Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ (12/8/2010)

Γ Διαμαντόπουλος Ημερομηνία Καταχώρησης : 2010-08-12 ,http://kozani.net/articles.php?p_id=771

Για να κατανοήσει κανείς την εξέλιξη του εμφυλίου πολέμου, πρέπει να παρακολουθήσει τα γεγονότα με τη σειρά, όπως διαμορφώθηκαν αυτά. Στα τέλη του 47 ο δημοκρατικός στρατός επιχειρεί να καταλάβει τρεις πόλεις στο βορειοδυτικό χώρο της Ελλάδας. Η αρχή έγινε με το Γιαννούλη στα Γρεβενά. Ο υποστηρικτής της εναλλακτικής πρότασης για τη νίκη των ανταρτών στον εμφύλιο Γιώργος Γιαννούλης διοικητής της102ης ταξιαρχίας του αρχηγείου Δυτικής Μακεδονίας αναλαμβάνει με 400 μαχητές και50 άνδρες με πολυβόλα και όλμους να χτυπήσει την πόλη των Γρεβενών. Εδώ θα εφαρμόσει την ταχτική του αιφνιδιασμού και γρήγορου πολέμου. Το πρωί 3.30 της 25ης Ιουλίου 1947 επιτίθεται στην πόλη, με πίστη να τη καταλάβει. Ο φρούραρχος της πόλης αντισυνταγματάρχης Κώστας Πανταζής με 500 φαντάρους και 100 μάϋδες εφάρμοσε τη ταχτική της πυκνής αμυντικής θωράκισης και ενός λόχου κριμένου έξω από την πόλη. Αποτέλεσμα ο Γιαννούλης να ηττηθεί και να αφήσει έξω από την πόλη 97 νεκρούς και τραυματίες αντάρτες. Όταν γύρισε στο Γράμμο ο αρχηγός Βαφειάδης θα το βρίσει πατόκορφα για την αποτυχία. Η λαθεμένη αυτή ταχτική εφαρμόστηκε από τους αντάρτες σε όλη τη διάρκεια του εμφυλίου και τις περισσότερες φορές έφευγαν ηττημένοι. Ο επόμενος στη σειρά ήταν ο διοικητής της 670 μονάδας των ανταρτών ο σερασκέρης καπετάνιος Γούσιας, Ο Ζαχαριάδης αποφασίζει να χτυπήσει το Μέτσοβο. Στις 18 Οκτωβρίου 1947 τμήματα ανταρτών επιτίθενται στη πόλη, καταλαμβάνουν το κάτω μέρος της πόλης, η πάνω συνοικία θωρακίζεται από το συνταγματάρχη Δόβα με μία ταξιαρχία και με πυκνή άμυνα αντιστέκεται. Ο Ηπειρώτης σερασκέρης Γούσιας στις 30 Οκτωβρίου θα δώσει εντολή, να αποχωρήσουν τα αντάρτικα τμήματα από το Μέτσοβο μέσα σε πυκνή ομίχλη. Στις 23 Δεκεμβρίου ο Ζαχαριάδης που ανέβηκε στο Γράμμο, ανακοινώνει τη σύνθεση της προσωρινής δημοκρατικής κυβέρνησης με έδρα κάπου στο Γράμμο, πρωθυπουργό και αρχηγό των ανταρτών ορίζει το στρατηγό Μάρκο Βαφειάδη. Το πρωί των Χριστουγέννων 25 Δεκεμβρίου 1947 ο στρατηγός Μάρκος παίρνει σειρά να χτυπήσει τη Κόνιτσα που βρίσκεται δυτικά του Γράμμου και κοντά στα σύνορα με την Αλβανία. Με ένα καλό πολεμικό σχέδιο και με δύο Ταξιαρχίες του Παλαιολόγου και Σοφιανού περικυκλώνει τη πόλη από τη γέφυρα Μπουραζάνι του Αώου ποταμού και εφορμά στο κέντρο της πόλης. Για κακή τύχη πάλι ο συνταγματάρχης Δόβας έφραξε σε πυκνή άμυνα το ύψωμα Προφήτη Ηλία και εκεί οι επιθέσεις πήγαν χαμένες. Ο καπετάνιος Μάρκος αναγκάζεται να αναδιπλωθεί και στις 3 Ιανουαρίου του 48 οι αντάρτες αποχώρησαν για τη Ζούζουλη του Γράμμου. Έτσι ο δημοκρατικός στρατός δεν κατάφερε να εγκαταστήσει στη Κόνιτσα τη προσωρινή κυβέρνηση, που ήταν στρατηγική για αυτόν επιλεγμένη πόλη. Μετά την ήττα στη Κόνιτσα σε θυελλώδη συνεδρίαση στο Γράμμο ο στρατηγός Μάρκος ζήτησε, να σταματήσει το άσκοπο επιθέσεων σε πόλεις, οι ίδιοι βλέπουν ότι δεν έχουν εκπαιδευμένους στρατιώτες σε κατά μέτωπο μάχης, αλλά μαχητές που πολεμούν άναρχα με οδηγό το συναίσθημα χωρίς ιδεολογία και χωρίς ικανό αριθμό αξιωματικών να καθοδηγήσουν τους μαχητές. Αποφασίζουν να ιδρύσουν σχολή αξιωματικών με ευθύνη του Γενικού Αρχηγείου των ανταρτών, να τοποθετήσουν πολιτικούς επιτρόπους στις μονάδες για πολιτική καθοδήγηση και το πιο σημαντικό να θωρακίσουν το Γράμμο και να τον αναδείξουν σε αυτόνομη περιοχή των ανταρτών, τον αποκαλούν απόρθητο φρούριο και άπαρτο βουνό. Έτσι αρχές του 1948 η περιοχή με τρία ορεινά συγκροτήματα της βόρειας Πίνδου σε 2500 τετραγωνικά χιλιόμετρα, βόρεια το Γράμμο, νοτιότερα την Ήπειρο με το Σμόλικα και τα Ζαγοροχώρια, ανατολικά το Βίτσι και μέρος του Βοΐου αναδεικνύεται σε ανταρτοκρατούμενη περιφέρεια της Ελλάδας. Μέσα στη περιοχή αυτή η πόλη της Καστοριάς γίνεται σιδηρόφρακτη νησίδα του κυβερνητικού στρατού. Εκεί στο Γράμμο θα εγκατασταθεί ένα ιδιότυπο κρατίδιο λαϊκής δημοκρατίας με κυβερνητικές αποφάσεις και διατάγματα, υπουργούς, στρατηγούς, λαϊκή αυτοδιοίκηση, λαϊκά στρατοδικεία, μαχητές, επιμελητεία, νοσοκομεία και ραδιοφωνικό σταθμό. Ήταν ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων περίπου 50000 και για άλλους 70000 καταδιωκόμενους, οι μαχητές ήταν λιγότεροι. Στις μάχες πολεμούσαν και γυναίκες, οι μαχητές και οι μαχήτριες αποκαλούνταν συναγωνιστές και συναγωνίστριες. Το γεγονός αυτό θα εντυπωσιάσει τους ξένους που ήταν πρωτόγνωρο σε χώρα του δυτικού κόσμου, το περιοδικό Time της Νέας Υόρκης 1948 θα δημοσιεύσει πρωτοσέλιδη προσωπογραφία του στρατηγού Μάρκου με εκτεταμένη αρθογραφία. Τα πράγματα όμως στην ευρύτερη περιοχή των μαχών ήταν διαφορετικά, με τρεις ήττες ο Ζαχαριάδης κατάφερε να κάψει το Γιαννούλη και τη πρόταση του εναλλακτικού πολέμου, το Μάρκο με τη πρόταση για παρτιζάνικο αντάρτικο πόλεμο και το Γούσια με τη πρόταση που ήταν και δική του για λαϊκό επαναστατικό πόλεμο. Στα χωριά ο κόσμος φοβήθηκε, τους νέους και τις νέες έστελναν στις πόλεις ή φαντάρους στον κυβερνητικό στρατό, ήξεραν τα παιδιά τους, αν πήγαιναν να πολεμήσουν με τους αντάρτες, ήταν καταδικασμένα να σκοτωθούν. Ο δημοκρατικός στρατός δεν είχε σωστή οργάνωση να εμπνεύσει στο λαό εμπιστοσύνη. Ο Ζαχαριάδης τους παραμύθιαζε με έλλειψη εφεδρειών και αδύναμο εργατικό κίνημα, τα στρατηγικά λάθη δεν τα έβλεπε, τους μαχητές οδηγούσε σε βέβαιο θάνατο. Οι Άγγλοι εκτιμώντας το τεράστιο κόστος του εμφυλίου αποχωρούν το 1947 από τη Ελλάδα και τη θέση τους παίρνουν οι Αμερικανοί. Με το δόγμα Τρούμαν ανακοινώνουν μεγάλη στρατιωτική βοήθεια και με το σχέδιο Μάρσαλ δίνουν 70δις δολάρια για οικονομική ενίσχυση της χώρας, ποσό τεράστιο για την εποχή εκείνη, η οικονομική βοήθεια γρήγορα έκανε φτερά. Τα λαμόγια στη χώρα αυτή δε λείπουν, έχουν βαθιές ρίζες, μέχρι σήμερα ψάχνουν σε ποιες τσέπες πήγαν εκείνα τα λεφτά. Αρχηγός της Αμερικάνικης αποστολής ήταν ο στρατηγός Βάν Φλήτ, τον υποδέχτηκε ο υπουργός Κανελλόπουλος εκπρόσωπος της κυβέρνησης Θεμιστοκλή Σοφούλη και Παναγή Τσαλδάρη( συντηρητικοί και φιλελεύθεροι) με τη γνωστή φράση, στρατηγέ ιδού ο στρατός σας.

Το 1948 οι αντάρτες οχυρώνονται στο Γράμμο και δημιουργούν αντάρτικες εστίες σε όλη την Ελλάδα. Συνεχίζουν τις επιθέσεις σε οπλισμένα χωριά, από μακριά παρενοχλούν φρουρές πόλεων. Στις 9 με 10 Φλεβάρη χτυπούνε με όλμους και κανόνια τη Θεσσαλονίκη, το γεγονός έγινε είδηση σε όλο τον κόσμο. Στις 18 Φλεβάρη αντάρτικα τμήματα δίνουν μάχη στη Πάρνηθα λίγο έξω από την Αθήνα, μετά στο Γύθειο απελευθερώνουν εκατό κρατούμενους αντάρτες. Το Μάη του 48 βρίσκουν το πτώμα του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζώρτζ Πόλκ, να επιπλέει στο Θερμαϊκό, αναστατώθηκε όλος ο κόσμος. Ο δημοσιογράφος του CBS θέλησε να συναντήσει τους στρατηγούς των ανταρτών στο Γράμμο. Στο δρόμο για το Γράμμο πέρασε από την Εράτυρα. Ο ίδιος εντυπωσιάστηκε με τα σιδηρουργεία και τα χαλκουργεία της Εράτυρας. Σε δημοσιεύσεις πολλές φορές κατηγόρησε την κυβέρνηση για διασπάθιση της αμερικάνικης βοήθειας και πλουτισμό ημετέρων. Για το φονικό η κυβέρνηση κατηγόρησε τους αντάρτες και αυτοί με τη σειρά τους τη κυβέρνηση Σοφούλη. Το κράτος με το 509/47 νόμο χαρακτηρίζει παράνομο το κομμουνιστικό κόμμα. Με τις ανταρσίες και το αιματοκύλισμα που έγινε σε στρατόπεδα των Τρικάλων και της Λάρισας, όταν φαντάροι παρέδωσαν στρατόπεδα του κυβερνητικού στρατού στους αντάρτες και μετά το μακελειό αυτομόλησαν στο δημοκρατικό στρατό, η κυβέρνηση Σοφούλη ψηφίζει το νόμο511/47 και δημιουργεί στρατόπεδα πειθαρχημένης διαβίωσης στη Μακρόνησο. Χιλιάδες νέοι αλλά και μεγαλύτερης ηλικίας που χαρακτηρίστηκαν αριστεροί πέρασαν από τη Μακρόνησο. Από την Εράτυρα χωριό συντηρητικό στάλθηκαν ΄70 περίπου άτομα στη Μακρόνησο. Για αυτό που έγινε στο χωριό, αργότερα θεωρήθηκε μεγάλο λάθος ακόμα και από φιλοβασιλικούς. Στις 14 Ιουνίου του 48 ο κυβερνητικός στρατός με επικεφαλής το διοικητή του Α σώματος στρατού Τσακαλώτο επιτίθεται στο Γράμμο στο ύψωμα του Κλέφτη από τη μεριά της Κόνιτσας με 10 μεραρχίες. Απέναντι η 670 μονάδα του δημοκρατικού στρατού με 5 ταξιαρχίες και αρχηγούς το Γούσια και Σκοτίδα, το αρχηγείο Δυτικής Μακεδονίας ΔΣΕ με 5 ταξιαρχίες και αρχηγούς το Βλαντά. Κικίτσα και Χείμαρο, επικεφαλής όλων ο καπετάνιος Μάρκος με πολιτικούς επιτρόπους καθοδήγησης το Β Μπαρτζιώτα και Νίκο Μπελογιάννη. Στη πραγματικότητα όλες μαζί οι ταξιαρχίες ήταν δύο ελαφρές μεραρχίες πεζικού. Μαζί τους ήταν οι ταξίαρχοι καπετάνιοι Υψηλάντης, Γιαννούλης, Παλαιολόγου, Αλευράς, Μπαρμαλιάς, Γεωργιάδης, Σοφιανός, Λιάκος, Βαϊνάς κλπ. Η μάχη του Γράμμου κράτησε 70 μέρες, άρχισε στις 14 Ιούνη του 48 και τέλειωσε στο Βίτσι 20 με 21 Αυγούστου. Η μάχη αυτή ήταν η πιο σκληρή και αιματηρή στην ιστορία του εμφυλίου, στη μάχη στο ύψωμα του Κλέφτη από τους 556 αντάρτες σώθηκαν 78 και οι περισσότεροι που σκοτώθηκαν ήταν νέοι και νέες επιστρατευμένοι από τα γύρω χωριά. Στη μάχη στο ύψωμα Μπάτρα του Γράμμου η Ταξιαρχία του Γιαννούλη χτυπιέται αλύπητα και διαλύεται, οι περισσότεροι μαχητές από την περιοχή του Επταχωρίου καταφεύγουν στις ρεματιές και συλλαμβάνονται ή παραδίνονται στον κυβερνητικό στρατό, ο Γιαννούλης έμεινε με δύο διμοιρίες και 3 αυτόματα όπλα. Πεντακόσια μέτρα παραπάνω ήταν κριμένη η κυβέρνηση του βουνού, οι φαντάροι δεν τη πήραν χαμπάρι. Η 670 μονάδα του δημοκρατικού στρατού περικυκλώνεται και ο Ζαχαριάδης δίνει εντολή να υποχωρήσουν συντεταγμένα στο Βίτσι, εκεί η 18η Ταξιαρχία του Βαϊνά είχε φροντίσει νωρίτερα να καθαρίσει την περιοχή από εχθρικές δυνάμεις. Έτσι οι δυνάμεις των ανταρτών από το πέρασμα της Αλεβίτσας και παράλληλα των Αλβανικών συνόρων πέρασαν με σκληρές μάχες από το Γράμμο στο Βίτσι. Στη μάχη του Γράμμου του 48 για πρώτη φορά ο στρατός χρησιμοποίησε την αεροπορία και δοκίμασε βόμβες νάπαλμ. Τη νύχτα 20 Αυγούστου η οπισθοφυλακή των ανταρτών χτυπήθηκε από δυνάμεις των ΛΟΚ (Λόχοι Ορεινών Καταδρομών) στη χαράδρα του Χάρου πάνω από τη Κοτύλη, αποτέλεσμα να πέσουν τη νύχτα στο βάραθρο από ύψος διακόσια μέτρα, αρκετοί επιστρατευμένοι από τους αντάρτες μαχητές και να σκοτωθούν. Επίσημα ο δημοκρατικός στρατός ανέφερε για τρεις μαχητές, τους άλλους δεν είχε καταγράψει. Έτσι σε μια νύχτα οι αντάρτες πέρασαν από το Γράμμο στο Βίτσι, εκεί γρήγορα οργάνωσαν την αμυντική γραμμή με αμπριά και πολυβολεία. Για την ήττα στο Γράμμο υπεύθυνο κατηγόρησαν τον Γιαννούλη. Ο διοικητής της 103ης Ταξιαρχίας Υψηλάντης παίρνει διαταγή να αναλάβει την 102η Ταξιαρχία του Γιαννούλη και το πρωί να μεταφερθεί δεμένος στο αρχηγείο. Την άλλη μέρα ο Γιαννούλης με συνοπτική διαδικασία καταδικάστηκε και εκτελέστηκε, έτσι ένας από τους καλύτερους εφέδρους αξιωματικούς του Αλβανικού μετώπου πλήρωσε τα λάθη των άλλων. Για τον εμφύλιο είχε διαφορετική πρόταση, αλλά αδυνατούσε να την υλοποιήσει, τον έθαψαν στα βουνά που τόσο αγάπησε και πολέμησε. Μετά την εκτέλεση οι πάντες λούφαξαν μπροστά στο Ζαχαριάδη, όλοι γνώριζαν και ουδείς μιλούσε για την άδικη εκτέλεση. Στις 26 Αυγούστου ο Ζαχαριάδης καθαιρεί τον Βαφειάδη από την αρχηγία του δημοκρατικού στρατού και τον στέλνει στη Γιουγκοσλαβία. Τη διοίκηση αναλαμβάνει το ανώτατο πολεμικό συμβούλιο με επικεφαλής το Ζαχαριάδη και πρωθυπουργό του βουνού το Μήτσο Παρτσαλίδη. Στη συνέχεια ανακοινώνει την αναδιοργάνωση του δημοκρατικού στρατού σε μεραρχίες και ορισμούς ταξιαρχών και υποστρατήγων, μεταξύ αυτών ο Υψηλάντης, ο Σκοτίδας, ο Παλαιολόγου, ο Χείμαρος. Αρχηγοί σερασκιέρηδες αναλαμβάνουν ο Γούσιας και ο Βλαντάς. Οι καπετάνιοι αναφέρουν στα απομνημονεύματα, ότι ο Ζαχαριάδης ορίζοντας στρατιωτικούς αρχηγούς το Βλαντά και το Γούσια τους φόρεσε καπέλο, μα αυτοί ήταν σερασκέρηδες από την αρχή του εμφυλίου και ουδείς αντιδρούσε. Τότε ειπώθηκε ότι ο Ζαχαριάδης επιχείρησε να οργανώσει τακτικό στρατό, είναι λάθος, ο Ζαχαριάδης θέλησε να φτιάξει επαναστατικό λαϊκό στρατό στα πρότυπα του λαϊκού στρατού του Μάο τσε Τούνκ στη Κίνα, που εκείνος μεθοδικά πλησίαζε στη κατάληψη του Πεκίνου, ήταν όμως αργά. Ο Υψηλάντης το κατάλαβε και έμμεσα αναφέρεται στο βιβλίο <στα φτερά του οράματος> υποτιμητικά για τη προαγωγή του. Ο Ζαχαριάδης ήταν φανερό, ότι ήθελε να στηριχτεί σε νέους αξιωματικούς του δημοκρατικού στρατού, όπως ο Βαϊνάς, ο Παπαιωάννου, ο Κοβάτσης, ο Κυρίτσης κλπ. Οι μεραρχίες στη πραγματικότητα ήταν μικρά συντάγματα πεζικού. Στις 28 Αυγούστου 48 ξεκίνησε η επίθεση του στρατού για τη κατάληψη του ορεινού όγκου Μουργκάνα στη βορειοδυτική Ήπειρο με τέσσερις μεραρχίες, απέναντι ήταν τέσσερα τάγματα ανταρτών.

Στις 16 Απριλίου η Μουργκάνα έπεσε και οι αντάρτες από τα Ζαγοροχώρια έφυγαν στο Γράμμο. Στα τέλη Αυγούστου του 48 ο στρατός επιχειρεί επίθεση στο Βίτσι. Στις 9 με 10 Σεπτέμβρη η 22η Ταξιαρχία του κυβερνητικού στρατού στο Μάλι- Μάδι διαλύεται από την επίθεση της 18ης Ταξιαρχίας του Βαїνά και του 426 τάγματος με διοικητή τον Κοβάτση. Ο Κυρίτσης ανθυπολοχαγός τότε των ανταρτών αναφέρει, βλέπαμε από τα υψώματα, τους φαντάρους να τρέχουν πανικόβλητοι για τη Καστοριά. Ο στρατός ηττήθηκε και καταϊδρωμένοι οι στρατιώτες άκουγαν παντού φωνές, οι αντάρτες πίσω σκοτώνουν, σφάζουν και πλησιάζουν τη Καστοριά. Υπήρξε πανικός, έξω από τη Καστοριά, η ΕΣΑ( Ελληνική Στρατιωτική Αστυνομία) με τα γκλόπς περίμενε τους στρατιώτες, τους χτυπούσαν αλύπητα και αιμόφυρτους βρίζοντας, τους οδηγούσαν στα κρατητήρια. Όπως αναφέρει ο Αβέρωφ στο βιβλίο <Φωτιά και Τσεκούρι> υπήρξε τέτοιος πανικός στο στρατό, που με συνοπτικές διαδικασίες εκτέλεσαν 70 στρατιώτες και υπαξιωματικούς για γνώση και συμμόρφωση. Ο Αμερικανός στρατηγός Βάν Φλήτ ανεβαίνει μαζί με το γέρο πρωθυπουργό Σοφούλη στη Καστοριά, η προσγείωση του αεροπλάνου ήταν επεισοδιακή, αφού εβλήθη από πυροβόλα όπλα των ανταρτών. Ο Βάν Φλήτ κατηγορεί το στρατό για απειθαρχία και απειλεί με αποχώρηση. Την ίδια μέρα οι νέοι αξιωματικοί του ΙΔΕΑ(Ιερός Δεσμός Ελλήνων Αξιωματικών) απαιτεί εκεί στη Καστοριά από το Βασιλιά Παύλο την επαναφορά άνευ όρων του Παπάγου στην αρχιστρατηγία του στρατεύματος. Στην ιστορία υπάρχουν φανερά αλλά και κρυφά πραξικοπήματα. Έτσι με το αδήλωτο πραξικόπημα του ΙΔΕΑ που έγινε στη Καστοριά επανέρχεται ο Παπάγος στο στράτευμα. Με την ανάληψη επιβάλει πρωσική πειθαρχία, δίνει εντολή ο στρατός να πολεμά μέρα και νύχτα, μέχρι τότε πολεμούσε μόνο μέρα και ανακοινώνει στρατιωτικό νόμο στην επικράτεια. Οι δύο άντρες που έκαναν εξόριστοι σε στρατόπεδα εξορίας της Γερμανίας Παπάγος και Ζαχαριάδης, θα αναμετρηθούν στο Βίτσι και στο Γράμμο. Ο Ζαχαριάδης έχασε την ευκαιρία να καταλάβει την Καστοριά, μια φορά του χαμογέλασε η τύχη και αυτός τη κλώτσησε, δεν τόλμησε να επιτεθεί, δικαιολογήθηκε ότι δεν είχε εφεδρείες, περιορίστηκε σε επικούς επαναστατικούς λόγους και τιμητικούς επαίνους στους μαχητές. Μάλιστα για το γεγονός ζήτησε να γίνει τιμητική παρέλαση του 426 τάγματος παρουσία της ηγεσίας του δημοκρατικού στρατού.

Τον Οκτώβρη του 48 με εντολή του ανώτατου πολεμικού συμβουλίου ανταρτών ο ταξίαρχος Παντελής Βαϊνάς από τα Ασπρόγεια της Φλώρινας μπαίνει επικεφαλής της 18ης Ταξιαρχίας, μαζί με το 426 τάγμα, ομάδα σαμποτέρ από την Ταξιαρχία του Βρατσάνου και επίλεκτο τμήμα της σχολής αξιωματικών του δημοκρατικού στρατού. Όλη η επίλεκτη μαχητική δύναμη κατεβαίνει και εγκαθίσταται στο Σινιάτσικο. Το αρχηγείο στήνεται στα υψώματα μεταξύ Σισανίου και Βλάστης. Το πρόχειρο νοσοκομείο στήνεται σε επιταγμένα σπίτια των Ναμάτων και γρήγορα ο δημοκρατικός στρατός ελέγχει τα χωριά Βλάστη, Νάματα και Σισάνι. Οι κάτοικοι των Ναμάτων βρίσκουν καταφύγιο σε σπίτια στην Εράτυρα.

Σχέδιο της οργανωμένης εμφάνισης των ανταρτών είναι να ελέγξουν τον ορεινό όγκο του Σινιάτσικου, να χτυπήσουν τις γύρω πόλεις και κωμοπόλεις που ήταν οπλισμένες, να κάνουν επιστρατεύσεις νέων και νεανίδων, να πάρουν εφόδια άλογα μουλάρια και τρόφιμα, να αποκόψουν το στρατό πέρα του Αλιάκμονα ανατινάζοντας τη γέφυρα της Νεάπολης και του Μυρίχου στη Πέλκα, να ανοίξουν ασφαλή διάδρομο για πέρασμα μεταγωγικών(μουλάρια) πάνω από τη Γαλατινή και τα υψίπεδα της Κοζάνης, για μεταφορά πολεμοφοδίων στις δύο Μεραρχίες της Θεσσαλίας 1η και 2η του Γιώτη(Φλωράκη) και Διαμαντή, οι οποίες αργότερα θα χτυπήσουν το Καρπενήσι και τη Καρδίτσα. Στο Σινιάτσικο η 18η Ταξιαρχία είχε επιστρατευμένους νέους και νέες από τα χωριά της Φλώρινας και την ευρύτερη περιοχή, ήταν επίλεκτη μονάδα και πιστή στις εντολές του Ζαχαριάδη. Ο καπετάνιος Βαϊνάς νεαρός συνταγματάρχης του δημοκρατικού στρατού από οικογένεια μακεδονομάχων και καταγωγή από τα Άγραφα(αναφέρει σχετικό άρθρο η εφημ. Βήμα 9 Φλεβάρη 2003) αναδείχτηκε στο δημοκρατικό στρατό για τις στρατιωτικές ικανότητες και όχι για τις ιδεολογικές δυνατότητες. Αυτό φαίνεται από τις τοποθετήσεις που έκανε αργότερα στη κεντρική επιτροπή του κομουνιστικού κόμματος, ήταν άστοχες και μπερδεμένες.

Γεννήθηκε το1924 στα Ασπρόγεια της Φλώρινας και τη 1η Νοεμβρίου του 1948 όταν χτύπησε την Εράτυρα, είναι 24ρων ετών και ταξίαρχος καπετάνιος των ανταρτών στο Σινιάτσικο. Το 1949 σε ηλικία 25 ετών θα γίνει υποστράτηγος, αυτός ήταν ο ανώτερος βαθμός που είχε επίσημα ο δημοκρατικός στρατός. Τότε θα αναλάβει τη διοίκηση της 11ης Μεραρχίας του ΔΣΕ. Αυτή η μεραρχία στη συνέχεια θα δώσει τις περισσότερες μάχες με το στρατό μέχρι την ήττα στο Γράμμο το 1949. Ο Παντελής Βαϊνάς όπως αναφέρει ο Στάθης Καλύβας σε άρθρο στο Βήμα(9 Φεβρουαρίου 2003) οδηγήθηκε σταδιακά από την ένταξη το1943 στον ΕΛΑΣ, μετά στον εμφύλιο με το ΔΣΕ και στη συνέχεια στους κόλπους του σλαβομακεδονικού κινήματος, για να καταλήξει ανώτατος αξιωματικός του βουλγαρικού στρατού. (στρατιωτική ακαδημία Φρούνζε) Πέθανε τον Ιούνη του 2008 στη Σόφια, δεν επέστρεψε ποτέ στην Ελλάδα.

Το πέρασμα της 18ης ταξιαρχίας από το Βίτσι στο Σινιάτσικο αναστάτωσε τις οπλισμένες φρουρές της γύρω περιοχής. Η πρώτη κίνηση ήταν προειδοποιητική επίθεση στις 16/10/48 στη Πτολεμαΐδα. Στη πόλη αυτή χτυπήθηκε η φρουρά και επιτέθηκαν σε μια συνοικία. Ο Νίκος Μότσιος σαμποτέρ των αντάρτικων τμημάτων του Σινιάτσικου αναφέρει στο βιβλίο,(οι ήρωες γεννιούνται στη θύελλα) με μια κλωτσιά έμπαιναν στα σπίτια, άναβαν τη γκαζόλαμπα ή το λυχνάρι, έβλεπαν παππούδες, κάτω από τα κρεβάτια στα κελάρια ή στα αμπάρια με σιτάρι εύρισκαν κριμένους νέες και νέους, τους οποίους επιστράτευαν. Στο δρόμο όλοι έκλαιγαν, για να γίνουν μαχητές, τους περνούσαν από μια γρήγορη και επώδυνη εκπαίδευση, στη συνέχεια έπαιρναν το βάπτισμα πυρός και αναλάμβαναν δράση, οι κοπέλες στην αρχή ξεκινούσαν από νοσοκόμες, οι δυνατότερες γίνονταν μαχήτριες. Το σίγουρο ήταν, τα παιδιά αυτά δεν είχαν σωστή εκπαίδευση και οι περισσότεροι-ες πήγαιναν σε βέβαιο θάνατο.

Το σχέδιο που εκπόνησε ο Ζαχαριάδης, αναφέρει ότι, από τη 1η Νοεμβρίου ξεκινούν επιθέσεις σε πόλεις και κωμοπόλεις της περιοχής Σινιάτσικου με σκοπό την αποκοπή του στρατού από το Γράμμο και το Βίτσι. Η πρώτη κωμόπολη επιλέγεται η Εράτυρα. Ο Ζαχαριάδης από το ραδιοφωνικό σταθμό χαρακτηρίζει την Εράτυρα αστικό κέντρο που πρέπει να χτυπηθεί και να καταληφθεί.(αρχείο δημοκρατικού στρατού) Η φρουρά θεωρείται αδύναμη με πολλούς μάϋδες που είναι νέοι και ανεκπαίδευτοι. Οι δύο μοίρες των ΛΟΚ (λόχοι ορεινών καταδρομών) με πολλούς λοκατζήδες από τη περιοχή παρενοχλούν σχεδόν κάθε μέρα τους αντάρτες στο Σινιάτσικο, τη νύχτα όμως επιστρέφουν στη βάση τους. Έτσι οι αντάρτες ανενόχλητοι ετοιμάζουν νύχτα το μεγάλο χτύπημα στην Εράτυρα. Οι καπετάνιοι του 21 έλεγαν, πάμε να πατήσουμε τη Τριπολιτσά, τα Σάλονα την Αλαμάνα κλπ. Οι καπετάνιοι του δημοκρατικού στρατού έλεγαν, πάμε να χτυπήσουμε τη Νάουσα, τη Φλώρινα, την Εράτυρα κλπ. Τη φράση ψυχή βαθιά δεν την έλεγαν. Στο χωριό η φρουρά απαρτίζονταν από εθνοφρουρούς, χωροφύλακες και μάϋδες, ο αριθμός υπολογίζεται περίπου σε διακόσια άτομα. Τα φυλάκια ήταν στη δεξαμενή, στο παζάρι, στο σταθμό χωροφυλακής, στο καμπαναριό, στο σχολείο, επίσης υπήρχαν περιπολίες γύρω από το χωριό. Οι αντάρτες αναφέρει ο Νίκος Κυρίτσης τότε ανθυπολοχαγός του ΔΣΕ στο αφιέρωμα για το Βαϊνά στις μάχες του Σινιάτσικου,(περιοδικό εθνική αντίσταση τεύχος 142) ήταν προετοιμασμένοι και με καλές πληροφορίες. Στα τέλη του Οκτωβρίου του 48 στην Εράτυρα υπήρξε ασυνήθιστη κίνηση ανθρώπων από τα γύρω χωριά που πωλούσαν ξύλα(τσάκνα), το γεγονός έκανε εντύπωση στους κατοίκους, αλλά οι επικεφαλής της φρουράς το αγνόησαν, οι περισσότεροι από τους δήθεν ξυλοκόπους μάζευαν πληροφορίες για τις θέσεις άμυνας και φύλαξης στην Εράτυρα. Σούρουπο ήταν της 1ης Νοεμβρίου του 1948 όταν ο Βαινάς με το μπάρπα Κίτσιο από τη Βλάστη, το Κυρίτση και επίλεκτα τμήματα ανταρτών της 18ης Ταξιαρχίας του ΔΣΕ, μαζί με τους σαμποτέρ, ξεκινούν κατάβαση από το Σινιάτσικο στην Εράτυρα. Στο δρόμο συναντούν ένα τσοπάνη από

και ζητούν να τους οδηγήσει από το μονοπάτι που ανέβηκε στο πλησιέστερο σημείο του χωριού. Το δρόμο οι αντάρτες τον ήξεραν καλά, αλλά το τσοπάνη τον ήθελαν να αποφύγουν τυχόν σημεία ναρκοθέτησης του μονοπατιού. Στις 6 με 7 το απόγευμα της Κυριακής 1η Νοεμβρίου τα πρώτα τμήματα των ανταρτών φτάνουν στον Αϊ Γιάννη και εκεί πλάκωσαν(κρύφτηκαν). Από το σημείο αυτό παρακολουθούν όλες τις κινήσεις στο φυλάκιο της δεξαμενής. Την ώρα αυτή όπως και κάθε μέρα ενισχύονταν η φρουρά με χωροφύλακες και μάϋδες. Στη πλατεία του χωριού γίνονταν βλάχικος γάμος με χάλκινα από Ναματιανούς που κατέφυγαν στην Εράτυρα, οι κάτοικοι αμέριμνοι έκαναν σεργιάνι. Η εντολή του Βαϊνά ήταν αυστηρή, η επίθεση αρχίζει την 9η ώρα μμ. Το πρώτο χτύπημα θα γίνει στο φυλάκιο της δεξαμενής. Έτσι ξεκίνησε μια από τις σκληρότερες μάχες του εμφυλίου και ποιο καταστρεπτική της νεότερης ιστορίας της Εράτυρας. Η μάχη αυτή θα σηματοδοτήσει τη κοινωνική δομή της παραδοσιακής κοινότητας και θα ανατρέψει ιστορικές και οικονομικές δραστηριότητες του χωριού. (στο επόμενο η συνέχεια).