Γιώργος Μιχαηλίδης, Ο διεθνής παράγοντας στον αγώνα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας


πλήρης τίτλος:

Γιώργος Μιχαηλίδης, «Ο διεθνής παράγοντας στον αγώνα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας», Πριν, 2.9.2019[1]


Η επίσημη ιστοριογραφία για δεκαετίες παρουσίαζε τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας ως «ξενοκίνητο», με κατηγορίες για «ΕΑΜοβούλγαρους» κλπ. Ποια ήταν η βοήθεια που δέχθηκε ο ΔΣΕ από τις γειτονικές Λαϊκές Δημοκρατίες και το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα και πόσο έκρινε το αποτέλεσμα; Σε κάθε περίπτωση, ήταν ποιοτικά και ποσοτικά πολύ μικρότερη από την άμεση υποστήριξη Βρετανίας και ΗΠΑ στις αστικές κυβερνήσεις.

1. Ο τρίχρονος αγώνας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας είχε βαθιές εγχώριες κοινωνικές ρίζες, αποτέλεσε δε μια αναμέτρηση με ταξικό περιεχόμενο και διακύβευμα ακόμα κι αν οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές δεν την παρουσίαζαν ως τέτοια. Απέναντι σε αυτή την ενοχλητική πραγματικότητα η επίσημη εθνική ιστοριογραφία μιλούσε κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου και για δεκαετίες αργότερα για «ξενοκίνητους», μια πάγια τακτική της εξουσίας όταν θέλει να συσκοτίσει τους πραγματικούς λόγους που η «εθνική ομοψυχία» διαρρηγνύεται και εξεγέρσεις συμβαίνουν στην επικράτειά της. Μόνο το άνοιγμα των επίσημων κομματικών και κρατικών αρχείων των χωρών του «σοσιαλιστικού μπλοκ» έδωσε ένα τέλος σε αυτή τη σπέκουλα (σε ακαδημαϊκό επίπεδο), αφού αποδείχτηκε περίτρανα πως δεν υπήρχε διεθνές σχέδιο υποκίνησης εξέγερσης στην Ελλάδα πολλώ δε μάλλον απόσπασης εδαφών από την ελληνική επικράτεια. Ωστόσο, ο εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα δεν μπορεί να κατανοηθεί και να κριθεί αν δε ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι αποτέλεσε ένα συμβάν με μεγάλη διεθνή σημασία.

2.  Η ανάμιξη ξένων κρατών δεν αποτέλεσε πρωτοτυπία του ελληνικού εμφυλίου πολέμου και για την ακρίβεια ήταν αναπόφευκτη σε μια τέτοια σύγκρουση στο κέντρο του καπιταλιστικού κόσμου. Γι’ αυτό θεωρούμε ότι δεν έχει ιδιαίτερη αξία να σταθούμε στις «αποκαλύψεις» που προέκυψαν μετά τη δεκαετία του ‘90 σχετικά με τη βοήθεια που ελάμβανε ο ΔΣΕ από τις Λαϊκές Δημοκρατίες. Όντως ο Δημοκρατικός Στρατός είχε αποθήκες υλικών σε Αλβανία, Γιουγκοσλαβία, Βουλγαρία, λάμβανε σχεδόν σε καθημερινή βάση φορτία με τρόφιμα, ρουχισμό, φάρμακα, πυρομαχικά και όπλα μέσω των τριών αυτών χωρών, καθώς και οικονομική βοήθεια από τα αδελφά του κομμουνιστικά κόμματα σε όλη την Ευρώπη. Διατηρούσε νοσοκομεία και στρατόπεδα πολιτικών προσφύγων εντός των όμορων βαλκανικών κρατών με αποκορύφωμα το ημι-αυτόνομο χωριό Μπούλκες στα σύνορα Σερβίας-Ουγγαρίας, όπου μερικές χιλιάδες μέλη και φίλοι του ΚΚΕ νοσηλεύονταν, εκπαιδεύονταν και εργάζονταν για χάρη του ΔΣΕ. Η βοήθεια αυτή υπήρξε πολύτιμη για τον ΔΣΕ και δεν αποτελεί ένοχο μυστικό, ούτε απόδειξη έλλειψης κοινωνικής βάσης εντός της Ελλάδας, αλλά ένδειξη της έμπρακτης αλληλεγγύης των κομμουνιστικών κομμάτων προς το ΚΚΕ. Σε καμία περίπτωση όμως η βοήθεια αυτή δεν έφτασε ή ξεπέρασε την αντίστοιχη ενίσχυση που έλαβε ο ελληνικός στρατός από τη Βρετανία και τις ΗΠΑ, τόσο για αντικειμενικούς λόγους (απόθεμα οπλισμού στις ΛΔ, δυσκολία αποστολής στα ελληνικά βουνά, διεθνείς περιπλοκές) όσο και για υποκειμενικούς (διστακτικότητα ΕΣΣΔ και γραμμή ένοπλης αυτοάμυνας μέχρι το καλοκαίρι του ‘47).

3.  Ο ίδιος ο ΔΣΕ αλλά και οι στόχοι του είχαν διεθνιστικό χαρακτήρα. Καταρχάς αποτελούσε έναν πολυεθνικό στρατό στις τάξεις του οποίου συνυπήρχαν όλες οι εθνότητες του ελληνικού κράτους (Έλληνες, Σλαβομακεδόνες και σε μικρότερο βαθμό Πομάκοι και Τούρκοι ως μέρος του «οθωμανικού τάγματος» που έδρασε σε Κομοτηνή και Ξάνθη) ενώ εξέδιδε Τύπο και άλλα υλικά σε όλες τις γλώσσες που ομιλούνταν στη χώρα. Ας μην ξεχνάμε ότι στις ελεγχόμενες απ’ αυτόν περιοχές λειτούργησαν, για όσο επέτρεπε ο πόλεμος, μειονοτικά σλαβομακεδονικά σχολεία. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι στα πλαίσια του αγώνα του ΔΣΕ ξεπεράστηκαν προβλήματα εθνικής καχυποψίας και σοβινισμού. Μάλιστα σε κρίσιμες καμπές του αγώνα αυτά οξύνθηκαν και οδήγησαν σε εσωτερικές αντιπαραθέσεις (ηγεσία ΚΚΕ – ηγεσία ΝΟΦ). Ο αγώνας του ΔΣΕ αποτέλεσε επίσης μια προσπάθεια για μια Ελλάδα που δεν θα είναι εχθρική απέναντι στους Βαλκάνιους γείτονές της, που θα λύσει ειρηνικά τα αμοιβαία μειονοτικά και συνοριακά προβλήματα μαζί τους και δεν θα αποκλείσει την Ελλάδα οικονομικά από τη βαλκανική ενδοχώρα. Παράλληλα, ο ΔΣΕ λειτουργούσε και ως ασπίδα προστασίας των νεαρών βαλκανικών Λαϊκών Δημοκρατιών απέναντι στα σχέδια της επιθετικής ελληνικής αστικής τάξης (αίτημα για προσάρτηση της Βορείου Ηπείρου, επαναχάραξη ελληνο-βουλγαρικών συνόρων) και του ιμπεριαλισμού που προσδοκούσαν να προκαλέσουν ανατροπές στα νέα καθεστώτα πριν προλάβουν να παγιωθούν στην εξουσία. Συνολικά ο αγώνας του εντασσόταν σε μια τάση που έτεινε στη δημιουργία βαλκανικού μπλοκ ως του μοναδικού δρόμου για να εξασφαλιστεί η ανεξαρτησία των μικρών και αδύναμων βαλκανικών κρατών και να ξεπεραστεί η πίεση του ιμπεριαλισμού μεταπολεμικά.

4.   Τελικά όμως ποιος ήταν ο γενικός ρόλος του διεθνούς παράγοντα στον αγώνα του ΔΣΕ; Όσον αφορά το ιμπεριαλιστικό μπλοκ, ο ΔΣΕ είχε απέναντί του το μειονέκτημα του ζωηρού ενδιαφέροντος αρχικά της Βρετανίας κι έπειτα των ΗΠΑ για την Ελλάδα και τον αταλάντευτο προσανατολισμό της ελληνικής αστικής τάξης προς αυτόν τον πόλο από πολιτική και οικονομική άποψη. Όσον αφορά το «σοσιαλιστικό πόλο» οι δυσκολίες που είχε να αντιμετωπίσει ο ΔΣΕ σχετίζονταν με δύο παράγοντες. Αφενός με την αρχικά επισφαλή διεθνή θέση της Βουλγαρίας και της Αλβανίας, δεύτερον, τον ανώριμο χαρακτήρα των Λαϊκών Δημοκρατιών δηλαδή την ασταθή τους εξουσία κι εσωτερική συνοχή, που δεν επέτρεπε στα αντίστοιχα κομμουνιστικά κόμματα να κινούνται με μεγάλη ευκολία. Ακόμα σημαντικότερο ζήτημα προέκυπτε από τον γενικό προσανατολισμό του διεθνούς κομμουνιστικού κέντρου (ΕΣΣΔ) στη δεδομένη εποχή, καθώς δεν επιθυμούσε επαναστατικά γεγονότα στην Ευρώπη αλλά προέκρινε τη συνεννόηση και τον συμβιβασμό με τις ΗΠΑ-Βρετανία ή την προσεκτική εκμετάλλευση των μεταξύ τους διαφορών. Με άλλα λόγια το διεθνές κομμουνιστικό κέντρο δεν σχεδίαζε την εξέγερση στην Ελλάδα, αλλά κατά βάση αναπροσάρμοζε προς το ηπιότερο τη στρατηγική του ΚΚΕ. Σήμαιναν αυτά τα γεγονότα ότι ο αγώνας του ΔΣΕ ήταν από διεθνή σκοπιά καταδικασμένος εξ αρχής λόγω των δεδομένων ισορροπιών; Αρκετοί απαντούσαν και απαντούν καταφατικά σε αυτή την ερώτηση μιλώντας για μια προεξοφλημένη ήττα, την οποία χρεώνουν άλλοτε στο «ζαχαριαδικό βολονταρισμό» και άλλοτε στη γραμμή χειρισμού της ΕΣΣΔ ή/και της Γιουγκοσλαβίας. Θεωρούμε όμως ότι κρίνουν με βάση την τελική έκβαση των πραγμάτων, η οποία δεν ήταν καθόλου βέβαιη κατά τα τέλη του 1945 και τις αρχές του 1946, όταν το ΚΚΕ αποφάσιζε να προσφύγει στον ένοπλο αγώνα, και φυσικά πολύ λιγότερο βέβαιη στη διάρκεια του 1947 που τα πράγματα έδειχναν να αναποδογυρίζουν (γραμμή «κομμουνιστικοποίησης» ΛΔ ως απάντηση στο Σχέδιο Μάρσαλ, ίδρυση Κομινφόρμ και σφοδρή κριτική στη συμβιβαστική λογική των ΚΚ Ιταλίας και Γαλλίας, συζήτηση και προετοιμασία επί γιουγκοσλαβικού εδάφους για Διεθνή Ταξιαρχία που θα συνέδραμε τον ΔΣΕ, απόλυτη προτεραιότητα στον ένοπλο αγώνα και ίδρυση Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης στην Ελλάδα)

5.   Ο αγώνας του ΔΣΕ μαζί κι η διεθνής προοπτική που κυοφορούσε για την Ελλάδα και τα Βαλκάνια δέχτηκαν ένα καίριο πλην απρόβλεπτο και αναπάντεχο πλήγμα με τη ρήξη Σοβιετικής Ένωσης–Γιουγκοσλαβίας. Τότε κατέρρευσαν όλα τα σχέδια βαλκανικής συνεννόησης, που βρίσκονταν σε προχωρημένο στάδιο, και επλήγη ο ΔΣΕ από κάθε άποψη (ανεφοδιασμός, όραμα για την περιοχή, σχέση με Σλαβομακεδόνες) ενώ η ελληνική κυβέρνηση είδε να δυναμώνει η θέση της. Η σοβιετική αναδίπλωση που ακολούθησε και η στροφή στην εσωτερική συγκρότηση των Λαϊκών Δημοκρατιών απέναντι στον «τιτοϊσμό» ολοκλήρωσε τις αρνητικές εξελίξεις σε διεθνές επίπεδο αφήνοντας ελεύθερο πεδίο στον αντίπαλο και υπενθυμίζοντάς μας τη σημασία του διεθνούς παράγοντα στις σύγχρονες πολεμικές αναμετρήσεις. Αφήνοντας λίγο στην άκρη επί μέρους παράγοντες, στην ελληνική περίπτωση ως έκφραση μιας διεθνούς σύγκρουσης κέρδισε εκείνο το στρατόπεδο που είχε την πρωτοβουλία των κινήσεων, την πιο ξεκάθαρη στρατηγική και τα δυνατότερα μέσα υλοποίησής της.
   

Πέτρος Παπαπολυβίου, Απόηχοι του ελληνικού Εμφυλίου στην Κύπρο


πλήρης τίτλος:

Πέτρος Παπαπολυβίου, «Απόηχοι του ελληνικού Εμφυλίου στην Κύπρο», Ο Φιλελεύθερος, Κύπρος 31.8.2019[1]


Συμπληρώνονται αυτές τις μέρες 70 χρόνια από το τέλος του ελληνικού Εμφυλίου, που σημάδεψε τη νεοελληνική ιστορία του 20ού αιώνα. Οι Έλληνες της Κύπρου, κομμάτι του ελληνικού έθνους και με στενές σχέσεις με τη Μητρόπολη, που ανανεώθηκαν μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας και το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, ήταν αδύνατο να μείνουν απαθείς και αμέτοχοι στον αδελφοκτόνο πόλεμο του 1946-1949.  Οι συνέπειες του Εμφυλίου στην Κύπρο δεν είχαν βέβαια καμιά σχέση με το βαρύτατο κόστος αίματος και υλικών καταστροφών που έφερε η αδελφοσφαγή στο ελεύθερο ελληνικό κράτος, όμως ήταν πολύ σημαντικές και βαθύτατες στο κοινωνικό επίπεδο και αποδείχθηκαν – στην κυπριακή περίπτωση- πιο ανθεκτικές και μακρόβιες.
Κατά αγαθή συγκυρία, τους επόμενους μήνες πρόκειται να κυκλοφορήσει στη Λευκωσία το βιβλίο της Κωνσταντίνας Π. Κωνσταντίνου «Ο αντίκτυπος του ελληνικού Εμφυλίου στην Κύπρο: Οι πολιτικές, κοινωνικοοικονομικές, εκπαιδευτικές και αθλητικές πτυχές» (από τις εκδόσεις «Ρίζες»). Πρόκειται για την έκδοση της διδακτορικής διατριβής της συγγραφέως που εγκρίθηκε πριν από μερικά χρόνια στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου. Το βιβλίο εξετάζει σε πολλά επίπεδα τις επιπτώσεις του Εμφυλίου στην Κύπρο του 1946-1949 και αποτελεί την πιο συστηματική μελέτη για την εποχή, ακολουθώντας και συμπληρώνοντας άλλες προγενέστερες εργασίες μελετητών της κυπριακής ιστορίας για τη δεκαετία του 1940 (Α. Αλέκου, Α. Γιάγκου, Ρ. Κατσιαούνης, Γ. Λεβέντης, Β. Πρωτοπαπάς, του γράφοντος, κ.ά.).
Για τη συμμετοχή των Ελλήνων Κυπρίων στον Εμφύλιο έχουμε γράψει και από αυτές τις στήλες, όπως και για άλλες πτυχές που συνδέουν τα γεγονότα στη μητροπολιτική Ελλάδα με τα καθ’ ημάς: τις δύο αρχιεπισκοπικές εκλογές του 1947, τις δημοτικές εκλογές του 1946 και 1949, τον άφρονα «Οικονομικό πόλεμο», τις επιπτώσεις στον αθλητισμό με την αποβολή των αθλητών που δεν συμφώνησαν με την καταδίκη της «εθνοκτόνου ανταρσίας» και την αποστολή ευχών στον βασιλιά Παύλο, το κομβικό ταξίδι του τότε γενικού γραμματέα του ΑΚΕΛ, Φιφή Ιωάννου, και του ηγέτη της ΠΕΟ, Ανδρέα Ζιαρτίδη στην υπό έλεγχο των ανταρτών του Δημοκρατικού Στρατού «Ελεύθερη Ελλάδα», τον Δεκέμβριο του 1948, κ.ο.κ. Όλα αυτά αναλύονται σε μεγαλύτερη έκταση στο υπό έκδοση βιβλίο της Κωνσταντίνου, μαζί με την ανάδειξη άγνωστων ή υποβαθμισμένων πτυχών, όπως τις συνέπειες από την εξοντωτική πόλωση στο κοινωνικό επίπεδο: στην εκπαίδευση, στον εργασιακό τομέα, στις ανθρώπινες καθημερινές σχέσεις. Ιδιαιτέρως όταν τα ηνία του αντικομμουνιστικού αγώνα ανέλαβε η Εκκλησία της Κύπρου με τον νεοεκλεγέντα Μακάριο Β΄, τα Χριστούγεννα του 1947, στην ουσία όμως, από το 1948, υπό την ηγεσία των δύο νέων και σε ηλικία μητροπολιτών, του Κιτίου Μακαρίου Κυκκώτη και του Κυρηνείας Κυπριανού Κυριακίδη, υπό την υψηλή εποπτεία του Πολύκαρπου Ιωαννίδη, γραμματέα της Μητρόπολης Κερύνειας. Από την άλλη, το ΑΚΕΛ, σπαρασσόμενο από εσωτερικές έριδες σε επίπεδο ηγεσίας αλλά και πολιτικού προσανατολισμού, εξαιτίας και της συμμετοχής στη «Διασκεπτική», είχε σπεύσει να αναγνωρίσει την «Προσωρινή Δημοκρατική κυβέρνηση», αμέσως μετά την εξαγγελία του σχηματισμού της (Δεκέμβριος 1947), προκαλώντας την οργή των διπλωματικών εκπροσώπων της Ελλάδας στην Κύπρο. Ο αντικομμουνιστικός αγώνας των Ελλήνων Προξένων, λόγω και της φιλικής στάσης του ΑΚΕΛ προς το ΚΚΕ και τον ΔΣΕ, δημιούργησε προβλήματα στην κυπριακή Αριστερά, καθώς προκαλούσε αμηχανία στους λεγόμενους «συνοδοιπόρους», όπως τον Ιωάννη Κληρίδη, που εν τέλει εγκατέλειψαν τη συνεργασία τους με το ΑΚΕΛ, τουλάχιστον για το 1948-1955. Βέβαια, και αυτό είναι ένα άλλο ζήτημα που αναδεικνύεται από το βιβλίο της Κωνσταντίνου, το ΑΚΕΛ δεν μπόρεσε, για διάφορους λόγους να ενισχύσει όπως θα ήθελε (ή «θα έπρεπε») το αδελφό κομμουνιστικό κόμμα της μητροπολιτικής Ελλάδας (είχε υποσχεθεί – υπερβολικά – την αποστολή 500 ανδρών και χρηματική βοήθεια).
Ένα σύντομο σημείωμα όπως το παρόν δεν είναι αρκετό για την ανάδειξη όλων των συνεπειών του ελληνικού Εμφυλίου στην Κύπρο και των πτυχών μιας άγνωστης εν πολλοίς εποχής. Ίσως αρκεί να θυμίσουμε ότι η «ιστορική» διαμάχη ΑΠΟΕΛ – «Ομόνοιας», που συναρπάζει χιλιάδες Κυπρίων μέχρι σήμερα, οφείλει τη δημιουργία της στον ελληνικό Εμφύλιο. Από τα άλλα σημαντικά απότοκα, σημειώνουμε ότι με το τέλος του Εμφυλίου, η κυπριακή Δεξιά (υπό την Εκκλησία) και η κυπριακή Αριστερά διαγκωνίζονταν για το ποια εκ των δύο παρατάξεων θα φαινόταν «πιο πατριωτική», στη μαχητική διεκδίκηση της Ένωσης με την Ελλάδα. Ασχέτως εάν το ΑΚΕΛ θεωρούσε «μοναρχοφασιστικές» τις ελληνικές κυβερνήσεις του 1946-1955. Σε αυτό το κλίμα διενεργήθηκε το παλλαϊκό Ενωτικό Δημοψήφισμα του 1950 και γεννήθηκε η ΕΟΚΑ, το 1955.


Δημοσιεύθηκε στην εφημ. “Ο Φιλελεύθερος” στις 31 Αυγούστου 2019

Θεόδωρος Φερφέλης, Οι Ντενισκιώτες (Αετομηλίτσα) στη μάχη της Πυρσόγιαννης


Θεόδωρος Φερφέλης, «Οι Ντενισκιώτες (Αετομηλίτσα) στη μάχη της Πυρσόγιαννης»

 ===
 Από τις διηγήσεις του Νίκου Γαργάλα, Παλιομιχα Νίκου και Θόδωρου Φερφέλη

 Η συνέντευξη έγινε στην Αετομήλιτσα στις 10/08/2019 από τον Θεόδωρο Μπουγάτσια

===
Μετά το δημοψήφισμα της 1 Σεπτέμβρη 1946 και την επάνοδο του βασιλιά Γεωργίου Β´ στο θρόνο, οι φιλοβασιλικές οργανώσεις και θεσμοί στην Ελλάδα έχουμε αναθαρρήσει. Αιχμή του δόρατος ήταν η χωροφυλακή και αρκετές ακροδεξιές ομάδες ,όπου είχαν επιδοθεί σε ένα ανεξέλεγκτο κύμα τρομοκρατίας ,ιδιαίτερα στην ύπαιθρο. Επιβάλλοντας την τάξη ως γνήσιοι αντιπρόσωποι του νεοσύστατου, μεταπολεμικού, αστικού κράτους. Μια τέτοια περίπτωση "σερίφη" είναι και ο διοικητής χωροφυλακής της Πυρσόγιαννης Ιωαννίνων, Κούρκουλας. Έτσι όταν τρεις ημέρες μετά το δημοψήφισμα χτυπιέται και εκδιώκεται ο σταθμός χωροφυλακής του Πενταλόφου Κοζάνης, ο Κούρκουλας παίρνει πρωτοβουλία να κατευθυνθεί προς την Αετομηλίτσα (Ντένισκο), χωρίς να υπάρχει διαταγή από τα κεντρικά της χωροφυλακής. Στις 15 Σεπτέμβρη 1946 έστησε ένα οπλοπολυβόλο με τέσσερις χωροφύλακες στην είσοδο του χωριού, στο ύψωμα Σειρήνια και κατευθύνθηκε προς την πλατεία. Εκεί ανακοίνωσε να εμφανιστούν άπαντες οι κάτοικοι μπροστά του, στο όνομα του βασιλεύς της Ελλάδος. 
Η πλειοψηφία του χωριού ήταν από την κατοχή οργανωμένοι στο ΕΑΜ, όμως ζούσε αρμονικά με τους υπόλοιπους, δεξιούς και φιλοβασιλικούς κατοίκους, λόγω και της ιδιαιτερότητας ότι στην καταγωγή ήταν όλοι βλάχοι. Στο χωριό υπήρχε γραμματέας του ΚΚΕ,  ο Αργύρης(1) και πολλά μέλη του κόμματος, γνωστά για την δράση τους στην ευρύτερη περιοχή. Η σύλληψη τους ήταν και ο λόγος της επίσκεψης του τμήματος χωροφυλακής στην Αετομηλίτσα. 
Οι περισσότεροι νέοι όμως του χωριού βρισκόταν πάνω στα βουνά, στα πρόβατα και ο Κούρκουλας απόμεινε στην πλατεία, με τους γέρους και την λεχώνα γυναίκα του Αργύρη. Τους συγκέντρωσε όλους, περίπου 45 και ξεκίνησε δεκάωρη πορεία για την Πυρσόγιαννη. Φτάνοντας λίγο έξω απ' το χωριό και κινούμενος νότια, προς Σαραντάπορο ποταμό, πέφτει η φάλαγγα μπροστά σε δύο νεαρούς βοσκούς τον Χρηστάκη(5) και τον Στέργιο, όπου τους εκτελεί αμέσως. 
Δύο περιστατικά πριν την συνέχεια της ιστορίας είναι: 
1)πρώτον ότι ο μπάρμπα Νίκος (2), γνωστός για τις δεξιές του πεποιθήσεις, έκρυψε στο σπίτι του ένα νιόπαντρο ζευγάρι για να γλιτώσουν την σύλληψη. Το αγόρι ήταν οργανωμένο στο ΕΑΜ.
 2)δεύτερον ο Γιώργος (3), μέλος του κόμματος, που φημίζοταν από μικρός ότι κάνει  πολύ ψηλά άλματα, βλέποντας τους χωροφύλακες στην είσοδο του χωριού, προσπάθησε να τους  αποφύγει, παρακάμποντας το δρόμο και κινούμενος νοτιοανατολικά του χωριού προς το μαύρο ποτάμι εκείνοι τον αντιλήφθηκαν. Φώναξαν αλτ και εκείνος με 2, 3 άλματα χάθηκε προς την κιάτρα ντισικάτα(4), αφήνοντάς τους με το στόμα ανοιχτό!
Παράλληλα με την αποχώρηση των χωροφυλάκων, ξεκινάει σύνδεσμος(6) από το χωριό με προορισμό τον Μυροβλύτη(11), όπου υπάρχει αντάρτικο τμήμα. Σε όλους τους κατοίκους του χωριού επικρατεί αναβρασμός, γιατί σχεδόν όλοι έχουν και κάποιον συγγενή ανάμεσα στους συλληφθέντες. Μόλις ειδοποιούνται οι αντάρτες αμέσως ξεκινάει αγώνας δρόμου για να φτάσουν όσο πιο γρήγορα γίνεται στην Πυρσόγιαννη. Ο Γιαννούλης αναλαμβάνει επικεφαλής και στέλνει το τμήμα Ηπείρου(7) να ενωθεί με τους οπλισμένος Ντενισκιώτες, όπου θα αναλάβουν την κυρία επίθεση στο σταθμό χωροφυλακής. Αυτός με το αρχηγείο Γράμμου και Βοίου(8), θα πιάσει πλαγιοφυλακή και θα ενεργήσει κυκλωτική κίνηση στην κατευθυνση νοτιοδυτικά της Πυρσόγιαννης. Τα αντάρτικα τμήματα όλη νύχτα κάνουν γρήγορη πορεία και τα ξημερώματα είναι έξω από την Πυρσόγιαννη. Ο αιφνιδιασμός, που ήταν το ζητούμενο, χάθηκε όταν τα τμήματα έπεσαν πάνω σε έναν χωρικό που έβγαινε νωρίς το πρωί για κυνήγι. Από τη φασαρία ειδοποιήθηκαν οι χωροφύλακες, οι οποίοι ήταν ταμπουρωμένοι στο σταθμό χωροφυλακής και είχαν στήσει οπλοπολυβόλο στο καμπαναριό της εκκλησίας που βρισκόταν απέναντι. Αμέσως ξεκινάει  η μάχη και οι αντάρτες με άλματα φτάνουν  μπροστά στο σταθμό χωροφυλακής. Όπως περιγράφει και  ο Νίκος Ζαγκαλης(7), "... καλυπτόμενοι από τον αυλόγυρο της εκκλησίας χτυπάγαμε το Σ/Χ...". Με φόβο μη χτυπήσουν καταλάθος  αιχμαλώτους που είναι στο υπόγειο, ο Ζήσης (9) καλυπτόμενος από τους συντρόφους του, εξουδετερώνει αμέσως τους δύο χωροφύλακες που είναι στην είσοδο των κρατητηρίων. Ταυτόχρονα ο Γιώργος (3) με ρίψεις  χειροβομβίδων εξοντώνει την φρουρά του καμπαναριού. Βλέποντας αυτά οι αμυνόμενοι,  με επικεφαλή τον διοικητή τους εγκαταλείπουν το Σ/Χ και τρέχουν να ξεφύγουν με κατεύθυνση νοτιοδυτικά προς Κόνιτσα. Εκεί όμως τους περιμένει η πλαγιοφυλακή του Γιαννούλη όπου τους αποδεκατίζουν. 18 νεκροί χωροφύλακες (8)ένας ανθυπολοχαγός (Κούρκουλας) και έξι εξοπλισμένοι χωρικοί, από τους 45 συνολική δύναμη. Απώλειες για τους αντάρτες ένας νεκρός και ένας τραυματίας(7). Όλοι οι αιχμάλωτοι Ντενισκιώτες ελευθερώθηκαν και επέστρεψαν στο χωριό. Σε λιγότερο από ένα μήνα από το θάνατο του Κούρκουλα, εμφανίστηκε στην Αετομηλίτσα τμήμα στρατού και όποιον μη δεξιό κάτοικο βρήκε, τον συνέλαβε και τον έστειλε εξορία(10) . Η πλειοψηφία των κατοίκων, φοβούμενη αντίποινα, εκείνο το διάστημα έμενε στις στάνες πάνω στα βουνά, σε υψόμετρα άνω των δύο χιλιάδων μέτρων(12). Ολόκληρες, δημοκρατικές οικογένειες είχαν κάνει τα λιβάδια της Αετομηλίτσας, δεύτερο οικισμό. Στερούμενοι βασικά αγαθά και πολλές φορές ψήναν αρνιά κ τα τρώγαν ανάλατα!
Έτσι ο στρατός συνέλαβε λίγους ηλικιωμένους, τους έστειλε στην Μακρόνησο και μετά από τρεις μήνες τους   άφησε ελεύθερους.

    Ντένισκο όμορφο χωριό
Πρώτο εις τον αγώνα
Συνδέθηκες με αρχηγούς
Τον 20ο αιώνα
Σαν τ’ άκουσε ο Κούρκουλας 
Από την Πυρσογιάννη
Έβαλε τα δυνατά 
Ντενσκιώτες να ξεκάνει
Δεν ήξερε ο φουκαράς
Στο Ντένισκο αν πάει
Οι αντάρτες θα κατέβουνε
Και πάνε να τον φάνε
Να και οι αντάρτες που ρθανε
Από το Μυροβλήτη
Στο Ντάνισκο βραδιάσανε κ λένε τι θα γίνει
Ελάτε εδώ ρε σεις παιδιά 
Και σεις ντενισκιοτάκια
Που ξέρετε τους δρόμους σας κ όλα τα μονοπάτια
Ξεκινήσαμε μαζί αντάρτες και πολίτες
Στη Πυρσογιάννη πήγαμε και φάγαμε Φασίστες
Θ.Φ.(13)


1.       Αργύρης Μαλιούφας
2.       Νίκος Μάτσας 
3.       Γιώργος Γαργάλας
4.       Κιάτρα Ντισικάτα (βλάχικα)- Πέτρα Σχισμένη, τοποθεσία Νότια του χωριού
5.       Χρήστος Τζιότζιος
6.       Τσάτσας Απόστολος, Νίκος Γαργάλας
7.       Η πρώτη ομάδα του ΔΣΕ στην Ήπειρο ,Ριζοσπάστης (google)
8.       Έκθεση μάχης Πυρσόγιαννη ΔΣΕ / Θέματα στρατιωτικής ιστορίας (google)
9.       Ζήσης Καράτζιος 
10.  Ευθυμίου Στάυρος
11.  Μυροβλήτης Καστοριάς , χωριό κοντά στη Χρυσή Καστοριάς 
12.  Υψώματα γύρω απο την Αετομηλίτσα(Ντένισκο). Στάνη Λάμπρη, Τσούμια, Καζάνι, Γκέσος, Σταυρός
13.  Θεόδωρος Φερφέλης του Δημητρίου