Βασίλειος Μανουσάκης, Οικονομία και Πολιτική στην Ελλάδα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου



πλήρης τίτλος:

Βασίλειος Μανουσάκης, Οικονομία και Πολιτική στην Ελλάδα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, διδακτορική διατριβή, ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2014

==

«Η διατριβή έχει τρεις βασικούς στόχους: α) να διερευνήσει την οικονομική εκμετάλλευση της κατεχόμενης Ελλάδας από τον Άξονα, υπολογίζοντας ταυτόχρονα – με όση ακρίβεια επιτρέπουν οι δυσκολίες της περιόδου – την «συνεισφορά» της Ελλάδας στην πολεμική προσπάθεια του Άξονα, β) να περιγράψει τις συνέπειες των κατοχικών πολιτικών στην οικονομία της χώρας καθώς και τους παράγοντες που τις επηρέασαν και γ) να μελετήσει το ζήτημα της «οικονομικής συνεργασίας» με τους κατακτητές, αναζητώντας τις αιτίες και την έκταση του φαινομένου, αλλά και τα κέρδη όσων επέλεξαν ή αναγκάστηκαν για διάφορους λόγους να προβούν σε εκτεταμένες οικονομικές δοσοληψίες μαζί τους. Στο πρώτο μέρος της διατριβής παρουσιάζεται η θέση της Ελλάδας στη «Νέα Ευρώπη» και εξετάζονται οι πολιτικές εκμετάλλευσης της χώρας (έξοδα κατοχής, παραγγελίες, εργατικά ζητήματα κλπ) και το φαινόμενο της οικονομικής συνεργασίας. Καταβάλλεται επίσης προσπάθεια να υπολογιστούν – για πρώτη φορά – με σχετική ακρίβεια τόσο οι συνέπειες της κατοχής στο ελληνικό ΑΕΠ όσο και το ποσοστό του μειωμένου κατοχικού ΑΕΠ που κατέληξε στα χέρια των κατακτητών και των εγχώριων συνεργατών τους. Το δεύτερο μέρος εστιάζεται σε κάποια συγκεκριμένα προγράμματα πολεμικής παραγωγής για το γερμανικό πολεμικό ναυτικό και την γερμανική αεροπορία, καθώς και στις ελληνικές επιχειρήσεις που τα ανέλαβαν (ΕΕΠΚ, ΚΕΑ, ΕΕΕΣ, κρατικά και ιδιωτικά ναυπηγεία, εργολάβοι, επιχειρήσεις ανέλκυσης και διάλυσης ναυαγίων). Τα συμπεράσματα που προκύπτουν από την έρευνα είναι πως οι πολιτικές των Γερμανών (που είχαν και τον πρώτο λόγο σε ό, τι αφορά τα οικονομικά ζητήματα) επηρεάζονταν σε μεγάλο βαθμό από τις βραχυπρόθεσμες στρατιωτικές ανάγκες, ενώ οι υπερβολικές απαιτήσεις τους και οι μεγάλες ελλείψεις (κυρίως σε καύσιμα) οδήγησαν σε μεγάλα οικονομικά προβλήματα και πτώση της παραγωγής, αν και η πτώση αυτή ήταν μικρότερη από όσο ήθελαν οι κυρίαρχες ελληνικές αφηγήσεις επί δεκαετίες. Παρά την μειωμένη παραγωγή και την έκρηξη της παραοικονομίας, ο Άξονας κατάφερε τελικά να λάβει αγαθά και υπηρεσίες που αντιστοιχούσαν περίπου στο ½ του κατοχικού ΑΕΠ (συμπεριλαμβανομένων και των αμοιβών εργατών και επιχειρηματιών), συμβάλλοντας έτσι σημαντικά στην μεγάλης έκτασης αναδιανομή του πλούτου που χαρακτήρισε τη δεκαετία του 1940.»

«This dissertation has three main aims: a) to investigate the effort of the occupying powers to exploit Greek economy, and to estimate the “contribution” of occupied Greece to the Axis war effort; b) to describe the factors that influenced the economic policy choices during the occupation, as well as the effects of those policies; c) to study the largely neglected issue of economic collaboration with the enemy, looking at the causes and the extent of this historical phenomenon, and trying to calculate the profits of those who either volunteered or felt they had no choice but to work for German and Italian authorities in Greece. The dissertation is divided in two parts. The first deals with the German plans for “New Europe” and the place reserved for Greece therein. It also examines the various exploitation policies (occupation expenses, orders placed in Greek industries, use of forced labour, etc.) and the reaction of the Greek business community to the question of economic collaboration. A significant part of this first section also addresses - for the first time - the complex issue of an accurate estimation of the effects of the war and occupation on the Greek GDP, and of what percentage of that reduced wartime GDP ended up in the hands of the occupiers and their Greek collaborators. The second part focuses on some specific programs of war-related production in occupied Greece, especially for the Kriegsmarine and the Luftwaffe, and looks in detail at some of the Greek businesses that were involved in those programs (Greek Powder & Cartridge Co., State Aircraft Factory, and several state and private shipyards, construction companies, and salvage firms). This dissertation argues that the policies of German authorities were often influenced by short-term military needs (Italy played a secondary role in the exploitation of Greek resources). Furthermore, excessive demands on the Greek economy and the great scarcity of fuel and other materials led to a significant drop in production, even though that drop was smaller than the official numbers suggested. Despite war damages, decreased production, and a thriving black economy, the Axis was able to extract goods and services worth about half of the Greek GDP between 1941-44 (this estimate includes wages and business profits), thus contributing significantly to the large scale redistribution of wealth in Greece.»

==

αναλυτικά στοιχεία της διατριβής σε: ΑΠΘ-ΨΗΦΙΟΘΗΚΗ


Στυλιανός-Περικλής Καράβης, Η Ιταλική Κατοχή στην Ελλάδα (1941-1943) […]



πλήρης τίτλος:

Στυλιανός-Περικλής Καράβης, Η Ιταλική Κατοχή στην Ελλάδα (1941-1943): η πολιτική επιβολής και καταστολής από την ΧΙ Στρατιά, διδακτορική διατριβή, ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2015

==

«Η διατριβή αναφέρεται στην περίοδο της Ιταλικής Κατοχής στην Ελλάδα (1941-1943). Στο πρώτο κεφάλαιο καταγράφονται οι στρατιωτικές μετακινήσεις και η παγίωση του ιταλικού φασιστικού κατοχικού καθεστώτος στη χώρα. Αναδεικνύεται έτσι η στρατηγική του κατοχικού στρατού, ενώ εξάγονται χρήσιμα συμπεράσματα για τη νοοτροπία, τις ανάγκες και τις επιδιώξεις που υψηλά ιστάμενα πρόσωπα φρόντισαν να διεκπεραιώσουν μέσω του ρόλου τους στην κατεχόμενη Ελλάδα. Ύστερα, στο δεύτερο κεφάλαιο, γίνεται ανάλυση της οικονομικής πολιτικής των ιταλικών αρχών, των εξόδων κατοχής και της ανεπιτυχούς αντιμετώπισης του λιμού. Τέλος, το τρίτο κεφάλαιο καλύπτει το φαινόμενο του δοσιλογισμού, ενώ στο τέταρτο και πέμπτο κεφάλαιο ερμηνεύονται οι δικαϊκές αντιλήψεις του ιστορικού φασισμού.»


«The aim of the present thesis was the study of the Italian Occupation in Greece (1941-1943). We examined the strategy of the Italian troops in occupied Greece and the implementation of the Italian financial policy. Then we presented the features of collaborationism. Furthermore, we analyzed the legal procedures that “authorized” the Italian authorities to take measures against the Resistance movement.»

==

αναλυτικά στοιχεία της διατριβής σε: ΑΠΘ-ΨΗΦΙΟΘΗΚΗ


Δημήτρης Λυβάνιος «Μακεδονικό και Βρετανία (1939-1949)»



πλήρης τίτλος:

Δημήτρης Λυβάνιος, Μακεδονικό και Βρετανία (1939-1949), Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2015

«Παρά το γεγονός ότι τόσο το Μακεδονικό Ζήτημα όσο και η βαλκανική πολιτική της Βρετανίας κατά την ταραχώδη δεκαετία του 1940 έχουν γίνει αντικείμενο εκτεταμένης έρευνας, η μεταξύ τους σχέση δεν έχει ακόμη διερευνηθεί με την απαιτούμενη πληρότητα. Η παρούσα μελέτη αποσκοπεί στην ανάδειξη μιας σημαντικής πτυχής της σχέσης αυτής, αναλύοντας τους τρόπους με τους οποίους η βρετανική εξωτερική πολιτική αντιμετώπισε τη σφοδρή σύγκρουση ανάμεσα στο Βελιγράδι και τη Σόφια για τον έλεγχο των γιουγκοσλαβικών και βουλγαρικών τμημάτων της Μακεδονίας κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Δημήτρης Λυβάνιος εξετάζει τη βρετανική πολιτική απέναντι στη διαμάχη του Τίτο με τους Βούλγαρους κομμουνιστές για το Μακεδονικό και τους παράγοντες που τη διαμόρφωσαν. Επιπλέον, διερευνά τις στρατηγικές επιλογές του Λονδίνου για το μεταπολεμικό μέλλον των δύο βαλκανικών χωρών και τη θέση των μακεδονικών τους περιοχών σε αυτό και τεκμηριώνει την ανυποχώρητη βρετανική αντίθεση στα σχέδια του Τίτο για την οικοδόμηση μιας νοτιοσλαβικής ομοσπονδίας. Παράλληλα, κάνοντας εκτεταμένη χρήση βρετανικών αρχειακών πηγών, ο συγγραφέας επιχειρεί να συμβάλει στην ανάλυση κομβικών σημείων του Μακεδονικού Ζητήματος την εποχή αυτή, όπως η ανάδυση ενός ομόσπονδου σλαβομακεδονικού κράτους εντός της τιτοϊκής Γιουγκοσλαβίας και η προσπάθεια διαμόρφωσης μιας σλαβομακεδονικής ταυτότητας».

Ο Δημήτρης Λυβάνιος είναι Επίκουρος Καθηγητής Νεότερης Ελληνικής και Ευρωπαϊκής Ιστορίας στο ΑΠΘ.

Απολύσεις καθηγητών μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας



Athens University (Professors)
HC Deb 14 March 1945 vol 409 cc205-6 [1]

Mr. Driberģ
asked the Secretary of State for Foreign Affairs if, in view of the necessity of securing and maintaining the broad and representative character of the present Provisional Government in Greece, in accordance with the express views and undertakings of His Majesty's Government, he will make a statement on the recent dismissal of prominent members of E.A.M.[2] from academic posts in Athens.

I understand that there have been no dismissals. Four professors of the University of Athens will be examined by a committee of their fellow professors, who will decide whether to place them en disponibilite for actual connection with the recent insurrection. In that case, they will receive their salaries but will remain outside university life until the Government which results from the forthcoming elections, makes a final decision on their case. This procedure is in strict accordance with Article 7 of the Varkiza Agreement concerning, the purge of the Civil Service.

Mr. Driberģ
Is it not the case that two of these professors—Svolos and Angelopoulos—are men of high integrity, who could not possibly have been associated with any of the worse features of the recent disturbances, and will my right hon. Friend continue to press for the observance of the spirit, as well as the letter, of the truce?

I have looked into this matter, and I think that the spirit and the letter have been perfectly observed.

Mr. John Duģdate
Is the right hon. Gentleman aware that' we are concerned not only that these gentlemen shall receive their pay but that they shall also be able to preach their democratic principles in the universities?

I am bound to say that they did not practise democratic principles when they had the chance.



[1] Βλ. http://hansard.millbanksystems.com/commons/1945/mar/14/athens-university-professors#S5CV0409P0_19450314_HOC_18.
[2] Πρόκειται για την ερώτηση του βουλευτή του Εργατικού Κόμματος  Tom Driberģ, σχετικά με την απόλυση του Α. Σβώλου, του Α. Αγγελόπουλου, του Π. Κόκκαλη, του Γ. Γεωργαλά και του Ν. Κιτσίκη, λόγω της συμμετοχής τους στο ΕΑΜ. Βλ. Γιάννης Γιανουλόπουλος, Ο μεταπολεμικός κόσμος. Ελληνική και ευρωπαϊκή ιστορία (1945-1953), Παπαζήση, Αθήνα 1992, σ. 229.