χέρια των κομμουνιστών. Στην Εράτυρα συνάντησα τον Χαρίσιο Καρανίτσιο και μερικούς άλλους. Ο Καρανίτσιος ανταποκρίθηκε και οργάνωσε την ΠΑΟ Εράτυρας με 40 περίπου νέους του χωριού, οι περισσότεροι ήταν από φιλοβασιλικές οικογένειες και της δικής του εμπιστοσύνης, το ίδιο έγινε και στο Καλονέρι με τον Χαράλαμπο Βαϊόπουλο. Μέχρι τον Φλεβάρη του 44 λέει ο Τριανταφυλλίδης, οργανώσαμε σχεδόν όλα τα χωριά.>> Στην πραγματικότητα δεν κατάφεραν να οργανώσουν την ΠΑΟ στο Σισάνι στη Βλάστη στα Νάματα στον Πελεκάνο και ελάχιστα πράγματα στη Γαλατινή. Το μαντάτο το μαθαίνει ο Υψηλάντης και στέλνει μήνυμα, όποιος φέρει όπλο και δεν ανήκει στον ΕΛΑΣ θα συλλαμβάνεται και θα εκτελείται στη Μπέστια (μια περιοχή μεταξύ Σισανίου, Πέλκας και Δρυοβούνου). Η Εράτυρα χαρακτηρίζεται από τον ΕΛΑΣ χωριό οπλισμένο και θα χτυπηθεί. Δυστυχώς 4 ή 5 νέοι από την Εράτυρα αθώοι χωρίς να φταίνε σε τίποτα, φτωχόπαιδα εκτελέστηκαν στην περιοχή αυτή. Θρήνος και οδυρμός έπεσε στο χωριό, το μίσος ξεχείλισε και άρχισε η σύγκρουση εαμιτών και παοτσήδων από γειτονιά σε γειτονιά. Στις 5 Απρίλη του 44 ο Υψηλάντης με ομάδα ανταρτών από το συγκρότημα Σινιάτσικου χτυπάνε στο Νταούλι Κλεισούρας προπορευμένη μοτοσικλέτα με τρεις νεκρούς Γερμανούς(ο Υψηλάντης στο βιβλίο του αρνείται δική του συμμετοχή) και Γερμανική φάλαγγα με 25 νεκρούς σύμφωνα με τα γραφόμενα του Νταϊλιάνα. Να σημειωθεί ότι το 43 με την αποχώρηση των Ιταλών, τον έλεγχο της περιοχής ανέλαβαν οι Γερμανοί. Στις 6 Απρίλη οι Γερμανοί χτυπάνε την Κλεισούρα, εκτέλεσαν 233 άτομα και έκαψαν όλα τα σπίτια. Στις 12 με 13 Απρίλη του 44 με 1000 στρατιώτες οι Γερμανοί χτυπάνε το Σινιάτσικο. Οι τέσσερες φάλαγγες ξεκίνησαν αντίστοιχα από Γέρμα, Ανναράχη, Μηλοχώρι και Εράτυρα για Σισάνι, Νάματα, Βλάστη, στόχος να εξολοθρευτούν οι αντάρτικες δυνάμεις του συγκροτήματος της 9ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ στο Σινιάτσικο. Στις 12 με 13 Απρίλη φτάνουν οι Γερμανοί στην Εράτυρα, στήνουν τα πολυβόλα στο καμπαναριό, καλούν όλους τους κατοίκους να βγουν στον Αϊ Γιώργη φέροντες ταυτότητες, τα σπίτια θα τα αφήσουν ανοιχτά, να γίνει έλεγχος, αναζητούν διερμηνείς και ανακοινώνουν, όποιοι είναι υπεύθυνοι στο ΕΑΜ να παραδοθούν, διαφορετικά θα εκτελέσουν όλους τους Ερατυρείς. Όλοι οι κάτοικοι περνούσαν μπροστά από κουκουλοφόρους που κοιτούσαν τις ταυτότητες και τα πρόσωπα, ήταν μεγάλος ο συνωστισμός και καταπλακώθηκαν πολλοί. Οι υπεύθυνοι του ΕΑΜ κρύφτηκαν ή έφυγαν στο Σινιάτσικο, όσοι κατά λάθος βγήκαν στον Αϊ Γιώργη τους έκρυψαν στην εκκλησία, οι Ερατυρείς θυμήθηκαν τον παλιό τους εαυτό και δεν κάρφωσαν να σωθούν. Την ημέρα αυτή κριμένος στην Εράτυρα ήταν και ο Υψηλάντης, στο βιβλίο του(στα φτερά του οράματος) αναφέρει ότι έφυγε για τον Αϊ Θανάση και πρώτη φορά το άλογό του δεν έτρεχε, νόμιζε ότι πετούσε, οι Γερμανοί είχαν πληροφορίες. Όταν γύρισαν οι κάτοικοι στα σπίτια τους, ανακάλυψαν ότι οι συνεργάτες των Γερμανών, τους έκλεψαν αντικείμενα αξίας από το νοικοκυριό τους. Μετά τον βομβαρδισμό του Σινιάτσικου οι αντάρτες έφυγαν στα υψώματα της Κλεισούρας. Τον Μάη του 44 οι αντάρτες χτυπάνε οπλισμένα χωριά των Γρεβενών, Καστοριάς και Κοζάνης. Στις 20 με 21 Ιουνίου του 44 γίνεται η μάχη του Πελεκάνου, εκεί πήρε μέρος και μία διμοιρία Ρώσων εθελοντών, η διοίκηση του συγκροτήματος με τον Υψηλάντη ήταν στο Δρυόβουνο, η μάχη του Πελεκάνου ήταν αιματηρή, η γέφυρα της Πέλκας ήταν κομβικό στρατηγικό σημείο για τους Γερμανούς. Στις 4 Ιούλη 44 οι Γερμανοί εξαπολύουν επίθεση σε όλο το μήκος του Αλιάκμονα και εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στο Σινιάτσικο. Οι δυνάμεις της 9ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ αποσύρονται για λίγο στη Βάλια Κάλντα. Στις 13 Αυγούστου του 44 απόσπασμα του συγκροτήματος Σινιάτσικου με διοικητή τον Υψηλάντη και επικεφαλής τον Β Νταϊλιάνη από τις Κυδωνιές, τον Τσουμάκη Χρήστο από τη Βλάστη,(τότε τους έλεγαν και καπετάνιους) χτυπάνε δυνάμεις της ΠΑΟ και Χωροφυλακής στην Εράτυρα. Οι αντάρτες τους αφνιδίασαν, από την περιοχή του Αγίου Χριστοφόρου πέρασαν κρυφά και γρήγορα πλησίασαν το δημοτικό σχολείο του Αγίου Γεωργίου που το υποψιάζονταν φυλάκιο, η μάχη ήταν σύντομη αλλά σκληρή, οι παοτσήδες δεν μπόρεσαν να αντισταθούν και έφυγαν για το Καλονέρι. Οι αντάρτες καίνε το σχολείο, ήταν το ιστορικό δεύτερο δημοτικό σχολείο Εράτυρας, το πρώτο σχολείο ήταν στο παζάρι. Η φωτιά έκαψε σημαντικά αρχεία, βιβλιοθήκη και μαθητολόγια. Στη θέση του δημοτικού σχολείου έγινε η πλατεία Εράτυρας, σήμερα εκεί καθόμαστε να πιούμε τον καφέ μετά σχολίων και θεωριών. Στη συνέχεια οι αντάρτες χτυπάνε στο παζάρι το σταθμό χωροφυλακής, οι αμυνόμενοι φεύγουν σε άγνωστη κατεύθυνση. Την εποχή εκείνη ο κατοχικός πρωθυπουργός Ιωάννης Ράλλης είχε φτιάξει τάγματα ασφαλείας και επάνδρωσε τους σταθμούς με χωροφύλακες, στη περιοχή σταθμούς χωροφυλακής είχε η Εράτυρα και η Σιάτιστα. Στη μάχη της Εράτυρας του 44 ο Νταϊλιάνης αναφέρει ότι σκοτώθηκαν 17 άτομα από τον εχθρό και από αυτούς ένας νεκρός, (σελ. 132) ο αριθμός αυτός δεν έχει εξακριβωθεί. Μετά τη μάχη στην Εράτυρα ο ΕΛΑΣ ελέγχει σχεδόν όλα τα χωριά του ορεινού όγκου Σινιάτσικου, οι δυνάμεις της ΠΑΟ είχαν περιοριστεί στη περιοχή Καλονερίου. Τον Σεπτέμβρη του 44 διοικητής της 9ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ αναλαμβάνει ο υποστράτηγος Καλαμπαλίκης Ευάγγελος. Στις 21 Σεπτέμβρη με διαταγή του Καλαμπαλίκη το συγκρότημα του Σινιάτσικου ονομάζεται τάγμα του 53 συντάγματος της Μεραρχίας, τα άλλα δύο ήταν το 27 και 28 σύνταγμα. Την άλλη μέρα το σύνταγμα του Σινιάτσικου χτυπάει τα υψώματα της Κοζάνης στο Σιόποτο και τον Αϊ Λιά, οι αντάρτες είχαν πολλούς τραυματίες, τους μεταφέρουν στη Βλάστη και από εκεί σε πρόχειρο νοσοκομείο στη Καλλονή Βοΐου. Στις 27 Σεπτέμβρη του 44 στη Βλάστη έγινε εκδήλωση των οργανώσεων της ΕΠΟΝ των χωριών του ορεινού όγκου Σινιάτσικου για τα τρίχρονα του ΕΑΜ, η εκδήλωση έκλεισε με τρικούβερτο γλέντι μέχρι πρωίας και συμμετοχή δημοτικών συγκροτημάτων από Εράτυρα και Μηλοχώρι.

Από την ημέρα αυτή αρχίζει η μάχη της απελευθέρωσης, στις 12 Οκτωβρίου του 44 απελευθερώνεται η Αθήνα, εγκαθίσταται η κυβέρνηση εθνικής ενότητας με πρωθυπουργό τον Γ Παπανδρέου. Η κυβέρνηση αυτή ήταν αποτέλεσμα των συμφωνιών του Λιβάνου και της Καζέρτας μεταξύ της εξόριστης κυβέρνησης και πολιτικής ηγεσίας στο Κάιρο, της ΠΕΕΑ- ΕΑΜ(Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης) η οποία ήταν άτυπη κυβέρνηση της ελεύθερης Ελλάδας με επικεφαλής τον Αλέξανδρο Σβώλο καθηγητή του πανεπιστημίου Αθηνών, των άλλων αντιστασιακών οργανώσεων και των Άγγλων. Σε λίγο καταφθάνουν στην Αθήνα οι Άγγλοι με τον στρατηγό Σκόμπυ και αγήματα στρατού με την ορεινή ταξιαρχία του Τσακαλώτου να οργανώσουν τον εθνικό στρατό. Στις 28 Οκτωβρίου του 44 το σύνταγμα του Σινιάτσικου και όλη η 9η Μεραρχία απελευθερώνει την Κοζάνη, ο Καλαμπαλίκης ορίζει δήμαρχο Κοζάνης τον Ιωάννη Γκόρα. Συνεχίζουν Πτολεμαΐδα, Ξινό νερό και 1 Νοεμβρίου απελευθερώνεται η Φλώρινα. Τον Νοέμβρη του 44 δίνεται εντολή για τη διάλυση της ΠΑΟ στη περιοχή. Οι 2500 παοτσήδες με επικεφαλής τον Μιχάλαγα υποχωρούν και πιάνουν τα υψώματα του Δρεπάνου, Πετρανών και Ιμέρων, η επίθεση ήταν σκληρή, το κυνηγητό γινόταν από αχυρώνα σε αχυρώνα, εκεί συλλαμβάνουν τον Αχιλλέα Τριανταφυλλίδη, ο Υψηλάντης αναφέρει στο βιβλίο < στα φτερά του οράματος> όταν τον έφεραν μπροστά μου του είπα, εσένα δεν πρέπει να σε λένε Αχιλλέα αλλά Αχυρέα. Οι συλληφθέντες παοτσήδες στάλθηκαν στο παλιό στρατόπεδο της 9ης Μεραραχίας στο Ζιουπάνι Πεντάλοφος και φυλακίστηκαν. Από την Εράτυρα στο Ζιουπάνι στάλθηκαν 25 περίπου νέοι και έμειναν εκεί φυλακισμένοι μέχρι τον Απρίλη του 45. Κάθε βδομάδα συγγενείς τους από το χωριό με ποδαρόδρομο τους πήγαιναν φαγητό. Τον Απρίλη του 45 ένα άγημα Άγγλων με ένα κουτσοτάγμα του Ελληνικού Στρατού όπως γράφει και ο Γ Μόδης,(Αναμνήσεις) τους απελευθέρωσαν και γύρισαν στο χωριό. Το Φλεβάρη του 45 η 9η Μεραρχία επιστρέφει από τα Ιωάννινα στη Κοζάνη, εκεί πήγε να διαλύσει τον ΕΔΕΣ, στο δρόμο τους βομβαρδίζει η αεροπορία των Άγγλων, στη διαδρομή έμαθαν τα γεγονότα του Δεκέμβρη του 44 στην Αθήνα, ήταν η σύγκρουση του ΕΑΜ με τους Άγγλους και τους χωροφύλακες στις γειτονιές της Αθήνας και την υπογραφή της συνθήκης της Βάρκιζας. Στην Κοζάνη ο Καλαμπαλίκης με τον επίτροπο Ιερώνυμο Τραϊανό διαβάζουν τη διαταγή διάλυσης του ΕΛΑΣ και των άλλων αντιστασιακών οργανώσεων, ταυτόχρονα τους καλούν να παραδώσουν τα όπλα, υπογραφή Άρης Βελουχιώτης και Στέφανος Σαράφης. Ο πόλεμος όμως δεν είχε τελειώσει

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα της Εράτυρας.