αναλυτικές πληροφορίες εδώ

Ακολουθώντας τα μονοπάτια της Κοινωνικής Ιστορίας



Συνομιλία με τον Χανιώτη ιστορικό - συγγραφέα Γιάννη Σκαλιδάκη

αναδημοσίευση από: Χανιώτικα νέα

===

Στα μονοπάτια της Κοινωνικής Iστορίας, αναζητώντας στοιχεία για την περίοδο της κατοχής και την “Ελεύθερη Ελλάδα” την κρατική δομή του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ στις απελευθερωμένες από τους ναζί και τους συνεργάτες του περιοχές κινείται ο Χανιώτης ιστορικός Γιάννης Σκαλιδάκης. Το βιβλίο του που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις “Ασίνη” μελετά αυτήν την περίοδο δίνοντας για πρώτη φορά ένα πλούτο στοιχείων από τα αρχεία του ΑΣΚΙ, του ΕΛΙΑ, του Γενικού Αρχείου του Κράτους, τις βρετανικές πηγές. Μια δουλειά που βασίζεται στο διδακτορικό του συγγραφέα και που πήρε το βραβείο Ιστορίας του “Ιδρύματος Βασιλικής και Όλγας Σταυροπούλου” για το 2012.

Για την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και πολύ ποιοτική αυτή δουλειά αλλά και για ζητήματα Ιστορίας, μιλάει στις “διαδρομές” ο Γιάννης Σκαλιδάκης Γιατί άλλο ένα βιβλίο για την “Ελεύθερη Ελλάδα”; Τι το καινούργιο μπορεί να προσφέρει σήμερα η ιστορική έρευνα για αυτήν την περίοδο ;
 
Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια έξαρση της έρευνας για την περίοδο αυτή. Το άνοιγμα των αρχείων έφερε νέα στοιχεία στο φως. Επίσης το ενδιαφέρον για την περίοδο αυτή είναι αμείωτο, ειδικά μάλιστα τα τελευταία χρόνια λόγω της πολιτικής κατάστασης στρέφεται στο παρελθόν αναζητώντας απαντήσεις. Υπάρχει και μια νέα γενιά ιστορικών που παράγει νέο έργο. Ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης, ο Ιάσονας Χανδρινός, ο Βαγγέλης Τζούκας. Η δική μου δουλειά εντάσσεται σε αυτό το ρεύμα. Επέλεξα το συγκεκριμένο θέμα για τη διοίκηση των απελευθερωμένων περιοχών της Ελλάδας από το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ καθώς δεν είχε υπάρξει μέχρι τώρα μια συστηματική μελέτη από την άποψη της κοινωνικής και οικονομικής ιστορίας, οι δυνατότητες και τα όρια που έδιναν αυτά στις πολιτικές πρωτοβουλίες. Μέχρι τώρα υπήρχαν εργασίες για τη λαϊκή αυτοδιοίκηση και δικαιοσύνη που είναι το πιο σημαντικό κομμάτι της διοίκησης του ΕΛΑΣ, Προσπάθησα να μελετήσω και άλλες πτυχές όπως την οικονομία της Ελεύθερης Ελλάδας και πώς επέδρασε στο να αυτονομηθεί αυτή η περιοχή από το κατοχικό κράτος.

Αν σας ζητούσε κάποιος να δώσετε 4-5 ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της “Ελεύθερης Ελλάδας”, ποια θα ήταν αυτά;
 
Στην ουσία το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ από τα μέσα του 1943 κατάφερε να δημιουργήσει μια κρατική δομή, ένα κράτος μέσα στον Ελλαδικό χώρο που βρισκόταν σε πόλεμο με τον στρατό κατοχής και τους συνεργάτες του. Είχε μια εδαφική επικράτεια 45.000 τετρ. χιλ. σχεδόν το 1/3 της Ελλάδας και ένα πληθυσμό πάνω από 1 εκ. σύμφωνα με τα στοιχεία των Βρετανών. Σε αυτήν την περιοχή η κυβέρνηση της ΠΕΑΕΑ και πιο πριν το στρατηγείο του ΕΛΑΣ είχε όλες τις εξουσίες του κράτους. Σκοπός τους να απελευθερωθεί όλη η χώρα. Ακόμα και την πιο σκληρή εποχή -το καλοκαίρι του 1944 όταν οι Γερμανοί έφτασαν στα ανώτατα όρια της σκληρότητας τους με συνεχείς εκκαθαριστικές επιχειρήσεις- ο ΕΛΑΣ και η ΠΕΑΕΑ ποτέ δεν εγκατάλειψαν το στόχο της ενότητας. Όσον αφορά το μεταπολεμικό όραμα είναι γνωστό με το όνομα της “Λαοκρατίας”. Προσπάθησαν με διάφορους τρόπους να δείξουν πώς θα είναι η μεταπολεμική Ελλάδα. Προσπάθησαν να βάλουν τον κόσμο των ελεύθερων περιοχών στους θεσμούς που δημιούργησαν και να τον πείσουν ότι αξίζει τον κόπο να υποστηριχθεί κάτι τέτοιο στο μέλλον. Για αυτό και όλος ο λαός, γυναίκες, νέοι άνω των 18 συμμετείχαν στους αυτοδιοικητικούς θεσμούς, στη λαϊκή δικαιοσύνη, στις επιτροπές παιδείας κ.ά.. Οι γυναίκες για πρώτη φορά στην ελληνική Ιστορία ψήφισαν σε βουλευτικές εκλογές στην Ελεύθερη Ελλάδα το 1944. Επίσης δημιουργήθηκαν θεσμοί που λειτουργούσαν ανακουφιστικά για τους πληθυσμούς που δέχονταν τις συνέπειες της κατοχής και των γερμανικών επιχειρήσεων.

Σε ό,τι αφορά το τελευταίο, ότι λειτούργησε δηλαδή ανακουφιστικά για τον πληθυσμό, τι στοιχεία υπάρχουν;
 
Αναρίθμητα. Πρέπει να σημειώσω αρχικά ότι μέχρι τώρα πολλές φορές η ΠΕΑΕΑ και το ΕΑΜ εμφανίζονταν σαν μια πολιτική πρωτοβουλία του ΚΚΕ και του ΕΑΜ προκειμένου να ασκηθεί πίεση στην κυβέρνηση του Καΐρου ώστε να συμμετέχει στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας, ενώ υπάρχουν και εκείνοι που αστήρικτα υποστηρίζουν ότι ήθελε να πάρει την εξουσία με βία κ.λπ.. Η δική μου έρευνα καταδεικνύει ότι η κυβέρνηση του βουνού, η Ελεύθερη Ελλάδα δεν ήταν μια πρωτοβουλία για κάποιους άλλους σκοπούς. Υπήρχε όντως ανάγκη ελέγχου και διοίκησης μιας τόσο μεγάλης περιοχής που είχαν ελευθερώσει οι αντάρτες π.χ. οι περιφέρειες της χώρας μας είχαν μεγάλες διαφορές μεταξύ τους, η Θεσσαλία είχε παραγωγή και επιβίωνε κάπως καλύτερα εν συγκρίσει με την Ήπειρο που ήταν πολύ φτωχή. Χρειάζονταν μια ανώτερη πολιτική διοίκηση που να συντονίζει αυτές τις περιοχές να αναδιανέμει πόρους από τις πιο πλούσιες περιοχές στις πιο φτωχές. Χρειάζονταν μια πολιτική διοίκηση και έγινε πολλή δουλειά στην Ελεύθερη Ελλάδα για την ανακούφιση του λαού. Εγιναν λαϊκά νοσοκομεία, λαϊκά φαρμακεία, υπηρεσίες ανασυγκρότησης για τα καμένα χωριά και μελέτες για το πώς θα ξαναστηνόταν η χώρα μετά τον πόλεμο προς όφελος του λαού. Σκοπός της ΠΕΑΕΑ και του ΕΑΜ- ΕΛΑΣ ήταν να βρεθεί εργασία για τους ανθρώπους των ελεύθερων περιοχών. Άνθρωποι κατέβαιναν στα πεδινά για να δουλέψουν στο μάζεμα της συγκομιδής με πολύ καλό μισθό. Όλα αυτά δεν μπορούσαν να γίνουν χωρίς καλή κεντρική διοίκηση. Σημειώνω ότι οι ελεύθερες περιοχές δεν λάμβαναν τη διεθνή βοήθεια σε τρόφιμα που έρχονταν μετά το 1942 από τον Ερυθρό Σταυρό στην Ελλάδα.

Παρουσιάζεται τα τελευταία χρόνια μια προσπάθεια ιστορικών (Καλύβας – Μαραντζίδης) για ριζική αναθεώρηση της ιστορίας της περιόδου της κατοχής. Πώς την αντιμετωπίζετε εσείς ως νέος ιστορικός ;
 
Πριν από 10 χρόνια εμφανίστηκε αυτό το νέο κύμα στην ιστοριογραφία. Αν δούμε την πορεία του μέχρι σήμερα δεν νομίζω ότι ανταποκρίθηκε στον θόρυβο που έκανε και στις προσδοκίες που οι ίδιοι καλλιέργησαν, ότι δηλαδή θα αναθεωρήσουν και θα παρουσιάσουν την ιστορία της κατοχής κάτω από νέο πρίσμα. Οι ίδιοι που ξεκίνησαν την πρωτοβουλία, αυτοί ουσιαστικά την σταμάτησαν και ξεκίνησαν να ασχολούνται με σύγχρονα θέμα ως οργανικοί διανοούμενοι του συστήματος. Η δουλειά τους μας επιτρέπει να βγάλουμε το συμπέρασμα ότι δεν είχαν καμία επιστημονική στόχευση αλλά είχαν πολιτικούς σκοπούς ξεκάθαρους που δεν ήταν άλλους από την αποδόμηση της Αριστεράς μέσω της ιστορίας. Αν συνυπολογίσουμε την ποσότητα και την ποιότητα της δουλειάς δεν δικαιολογείται καμία ριζική αναθεώρηση αλλά μια ιδεολογική κατάχρηση της Ιστορίας. Δεν πιστεύω ότι σε κανένα σημείο στέκει ότι το ΚΚΕ ήθελε να κατακτήσει με βίαιο τρόπο την εξουσία και ότι η ΠΕΑΕΑ και το ΕΑΜ ήταν απλά προκαλύματα. Η ιστορική έρευνα τα έχει απορρίψει αυτά. Και δεν ήταν και πολύ πρωτότυπη αυτή η πρωτοβουλία καθώς ανάλογες προσπάθειες αναθεώρησης της Ιστορίας έγιναν σε άλλες χώρες όπως η Γερμανία ή επιχειρήθηκαν και στη χώρα μας αμέσως μετά τον εμφύλιο.

Συνηθίζουμε όταν μιλάμε για Ιστορία στην Ελλάδα να αναφερόμαστε και στους “μύθους” της. Ποιος ήταν ο ιστορικός μύθος που ανατράπηκε καθώς προχωρούσατε στη συγγραφή του συγκεκριμένου βιβλίου; Και γενικότερα από την ιστορική σας έρευνα και την έρευνά σας στις πηγές ποια… γεγονότα αποδείχθηκαν “μύθοι”;
 
Δεν μπορώ να πω ότι είχα κάποιους μύθους. Απλά και η δική μου εργασία έβαλε ένα λιθαράκι σε αυτό που έχει καταρριφθεί εδώ και καιρό. Ότι δηλαδή ο μόνος σκοπός του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ ήταν η κατάληψη της εξουσίας. Αυτό έχει καταρριφθεί και όποιος επιμένει σε αυτό το κάνει για καθαρά πολιτικούς σκοπούς. Το τι θα συνέβαινε αν η Αριστερά έπαιρνε την εξουσία δεν είναι δουλειά των ιστορικών να το βρουν. Δεν είμαστε μάντεις! Ξέρουμε όμως τι έγινε για να μην πάρει την εξουσία. Λευκή τρομοκρατία, εμφύλιος, Μακρονήσια, εξορίες, φυλακίσεις, εκτελεσμένοι. Η θεωρία των άκρων για Λευκή και Κόκκινη βία ή ότι οι Γερμανοί ήταν αμέτοχοι, που κάποιοι κύκλοι προωθούν, έχει εκπέσει προ πολλού
===


Στο Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης - Συνέντευξη Ραϋμόνδου Αλβανού

αναδημοσίευση από: Cyberότσαρκα... [cyberotsarka.gr]

===
Ο Ιούλιος του 2013 πλησίαζε στο τέλος του, ήταν ημέρα Κυριακή, κι έπειτα από συνεχείς αναβολές, αναποδιές αλλά και ασυνεννοησίες, ευοδώθηκαν τελικά οι προσπάθειες της παρέας μας για την πρώτη "γεμάτη" εξόρμηση στο πρόσφατα ολοκληρωμένο Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης, που βρίσκεται στο μέσον δύο πολυθρύλητων ορεινών όγκων, του Γράμμου και του Βοΐου και εντός της Περιφερειακής Ενότητας Καστοριάς. Με συνοδό μια απρόσμενη καλοκαιρινή καταιγίδα και αφού προηγήθηκε μια αποτυχημένη προσπάθεια ανάβασης στην κορυφή της Πάνω Αρένας, φτάσαμε τις μεταμεσημβρινές ώρες στο Πάρκο. Το φιλόξενο ξέφωτο του δάσους στα Λιβάδια της Κοτύλης όπου και βρίσκεται φωλιασμένο το κτιριακό συγκρότημα του Πάρκου και το αλπικό τοπίο της περιοχής, προμήνυαν ένα ευχάριστο και δροσερό απόγευμα. Αφού περιηγηθήκαμε στους υπαίθριους χώρους του συγκροτήματος, ξεναγηθήκαμε στις δύο εκθέσεις φωτογραφίας που φιλοξενεί το Πάρκο, μία για τη φύση και μία για την Ιστορία. Έπειτα, με την απόλαυση ενός κρύου καφέ στη βεράντα του εστιατορίου, αδράξαμε την ευκαιρία για μια ενδιαφέρουσα και εφ’ όλης της ύλης συζήτηση με τον επιστημονικό υπεύθυνο του Πάρκου Εθνικής Συμφιλίωσης, δρ. Ραϋμόνδο Αλβανό. Οι απορίες μας για το υπόβαθρο που περικλείει το Πάρκο αλλά και για τα πεπραγμένα του, αποδείχθηκαν πολύ περισσότερες απ’ όσες φανταζόμασταν. Η καλοκαιρινή βροχή μόλις είχε σταματήσει κι ανέλπιστα έδωσε τη θέση της σε μια "βροχή" ερωτήσεων...

[…]

Ολόκληρη τη συνέντευξη εδώ





Αγνή Κολιαδήμου «Πρόσφυγες στο νομό Πέλλας: 1912-1967»



αναδημοσίευση από: ΑΠΘ_ΨΗΦΙΟΘΗΚΗ

πλήρης τίτλος: Αγνή Κολιαδήμου , Πρόσφυγες στο νομό Πέλλας: 1912-1967, διδακτορική διατριβή, ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2014


Περίληψη:

Σκοπό της διατριβής αποτελεί η μελέτη των προσφυγικών ρευμάτων που κατέφθασαν στο νομό Πέλλας από το 1912 και εξής, οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν για την εγκατάσταση και αποκατάστασή τους και η επιρροή που άσκησαν στην πληθυσμιακή σύσταση, την οικονομική, κοινωνική και πολιτική ζωή του νομού από το 1912 ως το 1967. Μετά από μια σύντομη εισαγωγή για την πορεία του προσφυγικού ζητήματος στα Βαλκάνια, παρουσιάστηκε η πληθυσμιακή σύνθεση των πόλεων και των οικισμών του νομού, οι εργασιακές σχέσεις και οι συνθήκες ζωής που επικρατούσαν, καθώς και η οικονομική και κοινωνική οργάνωση του νομού Πέλλας κατά τα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας. Στη συνέχεια καταγράφηκαν συστηματικά τα προσφυγικά ρεύματα προς το νομό από το 1912 ως τα τέλη της δεκαετίας του 1940, οι όχι πάντα επιτυχείς προσπάθειες των υπηρεσιών εποικισμού για συντεταγμένη τοποθέτησή τους στις πόλεις και τους οικισμούς του νομού ανάλογα με τον τόπο καταγωγής και το επάγγελμά τους και η αναχώρηση Μωαμεθανών, Σλαβοφώνων και Βλαχοφώνων από την περιοχή. Έπειτα, μελετήθηκαν η αστική και αγροτική αποκατάσταση των προσφύγων και τα πολύπλοκα προβλήματα που αντιμετώπιζαν, πολλά από τα οποία χρόνιζαν ως τις δεκαετίες ’50 και ’60, οπότε και λήφθηκαν πρόσθετα μέτρα για την επίλυσή τους. Ερευνήθηκε, επίσης, η κοινωνική ζωή των προσφύγων, με την παρουσίαση της εκπαιδευτικής πολιτικής του κράτους το οποίο μερίμνησε για την ίδρυση σχολείων καθώς και συνεταιρισμών, ενώ οι ίδιοι οι πρόσφυγες κυρίως των πόλεων ίδρυσαν προσφυγικούς συλλόγους. Ακολούθησε η ανάλυση της πολιτικής τοποθέτησης των προσφύγων, της επιρροής της προσφυγικής ψήφου και των λόγων που συνέβαλαν στη μεταστροφή των πολιτικών επιλογών μιας μερίδας από αυτούς από την περίοδο της Κατοχής και εξής. Τέλος, ερευνήθηκαν οι σχέσεις που ανέπτυξαν οι πρόσφυγες με τους ντόπιους, ιδιαίτερα τους Σλαβόφωνους, των οποίων η παρουσία είναι έντονη στο νομό Πέλλας, και οι λόγοι της διάστασής μεταξύ τους, όπως επίσης και οι δυσκολίες αρμονικής συμβίωσης μεταξύ προσφύγων διαφορετικής προέλευσης.
==
The aim of the present thesis was the study of refugee flows that arrived in the district of Pella from 1912, the efforts for their resettlement and the influence they have had on population composition, economic, social and political life of the county from 1912 to 1967. After a brief introduction to the course of the refugee problem in the Balkans, we presented the population composition of cities and villages of the county, labor relations and living conditions that prevailed, and the economic and social organization of Pella in the last years of Ottoman rule. Then we recorded systematically the consecutive waves of refugees that flood to the district of Pella from 1912 to the late 40s, the efforts of settlement services to coordinate their placement in the towns and villages of Pella according to the place of origin and their profession and, at the same time, the departure of Muslims, Slav-speaking and Vlach-speaking from the area. Furthermore we studied urban and rural resettlement of refugees and the complex problems they face, many of which have been resolved in '50s and '60s, when were taken additional steps to resolve them. We investigated also the social life of refugees, with the presentation of the educational policy of the state by establishing schools and also cooperatives, while the refugees themselves mainly in the cities founded refugee associations. Additionally, we examined the political orientation of refugees, the influence of refugee vote during the inter-war period and the reasons that contributed some of them to change political preferences after the Second World War. Finally, we investigated the relationships developed refugees with the natives, specially the Slav-speaking people, whose presence is strong in Pella, and the reasons for the conflict between them, as well as the difficulties of harmonious coexistence between refugees of different origin.
==